ایران با معرفی نمونۀ آزمایشی سکوی ملی هوش مصنوعی، گام مهمی در مسیر پیشرفت فناوری های نوین برداشته است. این سکو که به پشتیبانی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست جمهوری طراحی شده، انتظار می رود تا سال ۱۴۰۴ به نسخه نهایی خود برسد و انقلابی در زیرساخت های دیجیتال کشور به وجود آورد.
دموی نخستین سکوی ملی هوش مصنوعی ایران در هفته آتی رونمایی می شود. این سکو بر روی حوزه پزشکی و تشخیص تمرکز دارد و نسخه آزمایشی آن به زودی عرضه خواهد شد، در حالی که نسخه نهایی آن برای شهریور ۱۴۰۴ آماده می شود.
راه اندازی بزرگترین فارم GPU کشور، یک گام دیگر در راستای گسترش فناوری های هوش مصنوعی به شمار می آید. بر اساس برنامه ها، این فارم در اواخر فروردین یا اوایل اردیبهشت سال آینده فعال خواهد شد. افتتاح این مرکز، تمامی نیازهای زیرساختی کشور در حوزه هوش مصنوعی را تأمین خواهد کرد.
سکوی هوش مصنوعی (AI Platform) فضایی است که ابزارها، فناوری ها و زیرساخت های لازم برای توسعه، آموزش، مستقرسازی و مدیریت مدل های هوش مصنوعی و یادگیری ماشین را در اختیار قرار می دهد. این سکو به افراد، شرکت ها و سازمان ها کمک می کند تا فرآیندهای مرتبط با هوش مصنوعی را بهینه سازی و ساده سازی کنند.
اجزای اصلی یک سکوی هوش مصنوعی عبارتند از:
اجزا
کاربرد
داده ها و مدیریت آنها
ابزارهای جمع آوری، پردازش و مدیریت داده ها
دسترسی به پایگاه های داده یا منابع داده ای مختلف
مدل سازی و آموزش
ابزارهایی برای طراحی و آموزش مدل های هوش مصنوعی
پشتیبانی از چارچوب هایی مانند TensorFlow، PyTorch و Scikitlearn
محیط استقرار
فراهم آوری محیطی برای پیاده سازی مدل های آموزش دیده در سیستم های واقعی
امکان ادغام مدل ها با برنامه های کاربردی
مدیریت و نظارت
پایش عملکرد مدل ها در حین اجرا
مدیریت منابع و بهینه سازی زیرساخت ها
سکوی های هوش مصنوعی کاربردهای متنوعی در زمینه های مختلف دارند که برخی از آن ها به شرح زیر است:
حوزه تخصصی
کاربرد
پزشکی و سلامت
تشخیص بیماری ها
طراحی داروهای نوین
پایش وضعیت بیمارها
صنعت و تولید
پیش بینی خرابی تجهیزات
بهینه سازی فرایندهای تولید
مدیریت موجودی کالا
مالی
شناسایی تقلب
تحلیل بازار
مدیریت ریسک
بازاریابی
تحلیل رفتار مشتریان
شخصی سازی محتوا و پیشنهادات
شخصی سازی محتوا و پیشنهادات
بهینه سازی کمپین های تبلیغاتی
حمل ونقل
مدیریت ترافیک
بهینه سازی مسیرها
توسعه خودروهای خودران
آموزش
توسعه سیستم های یادگیری شخصی سازی شده
شناسایی نیازهای یادگیری دانش آموزان
تولید محتوای آموزشی تعاملی
توسعه سکوهای هوش مصنوعی منجر به کاهش زمان و هزینه های توسعه، افزایش دقت و کارایی مدل ها، دسترسی آسان به منابع محاسباتی ابری و امکان همکاری میان تیم ها و سازمان ها می گردد. به همین دلیل، این سکوها نقش حیاتی در تسریع به کارگیری هوش مصنوعی در صنایع مختلف ایفا می کنند و به ویژه در ایران، با توجه به رونمایی از «سکوی ملی هوش مصنوعی»، می توانند بستر پیشرفت های علمی و اقتصادی را فراهم سازند.
علاوه بر این، توسعه سکوهای هوش مصنوعی نیازمند راهکارهایی شامل زیرساخت های قوی، دارای نیروی انسانی متخصص و ارائه حمایت های سازمانی و قانونی می باشد. در نظر گرفتن پیچیدگی این فرآیند، همکاری موثر بین دولت، صنعت و دانشگاه ها می تواند نقشی کلیدی در موفقیت این پروژه ها ایفا کند. بنابراین، توسعه این پلتفرم ها نیاز به زیرساخت هایی همچون «پیش نیازهای فنی و زیرساختی»، «پیش نیازهای انسانی و مهارتی»، «پیش نیازهای سازمانی و حقوقی» و «پیش نیازهای تحقیقاتی و نوآورانه» دارد.
اما اگر زیرساخت های پردازشی و داده های وسیع محدود باشد، سکوهای هوش مصنوعی هنوز می توانند کاربردهای مختلفی داشته باشند، هرچند این کاربردها به مسائلی خاص تر معطوف خواهد بود. در چنین شرایطی، استفاده از روش ها و فناوری هایی که نیاز کمتری به داده های بزرگ یا منابع محاسباتی وسیع دارند، در اولویت قرار می گیرد.
با پیشرفت این سکوی بومی، باید منتظر بمانیم و ببینیم که آیا سازمان ها و نهادها برای اشتراک گذاری داده ها به منظور توسعه مدل های هوشمند اقدام خواهند کرد یا خیر.
سکوهای هوش مصنوعی مهم در سطح جهانی
در سطح بین المللی، شرکت ها و سازمان های متعددی سکوهای پیشرفته هوش مصنوعی را طراحی کرده اند که هر یک از ویژگی ها و قابلیت های خاص خود برخوردارند. در ادامه، تعدادی از برترین سکوهای هوش مصنوعی در دنیا معرفی می شوند:
نام سکو
شرکت توسعه دهنده
کاربرد
ویژگی
Google AI Platform (Vertex AI)
گوگل
تحلیل داده ها، پردازش زبان طبیعی (NLP) و بینایی کامپیوتر
ابزارهایی برای توسعه، آموزش و استقرار مدل های هوش مصنوعی
پشتیبانی از چارچوب هایی مانند TensorFlow
یکپارچگی با Google Cloud برای مدیریت داده ها و منابع
AWS AI/ML (Amazon Web Services)
آمازون
تحلیل پیشرفته، خدمات مشتری و اتوماسیون کسب وکار
ارائه سرویس های مختلف یادگیری ماشین مانند Amazon SageMaker
ابزارهایی برای ساخت، آموزش و استقرار مدل ها
خدمات پیش ساخته شامل تشخیص گفتار، ترجمه و تحلیل احساسات
Microsoft Azure AI
مایکروسافت
اتوماسیون، سلامت و پیش بینی در کسب وکار
ابزارهای پیشرفته برای تحلیل داده ها، یادگیری ماشین و NLP
یکپارچگی با محصولات دیگر مایکروسافت مانند Office و Dynamics
خدمات ابری مقیاس پذیر
IBM Watson
IBM
تحلیل داده های کلان، مشاوره دیجیتال و بهبود خدمات مشتری
متمرکز بر پردازش زبان طبیعی (NLP) و تحلیل داده ها
متمرکز بر پردازش زبان طبیعی (NLP) و تحلیل داده ها
ابزارهایی برای استخراج دانش از داده های ساختاریافته و غیرساختاریافته
قابل استفاده در حوزه های پزشکی، حقوقی و خدمات مالی
OpenAI
OpenAI
تولید متن، ترجمه، چت بات ها و سیستم های خودکار پاسخ گویی
مدل های پیشرفته همچون GPT (مدل های زبانی بزرگ) و DALLE (مدل های تولید تصویر)
تمرکز بر پردازش زبان طبیعی، تولید محتوا و بینایی کامپیوتر
Baidu AI
بایدو (چین)
سیستم های جستجو، خودروهای خودران و تشخیص صدا
تخصص در پردازش زبان چینی، بینایی کامپیوتر و خودروهای خودران
ارائه خدمات ابری هوش مصنوعی
Hugging Face
Hugging Face (استارتاپ فرانسویآمریکایی)
چت بات ها، ترجمه ماشینی و تحلیل متون
تمرکز بر پردازش زبان طبیعی و یادگیری عمیق
ارائه مدل های پیش ساخته مانند Transformers
جامعه باز و ابزارهای رایگان برای توسعه دهندگان
رونمایی از سکوی ملی هوش مصنوعی ایران نشانه ای از عزم جدی کشور در راستای تحقق استقلال فناورانه است. این اقدام نه تنها زیرساخت های لازم برای تحول دیجیتال را ایجاد می کند، بلکه نمایانگر ارادۀ ایران برای رقابت در عرصه جهانی فناوری است. اما باید توجه داشت که در این مسیر بیش از هر زمان دیگری به کار گروهی، همکاری بین سازمان ها و آَزادی داده ها نیازمندیم.