گاز و نفخ شکم از جمله مواردی هستند که برای بسیاری از افراد در سراسر جهان غیرقابل اجتناب می‌باشند. این گاز به علت فعالیت باکتری‌هایی که در روده زندگی می‌کنند، تولید می‌شود. همچنین، مشکلات داخلی یا واکنش‌های ناشی از عوامل خارجی می‌تواند شدت آن را افزایش دهد.
اگرچه این شرایط به‌عنوان یک مشکل جدی پزشکی تلقی نمی‌شود، اما افزایش تولید گاز، گاهی آنقدر زیاد می‌شود که فرد را در موقعیت‌های شرم‌آور قرار می‌دهد. به‌علاوه، انباشت گاز می‌تواند باعث بروز بوی نامطبوع شود.
در این مقاله به بررسی برخی از دلایل متداول بروز گاز و راهکارهای ممکن برای جلوگیری از آن خواهیم پرداخت.
عدم تعادل در میکروب‌های روده
تولید زیاد گاز می‌تواند ناشی از عدم توازن در جمعیت باکتری‌های روده‌ای باشد که به حفظ سلامت روده کمک می‌کنند. این رخداد معمولاً پس از بروز اختلالات گوارشی مانند اسهال و استفراغ یا در نتیجه عفونت‌های روده‌ای دیده می‌شود. به علت نوسانات سریع pH معده، تولید گاز ممکن است تشدید گردد و جمعیت برخی از باکتری‌های خاص افزایش یابد. در این وضعیت، مصرف بیشتر پروبیوتیک و مواد غذایی حاوی پروبیوتیک، راهکاری مؤثر تلقی می‌شود؛ زیرا این امر می‌تواند به رشد باکتری‌های سالم و مفید برای سیستم گوارش کمک نماید.
تخمیر غذاها در روده
بعضی از باکتری‌های روده به جهت تسهیل فرآیند گوارش، مسئول تخمیر مواد غذایی خاص هستند.
این فرآیند معمولاً در روده بزرگ رخ می‌دهد، اما در شرایطی باکتری‌ها ممکن است به روده کوچک راه یافته و تخمیر سوابق غذایی را زودتر آغاز کنند. به‌دلیل اینکه مواد غذایی در روده کوچک به‌طور کامل تجزیه نشده‌اند، میزان گاز در کل دستگاه گوارش افزایش یافته تا زمانی که آزاد گردد.
وضعیت ناخوشایند این است که چنین اتفاقاتی می‌توانند منجر به نفخ، درد، و دیگر عوارضی شوند که کیفیت زندگی را تحت تاثیر قرار می‌دهند.
خوردن سریع غذا
افرادی که غذای خود را با سرعت زیادی می‌خورند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به گاز اضافی قرار دارند. آنها در حین غذاخوردن حجم زیادی از هوا را بلع می‌زنند که به نوبه خود، منجر به افزایش گاز در روده‌ها و بروز آروغ و نفخ می‌شود.
مصرف زیاد لبنیات
در حالی که برخی افراد هیچ مشکلی در هضم محصولات لبنی ندارند، با گذر زمان ممکن است با چالش‌های جدی روبرو شوند. سن و مواجهه مداوم به عوامل خاص می‌تواند سطح آنزیم لاکتاز را کاهش دهد؛ آنزیمی که در هضم لبنیات نقش دارد.
اگر بعد از مصرف لبنیات به مشکلات گوارشی دچار می‌شوید، احتمالاً به عدم تحمل لاکتوز مبتلا هستید. در این صورت، راه حل مناسب قطع مصرف لبنیات خواهد بود و بهتر است محصولات لبنی بدون لاکتوز را انتخاب کنید.
تغییرات هورمونی
تغییرات هورمونی که زنان در دوران یائسگی تجربه می‌کنند، همراه با اختلالات مربوط به هورمون‌ها، می‌تواند باعث افزایش تولید گاز شود. جهت کنترل این علائم و کاهش بروز آنها، انجام ورزش منظم و نوشیدن آب کافی توصیه می‌شود.
حساسیت به گلوتن
گاز می‌تواند یک علامت واضح از آلرژی‌ها یا مشکلات غذایی دیگر نظیر بیماری سلیاک باشد. این نوع بیماری‌های خودایمنی می‌توانند به اختلالات جدی در جذب مواد غذایی منجر شوند. این وضعیت عموماً منجر به ایجاداسرار کوچک در دیواره روده کوچک می‌گردد که موجب التهاب در ناحیه شکم، درد و دیگر علائمی می‌شود که فرآیند گوارش را مختل می‌کنند.
تولید مواد زائد
یبوست یا انباشت مواد زائد در روده، یکی از علل محتمل برای تولید گاز و سایر اختلالات گوارشی به شمار می‌رود. وقتی که مواد زائد در روده بزرگ باقی بمانند، تغییراتی در جمعیت باکتریایی ایجاد شده و بدن گاز بیشتری نسبت به حالت طبیعی تولید می‌کند. علاوه بر این، روده‌ها در جذب مواد مغذی و دفع موادی که بدن به آنها نیاز ندارد، دچار مشکل می‌شوند. در صورتی که با این مسئله مواجه هستید، افزایش مصرف آب، فیبر و دیگر مواد خوراکی که خاصیت گوارشی دارند، راهکار مناسبی خواهد بود.
در نهایت، لازم به ذکر است که مؤثرترین روش برای کنترل این مشکل، بهبود عادات غذایی است که شامل کاهش مصرف مواد غذایی محرک تولید گاز می‌شود.