امسال روز جهانی آب تحت عنوان «آب برای صلح» نامگذاری شده است تا بلکه ارزش این مایه حیات به‌خوبی درک شود.
بحران خشکسالی همواره تهدیدی برای ساکنان کره زمین به شمار می‌آید و تعیین ۲۲ مارس به‌عنوان «روز جهانی آب» تلاشی به منظور غلبه بر این بحران است. سازمان ملل برای رفع این چالش، ۲۲ مارس را به روز جهانی آب اختصاص داده و هر سال موضوعی را برای آن انتخاب می‌کند.
در این میان وضعیت ایران در منابع آبی مطلوب نیست و کشور ایران در سال جاری وارد چهارمین سال خشکسالی شده است؛ میزان بارش‌ها نیز به شکل مطلوبی نبوده است. پیشرفت نابودی دشت‌ها و منابع آب زیرزمینی در کشورمان، با توجه به اقلیم خشک و برخی بی‌توجهی‌ها در مصرف آب در حوزه‌های خانگی، صنعتی و کشاورزی، کشور را در آستانه بحران جدی آب قرار داده است.
در سال‌های اخیر بارندگی به میزان قابل توجهی کاهش یافته به‌طوری که میانگین بارش‌های بلندمدت کشور به ۲.۶۳ میلی‌متر رسیده و اختلاف میزان بارش امسال با میانگین حدود ۲.۴۲ درصد است. این وضعیت به‌طور جدی از سوی کارشناسان هواشناسی و زیست‌بوم کشور به عنوان «فاجعه» تلقی می‌شود؛ بحرانی که اگر به همین شکل ادامه یابد، نه‌تنها موجب خشک شدن آب‌های روان کشور مانند رودخانه‌ها و نهرها می‌شود بلکه دشت‌ها و منابع زیرزمینی را نیز به نابودی می‌کشاند و حیات گیاهی و جانوری را در خطر قرار خواهد داد.
نابودی دشت‌ها و منابع آبی زیرزمینی در کشور به‌دلیل اقلیم خشک و برخی بی‌احتیاطی‌ها در مصرف آب در بخش‌های خانگی، صنعتی و کشاورزی، کشور را به وضعیت حادی از بحران آب سوق داده است؛ بحرانی که کارشناسان مختلف سال‌هاست نسبت به وقوع آن هشدار داده‌اند، اما توجه کافی به آن نشده است.
روند بحران آب به‌قدری پیشرفت کرده که دریاچه‌ها، رودها و نهرها، از باتلاق گاوخونی تا دریاچه ارومیه، به‌سوی خشکی پیش می‌روند و امروز باید اذعان کرد که وضعیت آب در ایران رضایت‌بخش نیست.
حالا چه باید کرد؟
داریوش مختاری، کارشناس ارشد مدیریت منابع آبی، در رابطه با راهکارهای مقابله با بحران آبی در کشور به ایسنا می‌گوید: حقیقت این است که برخی از سازمان‌های مربوطه در سال‌های اخیر تلاش‌هایی را برای حل مشکل کم‌آبی، احیای منابع زیرزمینی، بازگرداندن آب، تصفیه فاضلاب‌ها و تعادل میان میزان آب استحصال شده و مصرفی در حوزه‌های شرب، کشاورزی و صنعتی انجام داده‌اند، اما این تلاش‌ها گاهی به‌دلیل موانع دیگر نهادهای دولتی کند شده است. به‌عنوان مثال می‌توان به ماجرای دریاچه ارومیه و کشت فراوان باغ‌های سیب در اطراف این دریاچه اشاره کرد که مانع حرکت آب به سمت دریاچه شده است.
وی ادامه می‌دهد: این واقعیت تلخ در حالی به وقوع پیوسته که هر ساله بودجه قابل توجهی برای احیای این دریاچه اختصاص داده می‌شود، اما نهایتاً گاهی می‌بینیم که تا کیلومترها، محصول سیب این باغ‌ها از حیز انتفاع خارج شده و آنچه باقی‌مانده در کنار جاده‌ها دپو شده و منتظر مشتریانی هستند که آن‌ها را به کارخانه‌ها برده و به شکل کنستانتره تولید کنند.
این کارشناس با تاکید بر این نکته که باغ‌ها و کشت میوه‌هایی که به‌وضوح در اطراف دریاچه ارومیه به چشم می‌خورند، نشان‌دهنده دریافت مجوزهای لازم از وزارت کشاورزی و دیگر نهادهای مرتبط است، افزود: صدور این مجوزها، روند سامان‌دهی به دریاچه ارومیه را به شدت کند کرده و این امری تأسف‌بار است.
وی همچنین خاطرنشان کرد: حفر چاه‌های مجاز و غیرمجاز در نقاط مختلف کشور تهدید جدی برای منابع آبی ما به حساب می‌آید که این کار نیز تحت مجوزهای قانونی انجام می‌گیرد و نه تنها در پی سیاست و مدیریت برای سامان‌دهی منابع آبی کشور نیست، بلکه مشکل فرونشست زمین را به وجود آورده است. وی از کارشناسان می‌پرسد که چگونه ممکن است یک بخش از مدیریت کلان دولت در خصوص تأمین آب در شرایط بحران و تنش‌های آن تلاش کند، اما نهاد دیگری به راحتی تمام تلاش‌های گذشته را نابود کند؟ این وضعیت یک نوع دوگانگی و گرفتارشدن در چرخه‌ای تکراری است که تنها هزینه‌بر و خسته‌کننده خواهد بود.
مختاری بیان کرد: در عین حال نمی‌توان به مصرف‌کنندگان منابع آبی انتظار داشت که به‌طور مرتب متقاعد شوند که روش‌های صرفه‌جویی که توسط نهادهای مسئول ترویج می‌شود را به‌طور جدی دنبال کنند. آن‌ها به شکل ایده‌آلی رفتار نمی‌کنند. بدون شک توقعات ما از مصرف‌کنندگان منابع آبی تنها زمانی منطقی است که بسترهای لازم را برای آن‌ها فراهم کرده باشیم. بنابراین به نظر می‌رسد که مشکل کم‌آبی و تنش‌های ناشی از آن تنها با خرد جمعی و همکاری همه ابعاد مرتبط قابل حل باشد. بهترین راه این است که از جنجال‌های روز فاصله بگیریم و برای این مسئله وارد عمل شویم.