سکته مغزی می‌تواند یک خطر جدی برای حیات انسان باشد. در واقع، گاهی اوقات سکته به‌طور غیر قابل‌درکی و بدون هیچگونه درد و نشانه‌ای بروز می‌یابد. در اینجا به بررسی توصیه‌های پزشکان در خصوص شناسایی زودهنگام سکته پرداخته‌ایم.
به نقل از انتخاب و بر اساس اطلاعات انلی مای هلث، سکته مغزی یکی از دلایل اصلی مرگ و ناتوانی در سطح جهانی به شمار می‌آید. طبق گزارش‌های سازمان جهانی بهداشت (WHO) در منطقه مدیترانه شرقی، هر ساله ۱۵ میلیون نفر در سراسر جهان دچار سکته مغزی می‌شوند.
سکته زمانی روی می‌دهد که جریان خون به بخشی از مغز قطع یا کاهش یابد و در نتیجه بافت مغز از اکسیژن و مواد مغذی محروم می‌شود؛ که این امر موجب مرگ سلول‌های مغزی می‌گردد. در حالی که برخی افراد ممکن است علائم بارزی را تجربه کرده و به سرعت به آنها واکنش نشان دهند، عده‌ای دیگر اصلاً درد یا ناراحتی خاصی احساس نمی‌کنند و همین مسئله سبب تأخیر در فرایند درمان می‌شود.
دکتر کایلاس میرچه، متخصص برجسته در حوزه مغز و اعصاب، توضیح می‌دهد که آیا ممکن است فردی بدون نشانه‌های بارز دچار سکته شود و نشانه‌های خفیف آن چگونه‌اند.
آیا سکته می‌تواند بی‌درد باشد؟
«به‌طور قطع بله.» دکتر میرچه می‌گوید: «بسیاری از مردم تصور می‌کنند سکته حتماً با درد شدید همراه خواهد بود، اما بافت مغز حس درد ندارد؛ برخلاف پوست یا عضلات.»
• در سکته‌های ایسکمیک (که در آن لخته خون مانع جریان خون می‌شود) معمولاً هیچگونه دردی وجود ندارد.
• در سکته‌های هموراژیک (خونریزی داخلی در مغز) ممکن است سردرد شدید و ناگهانی رخ دهد، اما حتی در چنین شرایطی نیز گاهی اوقات درد چندانی احساس نمی‌شود.
از این‌رو، پزشکان بر اهمیت دقت به علائم عصبی تأکید می‌کنند و توصیه می‌کنند که منتظر بروز درد نباشید.
یک مطالعه‌ای که در سال ۲۰۰۶ در مجله JAMA Internal Medicine منتشر گردید و بر روی بیش از ۱۸ هزار بزرگسال آمریکایی انجام شد، نشان داد که تقریباً یک‌پنجم بزرگسالان حداقل یک علامت بی‌درد از سکته را تجربه کرده‌اند؛ از جمله ضعف یا بی‌حسی ناگهانی در یک سمت بدن، کاهش بینایی یا مشکلاتی در گفتار و درک کلام.
تحقیقات همچنین بیانگر این است که بسیاری از افراد بدون آگاهی، دچار سکته‌های کوچک و خاموش شده‌اند، که این موضوع ضرورت غربالگری زودهنگام و وقوع مراقبت‌های پیشگیرانه را گوشزد می‌کند.
نشانه‌های خاموش سکته مغزی
به گفته‌ی دکتر میرچه، علائم هشداردهنده سکته ممکن است بسیار ظریف و به راحتی نادیده گرفته شوند. این نشانه‌ها عبارتند از:
• ضعف یا بی‌حسی ناگهانی در نیمه‌ای از صورت، بازو یا پا
• تغییرات ناگهانی در گفتار، نظیر نامفهوم شدن یا دشواری در پیدا کردن کلمات
• کاهش بینایی در یکی یا هر دو چشم
• از دست دادن تعادل یا هماهنگی
• سردرگمی ناگهانی و بی‌دلیل
گاهی این علامت‌ها تنها برای چند دقیقه ادامه دارند که به آن حمله ایسکمیک گذرا (TIA) یا «مینی‌سکته» می‌گویند. اما این وضعیت نیز هشداری جدی است که ممکن است سکته اصلی در پیش باشد.
چقدر باید سریع اقدام کرد؟
دکتر میرچه تأکید می‌کند: «زمان بسیار حیاتی است. ما می‌گوییم زمان یعنی مغز؛ چون هر دقیقه‌ای که خون به مغز نمی‌رسد، میلیون‌ها سلول مغزی از بین می‌روند. اگر هر یک از این نشانه‌ها را مشاهده کردید، فوراً با خدمات اورژانس تماس بگیرید—ترجیحاً در همان ساعت‌های اولیه.»
او ادامه می‌دهد: «درمان‌های جدید از جمله داروهای حل‌کننده لخته خون و روش‌های مکانیکی برای برداشت لخته، زمانی بیشترین تأثیر را دارند که در سریع‌ترین زمان ممکن آغاز گردند—اغلب در یک بازه‌ی چند ساعته.»
نقش معاینات منظم پزشکی
به‌ویژه در مورد سکته‌ها—و به‌خصوص سکته‌های خاموش—معاینات منظم پزشکی از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند. این معاینات به شناسایی و مدیریت عوامل خطر پیش از وقوع سکته کمک شایانی می‌کنند.
به گفته‌ی دکتر میرچه، نظارت بر فشار خون، قند خون، و سطح کلسترول؛ غربالگری در مورد مشکلات ریتم قلب؛ و تجزیه و تحلیل عادات سبک زندگی، همگی می‌توانند تأثیر قابل توجهی در کاهش خطر سکته داشته باشند.
او افزوده است: «چنانچه مشکلات را به‌سرعت شناسایی کنیم، خواهیم توانست دارو، تغییرات رژیمی، برنامه‌های ورزشی و حتی تعدادی اقدامات ساده را توصیه کنیم که به صورت چشم‌گیری احتمال وقوع سکته‌های ناگهانی و حتی بی‌درد را کاهش دهند.»
جمع‌بندی
سن به عنوان یکی از عوامل مهم در بروز سکته در نظر گرفته می‌شود، به گونه‌ای که خطر وقوع آن تقریباً با هر دهه از ۵۵ سالگی به بعد دو برابر می‌شود. با این حال، بزرگسالان جوان نیز از این آسیب مصون نیستند.
دکتر میرچه می‌افزاید: «من سکته‌هایی را در افراد ۳۰ و ۴۰ ساله مشاهده می‌کنم، به خصوص افرادی که دچار فشار خون بالا، دیابت، کلسترول بالا، اختلالات ریتم قلب مانند فیبریلاسیون دهلیزی یا تاریخچه خانوادگی سکته‌های زودرس هستند.»
در پایان، او بر اهمیت رعایت عادات سبک زندگی سالم تأکید کرده و هشدار می‌دهد که از مصرف سیگار، نوشیدنی‌های الکلی زیادی، تغذیه نامناسب و کمبود فعالیت‌های بدنی پرهیز شود.