امیرعباس آذرم وند: عبدالناصر همتی، پیش از آنکه انتظار می رفت، از ساختمان وزارت اقتصاد خارج شد. او که در سال ۱۴۰۰ به عنوان کاندیدای ریاست جمهوری معرفی شده بود، در مرداد ماه امسال با جلب ۱۹۲ رأی موافق از نمایندگان مجلس، موفق به کسب رأی اعتماد و ورود به ساختمان باب همایون شد. با این حال، پس از گذشت ۶ ماه، با ۱۸۲ رأی منفی از سوی نمایندگان روبرو گردید. در تاریخ جمهوری اسلامی، این نخستین باری است که یک وزیر در این مدت کوتاه، رأی اعتماد مجلس را از دست می دهد.
بیشتر بخوانید:
تحلیلگران سیاسی به دلایل گوناگونی برای برکناری همتی اشاره می کنند. برخی معتقدند که حامیان لایحه حجاب و عفاف با استیضاح همتی به دنبال انتقام گیری از دولت بودند؛ در عین حال، مخالفان اصلی او در مجلس نیز از اعضای جبهه پایداری بودند.
علاوه بر این عوامل سیاسی، همتی که تلاش داشت سامانه نیما را حذف کند و به سمت تک نرخی شدن ارز حرکت کند، به مخالفانش بهانه داد تا او را مقصر افزایش قیمت ارز بدانند. او از لحظه ورود به وزارت معتقد بود که با تک نرخی شدن ارز می تواند از ایجاد رانت جلوگیری کند، اما واقعیت این است که نرخ هر دلار که در میانه تابستان کمتر از ۶۰ هزار تومان بود، به بیش از ۹۰ هزار تومان رسید.
مرتضی افقه، عضو هیأت علمی دانشگاه چمران اهواز، بر این عقیده است که مجلس با اهداف سیاسی و جناحی، دست به برکناری وزیر اقتصاد زد. او معتقد است که هرچند حذف سامانه نیما یک اشتباه بزرگ در کارنامه همتی به شمار می رود، اما در شرایطی که اقتصاد ایران با یک چالش بزرگ مواجه است، چنین تغییراتی کار را برای مدیریت امور اقتصادی دشوارتر خواهد کرد.
متن کامل این گفتگو را می توانید در ادامه مطالعه کنید.
عبدالناصر همتی پس از ۷ ماه در مجلس با رایی بسیار بالا کنار گذاشته شد. شما با توجه به نقدهای خود به اقدامات همتی، یکی از مخالفان استیضاح او بودید. به نظر شما چه عواملی باعث شدند که همتی کوتاه ترین دوره را در میان وزرا داشته باشد؟
به اعتقاد من، این اقدام مجلس در درجه اول نمادی از فعالیت های سیاسی و منفعت طلبانه ای است که توجهی به منافع عمومی ندارد. این استیضاح بار دیگر نشان داد که مجلس کنونی ضعیف است و امیدوارم روزی فرصتی برای استیضاح قوه قانون گذاری کشور نیز مهیا شود. به هر حال، من با این اقدام مجلس مخالفت دارم و حتی اگر به برخی از اقدامات آقای همتی انتقادهایی داشته باشم، به نظر می رسد که مشکلات کشور در پی این اقدام افزایش خواهد یافت. پشت این اقدامات نمایندگان مجلس، اهداف اجتماعی مشاهده نمی شود و انگیزه های سیاسی و جناحی علت اصلی این عمل بوده است.
متأسفانه در شرایطی که کشور با فشار حداکثری و بحران های اقتصادی بسیار دشواری روبرو است، این اقدام مجلس عملاً دستگاه اجرایی را تضعیف کرد. همچنین در این مجلس، تندروهای اصولگرا وضعیت قوی تری دارند و می دانیم که دغدغه های آنها بیشتر سیاسی و جناحی است. من اطلاع دارم که وزرای دیگر نیز تحت فشار مجلس قرار دارند تا نزدیکان خود را در پست های مختلف منصوب کنند و همتی نیز با چنین خواسته هایی مواجه شد و احتمالاً به آنها توجه نکرد که به این وضعیت دچار گردید.
با توجه به اینکه در ماه های اخیر نرخ ارز روند صعودی داشت، چرا با استیضاح همتی مخالفت کردید؟
به شما می گویم که منشا مشکلات اقتصادی فعلی تنها در سطح وزارتخانه ها نیست. حتی اگر وزیر اقتصاد، رئیس کل بانک مرکزی و رئیس سازمان برنامه نیز تلاش کنند، گره ها باز نخواهد شد. تحریم یک مشکل واقعی است و با توجه به ساختار نظام تصمیم گیری موجود، با وجود تحریم ها، راهی برای ثبات اقتصادی وجود ندارد. به عبارت دیگر، من بر این باورم که نقش دیپلماسی در بهبود شاخص های کلان اقتصادی می تواند مؤثرتر از سایر حوزه ها باشد.
در دوره دوم روحانی نیز زمانی که نرخ دلار افزایش یافت، مجلس که تحت کنترل اصلاح طلبان بود، بعد از نزدیک به یک سال از شروع وزارت کرباسیان، او را استیضاح کرد. آن زمان نمایندگان می گفتند نمی توان صرفاً ناظر افزایش نرخ دلار بود. به نظر شما چقدر این اقدامات به منظور «دستاورد تراشی» برای مجلسی ها صورت می گیرد؟
شما به نکته درستی اشاره کرده اید؛ زیرا این کارها مصداقی از رزومه سازی هستند. نمایندگان مجلس اطلاعات کافی درباره اوضاع دارند و به خوبی می دانند که نقش همتی و همکارانش در ایجاد وضعیت کنونی بسیار کمتر از اصولگرایان است.
آیا شما هنوز معتقدید که حذف سامانه نیما تصمیمی نادرست بود؟
بله، من در گفتگوهای قبلی هم بر آسیب زا بودن این تصمیم تأکید کرده ام. حذف سامانه نیما یک اقدام پرهزینه بود که به فشار بر همتی به کشور تحمیل گردید. من با رویکرد همتی در این زمینه موافق نبوده و به دیدگاه های او و دیگر افرادی که طرفدار اقتصاد بازار هستند، انتقاد دارم.
آیا حذف سامانه نیما به افزایش نرخ دلار انجامید؟
بله، به صورت مستقیم منجر به این نتیجه شد، اما نباید فراموش کرد که جهش هایی که در یک یا دو ماه اخیر در نرخ دلار مشاهده می شود، ارتباطی به آن تصمیم ندارد. این جهش های اخیر به دلیل تغییرات سیاسی، به ویژه ورود ترامپ به کاخ سفید اتفاق افتاد و نمایندگان مجلس این موضوع را خوب می دانند، اما به دلیل عدم دسترسی به ترامپ، به همتی حمله کردند تا بدین گونه ژستی از حمایت مردم بگیرند.
پیش بینی شما از وضعیت اقتصادی سال آینده چیست؟
از این پس، تمام مسئولیت وضعیت اقتصادی ایران به دوش مجلس است. به نظر من، اقتصاد کشور در آستانه یک تورم فزاینده به بیش از ۵۰ درصد قرار دارد. اگر نتوانیم چالش تحریم ها را به شکلی حل کنیم، فشار حداکثری دوباره بر اقتصاد تحمیل خواهد شد، و این بار هدف گذاری فشار حداکثری، رساندن فروش نفت به کمتر از ۳۰۰ هزار بشکه در روز خواهد بود.
امروز ما در وضعیت بسیار دشوارتری نسبت به سال ۹۷ قرار داریم. در آن زمان دولت منابعی داشت که می توانست با استفاده از آنها بخشی از هزینه های خود را تأمین کند یا آنها را جایگزین درآمدهای نفتی کند. اما امروزه چنین امکانی وجود ندارد و این وضعیت می تواند اقتصاد کشور را به حدی قفل کند که دولت حتی نتواند هزینه های جاری خود را تأمین کند و ناگزیر به رویکردهای تورم زا مانند استقراض از بانک ها بپردازد، که این امر نتایج ویرانگری به دنبال خواهد داشت.
آیا در این شرایط حرکت به سمت ارز تک نرخی ممکن است؟
حرکت به سمت تک نرخی شدن ارز تنها در صورتی امکان پذیر است که منابع کافی موجود باشد. در شرایطی که عرضه توان رقابت با تقاضا را ندارد، یکسان سازی نرخ ارز به سرعت می تواند به عاملی برای افزایش قیمت ها تبدیل شود. متأسفانه آقای همتی به این نکته توجه نکردند و این تصمیم، نقطه ضعف اصلی او گردید. نباید نقش نرخ ارز در اقتصاد را نادیده گرفت، زیرا تقریباً ۸۰ درصد واردات مرتبط با تولید داخلی یا کالاهای اساسی هستند. بنابراین هر افزایش در نرخ ارز مستقیماً بر افزایش قیمت های عمومی کالاها و خدمات تأثیر خواهد گذاشت. کشور ما در شرایطی شبه جنگی به سر می برد، و مدیریت کشور در این وضعیت به کلی متفاوت از شرایط عادی است. بنابراین دولت باید سیاست هایی متناسب با این دوره را در پیش گیرد و تخصیص عادلانه تر منابع را مد نظر داشته باشد تا جامعه کمترین آسیب ممکن را از این وقایع ببیند.
۲۲۳۲۲۹