دکتر امیرمحمد گمینی، متخصص تاریخ نجوم در دانشگاه تهران، با شرح واقعه نجومی یلدا اظهار داشت: چرخش زمین حول محور خود و همچنین دور زدن آن به دور خورشید به صورت موازیصورت نمی‌گیرد و این عدم تطابق زوایا موجب می‌شود که در یک سمت از مدار، خورشید در آسمان ارتفاع بیشتری و در سمت دیگر ارتفاع کمتری داشته باشد. تغییرات ارتفاع خورشید در طول روز به این دو مسیر و زاویه مورد نظر وابسته است.
بر اساس گزارش مهر، این پژوهشگر تأکید کرد: هنگامی که خورشید در آسمان زاویه بیشتری را می‌سازد، مدت طولانی‌تری در آسمان مشهود است، به همین ترتیب روزهای نیمه نخست سال طولانی‌تر و شب‌ها کوتاه‌تر خواهند بود و در نیمه دوم سال برعکس، روزها می‌کاهند و شب‌ها طولانی‌تر می‌شوند. روند افزایش طول روز از ابتدای فروردین شروع شده و تا پایان خرداد که به حداکثر طول روز می‌رسد، ادامه می‌یابد. پس از آن دوباره طول روز کاهش یافته و در اول مهرماه، طول روز و شب برابر خواهد شد، و پس از این زمان طول شب بیشترخواهد شد تا سرانجام در اول دی ماه به کوتاه‌ترین روز و بلندترین شب برسیم؛ البته این تغییرات نسبت به شب‌های پیش و بعد، تنها چند دقیقه است.
گمینی به همزمانی شب یلدا با پدیده «انقلاب زمستانی» در آسمان اشاره کرد و افزود: انقلاب زمستانی به زمانی اطلاق می‌شود که خورشید از دید ناظر زمین در جنوبی‌ترین موقعیت خود بر روی آسمان قرار می‌گیرد و در این زمان بلندترین شب سال رخ می‌دهد؛ لحظه انقلاب زمستانی در سال ۱۴۰۳ در ساعت ۱۲:۵۰ بعد از ظهر روز اول دی ماه اتفاق می‌افتد.
امسال شاهد دو شب یلدا خواهیم بود
وی ادامه داد: به این دلیل که لحظه انقلاب زمستانی امسال به تاریخ اول دی ماه واقع می‌شود، به لحاظ نجومی در برخی مناطق، سال ۱۴۰۳ دو شب یلدا خواهیم داشت. در توضیح این وقوع، بیان کرد: برای برخی نقاط زمین، بخصوص ساکنان تهران، شب اول دی ماه یک ثانیه از شب ۳۰ آذر (شب یلدای ایرانیان) طولانی‌تر است، اما در برخی نقاط دیگر، مانند شمالی‌ترین و جنوبی‌ترین روستاهای ایران، طول شب یلدا در ۳۰ آذر با طول شب اول دی ماه دقیقاً برابر و بدون هیچ اختلاف وقتی خواهد بود.
گمینی به این نکته اشاره کرد که شب یلدا دارای ریشه‌های تاریخی و نجومی عمیق در فرهنگ ایران باستان است و افزود: در اسطوره‌ها و فرهنگ قدیم ایرانیان، یلدا به‌عنوان سمبلی از پایان تاریکی و آغاز زمان نور بیشتر محترم شمرده می‌شد. مردمان دیروز ایران این رویداد نجومی را با رسوم خاص جشن می‌گرفتند، چرا که بازگشت نور خورشید در سپیده‌دم یلدا و شروع طولانی‌تر شدن روزها پس از این شب، نشانه‌ای از تجدید حیات و قدرت طبیعت محسوب می‌شد.