نویسنده اثر «کارمند جماعت» معتقد است که طی چند دهه گذشته، شغل کارمندی به نوعی نمایانگر «منزلت اجتماعی» و مزیتی به شمار می‌آمد، اما اکنون این منزلت‌ها به مرور زمان کاهش یافته و به مرحله‌ای رسیده‌ایم که کارمندان به دنبال تغییر شغل یا یافتن شغل جانبی هستند.
و بر اساس گزارش روابط عمومی فرهنگسرای اندیشه، کتاب «کارمند جماعت» اثر محسن سلیمانی فاخر با تصویرگری امیرحامد پاژتار در هفته‌نامه «قرار کتاب» در فرهنگسرای اندیشه معرفی و رونمایی شد.
نیلوفر کاظمی، مجری و کارشناس این برنامه، طراحی جذاب جلد، تصویرسازی‌ها، مقدمه و نثر طنزآلود کتاب را از مزایای آن برشمرد و اظهار داشت: این کتاب علیرغم نقدهایی که به جامعه دارد، به طرز شگفت‌انگیزی جذاب و خواندنی است و منعکس‌کننده زندگی روزمره همه ماست؛ اینکه چطور همه ما از دوران جوانی با رگه‌های کارمندی پرورش یافته‌ایم یا اینکه تجربیات کارمندی را به نوعی در زندگی خود احساس کرده و یا به فعل رسانده‌ایم.
او افزود: بر خلاف تصوری که برخی افراد دارند که نوشتن طنز آسان است، این کار از دشوارترین شکل‌های نوشتن به شمار می‌رود. از سوی دیگر، زمانی که در جامعه با طنز رو به رو می‌شویم، معمولاً با تعصب و واکنش‌های منفی به آن پاسخ می‌دهیم. به همین دلیل، نویسنده در مقدمه کتاب، «شرط بی‌رگی» را مطرح کرده و از خوانندگان می‌خواهد که به اغراق‌ها حساسیت نشان ندهند.
کاظمی یادآور شد که امروزه «طبقه» تنها به وضعیت مالی مربوط نیست و کارمندانی که در تامین حیات خود با دشواری‌هایی مواجه هستند، تمام ظرفیت‌های اجتماعی، فرهنگی، هنری و ادبی آنها تحت تأثیر درآمد پایین، کم‌اهمیت جلوه می‌کند.
کاهش منزلت اجتماعی کارمندان
محسن سلیمانی، نویسنده نیز به تجربه‌های کارمندی اشاره کرده و گفت: این کتاب بر پایه تجارب مشترک گروهی از کارمندان نوشته شده است که حرکات، رفتار و نگرش‌های آنها مورد بررسی قرار گرفته و پس از تحلیل‌های صورت‌گرفته، ویژگی‌های همگانی آنها به عنوان قسمت‌هایی از کتاب «کارمند جماعت» گنجانده شده است.
وی در پاسخ به این سؤال که چرا روایت از دید یک نوجوان کارمندزاده بیان می‌شود، خاطرنشان کرد: به منظور برقرار کردن ارتباط عمیق‌تری با مخاطب و افزودن به واقع‌گرایی این ویژگی‌ها، کاراکتری را انتخاب کردم که به نظر می‌رسد پدر یا مادر کارمند دارد و با جزئیات و حس ملموس این ویژگی‌ها را در زندگی خود تجربه می‌کند. در حالی که او نقاط ضعف کارمندی والدینش را می‌بیند، در عین حال به نکات مثبت کارمندی نیز توجه دارد؛ به این معنا که والدین شاید نتوانند در تأمین رفاه و دستیابی به منزلت اجتماعی موفق باشند، اما در کسب درآمد حلال و شرافت، نمونه‌های ستودنی هستند.
این نویسنده افزود: در سال‌های اخیر، شغل کارمندی به نوعی منزلت اجتماعی و مزیتی به حساب می‌آمد اما در گذشته نه چندان دور، کارمند بودن به نوعی نشانه‌ای از درآمد مناسب، تحصیلات، شرافت، منطق، ادب و نظم محسوب می‌شد. اما امروزه این منزلت رو به زوال گذاشته و کارمندان به جایی رسیده‌اند که به دنبال تغییر شغل یا یافتن شغل دوم هستند؛ زیرا ویژگی‌های مثبت کارمندی روز به روز کم‌رنگ‌تر شده و امروز در مسائل مربوط به ازدواج، هویتی منفی به خود گرفته است.
وی ادامه داد: اگر کارمند جماعت از سوی مدیران بتواند رفاه و پیشرفت شغلی را تجربه کند، ممکن است در کنار حفظ عزت نفس، به خود شکوفایی دست یابد.
زبانی سخره‌آمیز برای اصلاحات اجتماعی
همچنین در ادامه برنامه، عباس کریمی عباسی؛ نویسنده و منتقد ادبی گفت: طنز نوعی متن است که جنبه‌های آیرونیک آن غالب است، به‌طوری که جنبه‌های داستانی در مقایسه با شخصیت‌پردازی به مرتبه بالاتری می‌رسند.
این مدرس داستان‌نویسی تأکید کرد: در تقسیم‌بندی متون داستانی، وقتی شخصیت‌پردازی قوی‌تر از ساختار و حوادث داستان باشد، آن داستان به عنوان یک اثر باارزش تلقی می‌شود؛ اما اگر ساختار و حوادث سنگین‌تر از شخصیت‌پردازی باشند، متن به سمت تفریحی بودن و جنبه سرگرم‌کنندگی سوق می‌یابد. تفاوت طنز با کمدی نیز در همین‌جا نهفته است که طنز از نظر ادبی به مراتب بالاتر و مقبول‌تر از کمدی است.
نویسنده رمان «هفت مرد از حالا» با انتقاد از کاهش آثار مکتوب حوزه طنز و انتشار مجدد آثار قدیمی تاکید کرد: آثار جدید آنقدر اندک‌اند که در میان سیل کتاب‌های رنگارنگ به چشم نمی‌آیند و در صورت توجه موقتی نیز به سرعت فراموش می‌شوند. دلیل این امر این است که نوشتن طنز به مراتب دشوارتر نسبت به دیگر متون ادبی است.
او همچنین افزود: اما کتاب «کارمند جماعت» از کارکرد ادبی زبان‌شناسی بهره‌مند است، هرچند که این کتاب در واقع یک اثر ادبی به شمار نمی‌آید و طنز آن ژورنالیستی است که به لحاظ خبری نیز از ویژگی‌های خاصی بهره می‌برد. نویسنده هر دو زاویه را مدنظر داشته، اما عمدتاً بر رویکرد ژورنالیستی تمرکز کرده تا بتواند دامنه و تعداد مخاطبین بیشتری را جذب کند.
مترجم رمان «شهر کابوس» گفت: یکی از دلایل افت آمار کتاب‌های طنز، می‌تواند کاهش آستانه تحمل و صبر مسئولان و دولتمردان در برابر زبان انتقادی و نیشدار باشد، چرا که بر خلاف عمومی مردم، آنها به انتقادات واکنش‌های منفی نشان می‌دهند، در حالی که مسئولان باید با گشودگی و سخن شنوی بتوانند نسبت به انتقادات پاسخگو باشند.
کریمی عباسی در پایان به این نکته اشاره کرد که کتاب «کارمند جماعت» با طنزی ویژه و متمرکز بر شخصیت‌های تیپیک کارمند نوشته شده است و انتخاب راوی نوجوان هوشمندانه بوده و از برخی موارد در اغراق‌ها صرف‌نظر کرده است، اما همچنان از دایره ادبیات خارج نشده و این دغدغه اخلاق‌مدارانه در زمانی که مرز بین طنز و لودگی کمرنگ شده، قابل ستایش است.
او در انتها گفت: هر کارمندی با مواجهه با این کتاب، حتی اگر با اغراق‌ها نیز مواجه شود، با آن همذات‌پنداری می‌کند و از شوخی‌ها لذت می‌برد و از محتوای نوشته آزار نخواهد دید، چرا که طنز به نوعی به تصویر کشیدن نواقص، کمبودها و شکاف‌های زندگی است.