دکتر محمدرضا شاه محمدی، جراح متخصص مغز و اعصاب و ستون فقرات و همچنین عضو هیئت علمی دانشگاه، به مناسبت گرامیداشت روز جهانی کمردرد، به تشریح انواع و علل این عارضه پرداخت و بیان کرد: تقریبا ۸۰ درصد از افراد در طول زندگی خود با کمردرد مواجه می شوند.
وی ادامه داد: کمردرد یکی از مهم ترین دلایل مرخصی گرفتن کارکنان از محل کارشان به شمار می آید و به عنوان یکی از عوامل اصلی ایجاد بار مالی و اقتصادی بر سیستم بهداشتی کشور محسوب می شود.
دکتر شاه محمدی به تأثیر صنعتی شدن و تغییرات در سبک زندگی بر افزایش شیوع کمردرد اشاره کرد و گفت: امروزه به دلیل کاهش فعالیت های فیزیکی، افزایش وزن و پایین بودن سطح آمادگی جسمانی، افراد به طور فزاینده ای از کمردرد رنج می برند و این اختلال در حال گسترش است.
این جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات توضیح داد که به طور کلی به دردی که در ناحیه پایینی ستون فقرات و بالای ناحیه باسن احساس می شود، کمردرد گفته می شود.
انواع کمردرد
وی کمردردها را بر اساس مدت زمان و دوره ای که ایجاد می شوند به سه گروه حاد، تحت حاد و مزمن تقسیم بندی کرد و توضیح داد: کمردرد حاد به دردی اطلاق می شود که بین چهار تا شش هفته طول می کشد و به تدریج کاهش می یابد.
دکتر شاه محمدی بیان کرد که کمردردی که بین شش هفته تا سه ماه (۱۲ هفته) دوام پیدا کند به عنوان کمردرد تحت حاد شناخته می شود و کمردردی که بیش از سه ماه ادامه یابد به کمردرد مزمن دسته بندی می شود.
این جراح متخصص همچنین به نوع دیگری از طبقه بندی کمردردها اشاره کرد که بر اساس نوع درد، به سه دسته مکانیکال، التهابی و ترکیبی تقسیم می شوند.
وی افزود: نوع مکانیکال، کمردردی است که با خم شدن و راست شدن و فعالیت های بدنی فرد شدت می گیرد.
دکتر شاه محمدی کمردرد التهابی را دردی خواند که افراد هنگام صبح بعد از بیدار شدن از خواب به آن دچار می شوند و با انجام فعالیت های روزانه، درد به تدریج کاهش می یابد و این نوع کمردرد بیشتر در بیماری های التهابی دیده می شود.
این عضو هیئت علمی دانشگاه، نوع سوم کمردرد را ترکیبی از دردهای مکانیکال و التهابی توصیف کرد که در مواردی مانند شکستگی های مهره کمر یا برخی بیماری های بدخیم ستون فقرات قابل مشاهده است.
علل بروز کمردرد
دکتر شاه محمدی رایج ترین علت کمردرد را کشیدگی تاندون های اطراف ستون فقرات و اسپاسم این ناحیه عنوان کرد که عمدتاً در نتیجه فعالیت های سنگین، عدم آمادگی عضلات و به ندرت پارگی دیسک های کمر رخ می دهد و به طور عامیانه به آن “رگ به رگ شدن” یا اسپاسم گفته می شود.
این عضو هیئت علمی همچنین اختلالات دیسک کمر، تنگی کانال و بیماری های التهابی ستون فقرات را از دیگر دلایل کمردرد نام برد.
وی تصریح کرد که در بیماری های روماتولوژیک مانند اسپوندیلیت انکیلوزان، روماتوئید آرتریت و برخی سرطان ها که با التهاب یا متاستاز به ستون فقرات همراه هستند، نیز ممکن است کمردرد ایجاد شود.
کمردرد ناشی از کشیدگی تاندون های اطراف ستون فقرات
این جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات انجام فعالیت های سنگین به صورت ناگهانی بدون آماده سازی مناسب، جابه جایی بار سنگین بدون رعایت اصول ارگونومی، برخورد با ضربه ناگهانی و چرخش غیرمنتظره ستون فقرات و سقوط از ارتفاع را از شایع ترین عوامل ایجادکننده کشیدگی یا پارگی تاندون های ستون فقرات و در ادامه ایجاد کمردرد و اسپاسم برشمرد.
دکتر شاه محمدی شایع ترین عوامل مؤثر در ظهور کمردرد حاد را کشیدگی و پارگی تاندون های ستون فقرات اعلام کرد و افزود: گاهی اوقات بیماران به هنگام لمس ناحیه درد احساس برجستگی می کنند که ناشی از اسپاسم عضلات اطراف ستون فقرات است.
وی رعایت نکاتی را برای پیشگیری از بروز این نوع کمردرد مؤثر دانست و بیان کرد: پرهیز از انجام فعالیت های سنگین و ورزش های سخت بدون آمادگی بدنی و گرم کردن، اجتناب از فعالیت هایی که می تواند باعث تشدید کمردرد شود و خودداری از حرکات ناگهانی می تواند به جلوگیری از بروز این نوع کمردرد کمک کند.
کمردرد ناشی از اختلالات دیسک
این عضو هیئت علمی دانشگاه در ادامه به کمردردهایی که به دلیل اختلالات مرتبط با دیسک و تنگی کانال ستون فقرات ایجاد می شوند نیز اشاره کرد و گفت که این نوع کمردرد معمولاً به دلیل تغییرات در میزان آب یا انعطاف پذیری دیسک ها به وجود می آید.
وی توضیح داد که دیسک ها در واقع بافت های غضروفی هستند که بین دو مهره قرار گرفته و حرکت های ستون فقرات را تسهیل می کنند. با افزایش سن، میزان آب در بین دیسک ها به تدریج کاهش می یابد و این امر باعث از دست رفتن انعطاف پذیری دیسک ها و در نهایت ظهور کمردرد می شود.
دکتر شاه محمدی با اشاره به تدابیر جلوگیری کننده از بروز این نوع کمردرد خاطرنشان کرد: با اجتناب از فعالیت های طاقت فرسا، تقویت عضلات ستون فقرات از طریق ورزش های مؤثر، فیزیوتراپی و ماساژ درمانی می توان از بروز این مشکلات جلوگیری کرد.
کمردرد ناشی از تنگی کانال نخاعی کمر
این جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات به ذکر یکی دیگر از انواع کمردرد، یعنی درد ناشی از تنگی کانال نخاعی کمر پرداخت که معمولاً در سنین ۴۰ تا ۶۰ سالگی نمایان می شود.
به گفته وی، در افرادی که به این نوع کمردرد دچار هستند، معمولاً درد با قدم زدن شدت می گیرد و با استراحت و خم شدن به جلو بهبود می یابد. وی تغییرات ایجاد شده در غضروف های ستون فقرات و مهره ها را عامل بروز این نوع کمردرد معرفی کرد.
دکتر شاه محمدی همچنین آسیب دیدگی ناشی از سقوط از ارتفاع و شکستگی مهره ها را به عنوان یکی دیگر از انواع کمردرد مطرح کرد و افزود: در این افراد معمولاً یک یا دو مهره کمری دچار شکستگی شده و به نخاع فشار وارد می آورد.
این عضو هیئت علمی دانشگاه متذکر شد که درمان اکثر شکستگی ها، عمل جراحی است و درمان های غیرجراحی، نظیر فیزیوتراپی و آب درمانی، در این موارد چندان مؤثر نیستند.
کمردرد ناشی از بیماری های التهابی
وی به کمردرد ناشی از تب مالت نیز اشاره کرد که در سال های گذشته به دلیل مصرف شیر غیرپاستوریزه شیوع داشت و این نوع کمردرد با تب و ادامه درد در زمان استراحت همراه بود. با این حال، هنوز هم در مواردی که لبنیات محلی غیر پاستوریزه مصرف می شود، احتمال ابتلا به این بیماری وجود دارد.
ضرورت مراجعه به پزشک در صورت بروز علائم همراه با کمردرد
این جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات در بخش دیگری از اظهاراتش به افراد توصیه کرد که اگر همزمان با درد کمر، علائمی نظیر تب، گزگز و بی حسی در پاها و… را تجربه کردند، حتماً به پزشک مراجعه کنند.
به گفته وی، دردهایی که با استراحت بهبود نمی یابند، کمردرد توأم با گزگز و بی حسی پاها، درد کمر همراه با اختلال در دفع ادرار و اجابت مزاج، و کمردرد شدیدی که به مسکن های معمولی پاسخ نمی دهد از جمله مواردی است که باید برای پیگیری به پزشک مراجعه شود.
پیشگیری:
دکتر شاه محمدی به منظور پیشگیری از کمردرد، به افراد توصیه کرد که حتماً قبل از هر ورزش سنگین یک دوره گرم کردن مناسب داشته باشند.
وی همچنین خاطرنشان کرد که از انجام فعالیت هایی که باعث ایجاد درد در ستون فقرات می شود، مانند بلند کردن بارهای سنگین یا انجام ورزش های غیر استاندارد، خودداری کنند و تحت نظر متخصص به ورزش های سنگین و حرفه ای بپردازند.
دکتر شاه محمدی کاهش وزن را در کاهش کمردرد مؤثر دانست و بیان کرد: وزن بالا فشار بیشتری به ستون فقرات وارد می کند؛ به همین دلیل در بیماران دارای اضافه وزن، کاهش وزن می تواند موجب کاهش کمردرد گردد.
وی ادامه داد که در موارد چاقی شدید، پیشنهاد می شود که بیمار ۲۰ تا ۲۵ درصد از وزن خود را کاهش دهد؛ به عنوان مثال، فردی که ۱۰۰ کیلوگرم وزن دارد باید هدف کاهش وزن به زیر ۷۵ کیلوگرم را دنبال کند که می تواند منجر به کاهش درد گردد.
وی افزود: اما در افرادی که چاق نیستند، با کاهش پنج درصدی وزن ممکن است بیش از ۵۰ درصد کمردرد بهبود یابد.
درمان:
این جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات انواع درمان های کمردرد را شامل درمان های دارویی، فیزیوتراپی، ماساژ درمانی، ورزش های کششی و در نهایت جراحی معرفی کرد، که نوع درمان پس از معاینه بیمار و به تشخیص پزشک معالج مشخص می شود.
به گفته دکتر شاه محمدی، درمان های جراحی همیشه آخرین گزینه درمانی برای دردهای ستون فقرات به شمار می روند و در صورتی که بیمار به سایر درمان ها پاسخ ندهد و درد کاهش نیابد، به سمت جراحی خواهیم رفت.
وی با اشاره به پیشرفت های پزشکی کشور، خاطرنشان کرد که پیشرفته ترین و پیچیده ترین درمان های مربوط به ستون فقرات، اعم از جراحی و غیر جراحی، توسط تیم های تخصصی در کشور انجام می شود.