تصور کنید در سال‌های دهه‌ی ۲۰ یا ۳۰ زندگی‌تان ناگهان متوجه شوید که ژنی در بدنتان وجود دارد که به آرامی سلامت ذهنی و جسمی‌تان را به خطر می‌اندازد.
به گزارش انتخاب و به نقل از sciencealert؛ بیماری هانتینگتون، یک اختلال ارثی، به‌شدت و به‌طور غیرقابل برگشتی در زندگی انسان‌ها تأثیر می‌گذارد و متأسفانه درمان قطعی برای آن یافت نشده است. این بیماری موجب می‌شود خانواده‌ها با حس تلخی از زوال در نسل‌های طولانی دست‌وپنجه نرم کنند.
در حال حاضر، یک درمان جدید به‌عنوان «پیشرفتی بزرگ» در سرتاسر خبرها منتشر شده است.
ادعای یک نقطه‌عطف
هفته‌ی گذشته، شرکت ژن‌درمانی uniQure اعلام کرده که یک تزریق ژنی واحد به مغز در یک مطالعه‌ی بالینی کوچک، به‌نظر می‌رسد که سرعت پیشرفت بیماری را کاهش داده است.
اگر این نتایج تأیید شوند، این دستاورد نه‌تنها به عنوان نقطه‌عطفی در درمان هانتینگتون شناخته خواهد شد، بلکه برای نخستین بار است که ژن‌درمانی در حوزه‌ی بیماری‌های نورودژنراتیو (که به تدریج اعصاب را تخریب می‌کند) در بزرگسالی به‌عنوان نویدبخش مطرح می‌شود.
با این حال، این یافته‌ها تنها در یک بیانیه‌ی خبری منتشر شده و هنوز به تأیید همتایان علمی نرسیده‌اند و بر اساس مقایسه‌های خارجی استوار هستند. بنابراین، با وجود اینکه این کشفیات امید تازه‌ای برای خانواده‌ها ایجاد کرده‌اند، احتیاط همچنان ضروری است.
بیماری هانتینگتون چیست؟
هانتینگتون یک بیماری نادر اما ویرانگر است که حدود ۵ تا ۱۰ نفر از هر ۱۰۰ هزار نفر در کشورهای غربی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. به همین دلیل، هزاران فرد در استرالیا و صدها هزار نفر در سراسر جهان با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
علائم معمولاً در میانسالی ظاهر می‌شوند:
• حرکات غیرارادی
• افسردگی و تحریک‌پذیری
• زوال تدریجی حافظه و توانایی‌های شناختی
بیماران به مرور زمان توانایی‌های خود را از دست می‌دهند، از جمله کار کردن، مدیریت مالی، زندگی مستقل و در نهایت حتی مراقبت از خویش. بیشتر افراد ۱۰ تا ۲۰ سال بعد از بروز علائم شاهد از دست رفتن جان خود هستند.
این بیماری ناشی از تکرار غیرطبیعی توالی‌های CAG در ژن «هانتینگتین» است. وجود تعداد بیشتر این تکرارها معمولاً به بروز زودتر علائم منجر می‌شود.
جست‌وجو برای درمان
ژن مرتبط با این بیماری در سال ۱۹۹۳ شناسایی شد. پس از آن، مطالعات انجام‌شده بر روی موش‌ها نشان داد که خاموش کردن پروتئین معیوب هانتینگتین، حتی پس از بروز علائم، می‌تواند به کاهش نشانه‌ها و بهبود رفتار کمک کند.
این دستاورد امیدی جدید ایجاد کرد که شاید کاهش سطح این پروتئین سمی، بتواند روند بیماری را کند یا حتی معکوس کند. اما به رغم گذشت سه دهه، هیچ درمان قانع‌کننده‌ای برای بیماران انسانی ارائه نشده است.
درمان جدید چیست؟
این درمان ژن‌درمانی با نام AMT-130 نیازمند جراحی مغزی با استفاده از MRI است. جراحان ویروسی از نوع مهندسی‌شده را به‌طور مستقیم به نواحی دم‌دار و پوتامن مغز که در بیماری هانتینگتون بیشترین آسیب را می‌بینند، تزریق می‌کنند.
این ویروس حامل یک میکروRNA است که تولید پروتئین معیوب هانتینگتین را کاهش می‌دهد. تزریق مستقیم به مغز، مانع طبیعی موسوم به «سد خونی-مغزی» را دور می‌زند؛ سدی که معمولاً ورود داروها به سیستم عصبی مرکزی را محدود می‌کند و یکی از دلایل شکست بسیاری از داروهای هدفمند مغز به حساب می‌آید.
یافته‌های مطالعه
تعداد ۲۹ بیمار تحت این درمان قرار گرفتند (۱۲ نفر در دسته دوز پایین و ۱۲ نفر در دسته دوز بالا) و به مدت سه سال پیگیری شدند. طبق گفته‌ی uniQure، بیمارانی که دوز بالاتری دریافت کردند، به‌طرز قابل توجهی با کندی بیشتری نسبت به پیش‌بینی‌ها دچار افت عملکرد شدند.
این شرکت اعلام کرده که کاهش عملکرد در گروه دوز بالا تا ۷۵ درصد کندتر از گروه مقایسه‌ای (از یک پایگاه جهانی بیماران) بود. همچنین در شاخص‌های مرتبط با استقلال فردی، افت عملکرد در این گروه ۶۰ درصد کندتر گزارش شده است. سایر آزمون‌های حرکتی و شناختی نیز به نفع این درمان بودند و میزان آسیب عصبی در مایع نخاعی بیماران به مراتب کمتر از سطح مورد انتظار بود.
چرا باید محتاط بود؟
• این داده‌ها اولیه هستند و هنوز مورد ارزیابی علمی مستقل قرار نگرفته‌اند.
• مقایسه با گروه کنترل خارجی انجام شده و نه با بیماران دریافت‌کننده‌ی دارونما که در این مطالعه همزمان باشند. چنین طراحی می‌تواند به نتایج سوگیری منجر شود.
• تعداد بیماران در این مطالعه کم است (تنها ۱۲ نفر در سه سال) و بنابراین نمی‌توان نتیجه‌گیری قاطعی از آن داشت.
شرکت نشان داد که درمان به‌طور کلی قابل تحمل است و هیچ عارضه‌ی جدی جدیدی پس از سال ۲۰۲۲ گزارش نشده است. اما بیشتر مشکلات به خود جراحی مربوط بود و برطرف شده‌اند. تشخیص اینکه چه چیزی به‌عنوان عارضه‌ی دارو شناخته می‌شود در بیماری با این شدت، همواره دشوار است.
uniQure در سال ۲۰۲۶ قصد دارد برای تأیید این درمان به مراجع تنظیم‌گر مراجعه کند. این موضوع چالش‌های دشواری پیش روی آن‌ها قرار می‌دهد: آیا باید دسترسی سریع‌تری فراهم کنند، درحالی‌که پرسش‌های بی‌پاسخ باقی‌مانده است؟ یا اینکه باید منتظر آزمایش‌های بزرگ‌تر و معتبرتر بمانند؟
معنای این نتایج
اگر این داده‌ها تأیید شوند، اولین شواهد قانع‌کننده از تأثیر ژن‌درمانی در کاهش سرعت بیماری هانتینگتون خواهد بود و شاید نخستین نشانه‌ی موفقیت ژن‌درمانی در یک بیماری نورودژنراتیو بزرگسالی را به نمایش بگذارد. این یک نقطه‌عطف تاریخی خواهد بود که پس از دهه‌ها ناکامی به وجود آمده است.
اما این یافته‌ها هنوز به معنای موفقیت نیستند. تنها مطالعات وسیع‌تر و طولانی‌تر قادر خواهند بود که نشان دهند آیا این درمان واقعاً تغییر در زندگی بیماران ایجاد می‌کند یا نه. حتی اگر تأیید شود، دسترسی به این درمان پیچیده‌ی جراحی مغز برای تمام بیماران به آسانی فراهم نخواهد بود.
همچنین هزینه‌ی احتمالی این دارو مشابه سایر ژن‌درمانی‌ها خواهد بود ــ یعنی بیشتر از ۳ میلیون دلار استرالیا برای هر بیمار ــ به‌علاوه هزینه‌های سنگین جراحی مغزی.
جمع‌بندی
برای خانواده‌هایی که این ژن را در اختیار دارند، این نتایج امیدی عمیق را پدید آورده‌اند. اما احتیاط نیز به‌شدت حائز اهمیت است.
شاید در حال مشاهده‌ی نخستین گام معتبر برای کند کردن یک بیماری نورودژنراتیو بزرگسالی باشیم، یا ممکن است تنها با یک نشانه‌ی اولیه سروکار داشته باشیم که در آینده تأیید نشود.
در نهایت، زمان و تحقیقات علمی دقیق نشان خواهند داد که آیا این درمان قادر به ارائه‌ی فواید حیاتی و موردنیاز به بیماران خواهد بود یا خیر.