سیاوش آریا، فعال حوزه میراث فرهنگی، درباره وضعیت نگرانکننده آرامگاه «اردشیر سوم» بهدلیل نفوذ رطوبت و نمزدگی در این اثر هخامنشی واقع در مجموعه «تخت جمشید» ابراز نگرانی کرد.
این پژوهشگر و فعال میراث فرهنگی، تصاویری از آرامگاه اردشیر سوم هخامنشی در تخت جمشید ارائه داد و به تبیین وضعیت آن پرداخت. بر اساس فرمایشات او، آرامگاه اردشیر سوم هخامنشی در دامنه کوه «مهر» (رحمت) در میراث جهانی پارسه یا همان تخت جمشید دچار نمزدگی و رطوبت شدید شده و این امر باعث آسیب به این اثر تاریخی گردیده است.
عکس از سیاوش آریا که بهدنبال آخرین بارشها (۱۴۰۳) در تخت جمشید گرفته شده است
این فعال میراث فرهنگی بر پایه بررسیها و رصدهای چندین سالهاش در مجموعه تخت جمشید، اعلام کرد: نم و رطوبت شدید ناشی از بارندگیهای بهاری به آرامگاه اردشیر سوم هخامنشی آسیب رسانده و آن را در شرایط خطرناکی قرار داده است. رطوبت و نمزدگی حتی به سنگنگارهها هم نفوذ کرده و ظاهر آنها را تحت تأثیر قرار داده است.
آریا ادامه داد: جالب اینجاست که رطوبت و نمها در این قسمت از آرامگاه اردشیر سوم هخامنشی نیز در سال ۱۳۹۹ وجود داشت و در گزارشی به آن اشاره کرده بودم. مسئولین وقت پایگاه جهانی پارسه از عزم خود برای برطرف کردن این معضل و انجام مرمت و حفاظت خبر داده بودند، با این حال چهار سال بعد و به گفتهای، «چرخها همچنان بر همان مدار میچرخند!». در همین راستا، چندین بار با مدیر کنونی پایگاه جهانی پارسه تماس گرفتم که متأسفانه هیچ پاسخی به من داده نشد. حتی در راستای درخواست یک پاسخ ساده، پیامی ارسال کردم که بیپاسخ ماند. این موضوع نشاندهنده بیتوجهی برخی از مدیران و مسئولان استانها به رسانهها و فعالان حوزه میراث فرهنگی است. یادمانهای تاریخی و ارزشمندی که برای هویت ما حائز اهمیتاند، دستخوش آسیب شده و یکی پس از دیگری از صحنه تاریخ محو میشوند.
آرامگاه منسوب به اردشیر سوم هخامنشی در تخت جمشید
این پژوهشگر میراث فرهنگی با استناد به گفتگوهایی که با کارشناسان مرمت و باستانشناسی انجام داده، بیان داشت: یکی از چالشهای اصلی یادمانهای تاریخی سنگی، حفاظت از آنها در برابر بارانهای اسیدی و عوامل طبیعی است که تأثیرات مخرابی بر روی آثار هنری خواهد گذاشت و نگهداری از آنها را دشوار میکند. همچنین مرمت و حفاظت از این گونه آثار در کشور ما بسیار پرهزینه است و به یکی از چالشهای بزرگ تبدیل شده است. از سوی دیگر، نمیتوان به بهانه کمبود بودجه، نظارهگر ویرانی این یادمانهای ارزشمند، که نتیجه تلاشهای نیاکان ماست، بود.
او بیان داشت: در عصر حاضر با پیشرفت سریع تکنولوژی و دانش، باید تلاش کنیم تا بهترین و سادهترین روشها را برای نگهداری و پاسداری از یادمانهای سنگی به کار ببندیم. در دنیای کنونی، ناتوانی در محافظت از آثار تاریخی و بهویژه یادمانهای سنگی امری غیرقابل قبول است و باید همگام با علم روز به پیش برویم و از فناوریهای نوین بهرهمند شویم تا بتوانیم این آثار گرانبها را همچنان سالم و دست نخورده به نسلهای آینده بسپاریم و هیچ کمکاری در این زمینه جایز نیست، زیرا این امر خطایی است که باید در برابر تاریخ و نسلهای آینده پاسخگو بود.
آرامگاه اردشیر سوم هخامنشی، عکسی که دوم شهریور 1403 گرفته شده است
آریا به استناد گفتههای فعالان میراث فرهنگی و باستانشناسان تصریح کرد: مدیریت یک مجموعه جهانی باید با دقت و حساسیت بیشتر انجام گیرد و باید بهصورت مداوم از قسمتهای مختلف آن بازدید شود و با دانش روز به آن رسیدگی گردد. اگر رسیدگی و مراقبت بهموقع انجام میگرفت، این مشکلات به وجود نمیآمد. اکنون نیز میتوان با کنترل دما و شرایط جوی، به دقت از آن نگهداری کرد و همچنین باید برنامهها و مطالعات هدفمندی در زمینه باستانشناسی و مرمت در این مجموعه آغاز گردد. باستانشناسان بر این باورند که چنین مجموعهای بزرگ نیاز به مدیریت بدون نقص و بر اساس علم دارد.
او افزود: بر اساس نظرات باستانشناسان و کارشناسان میراث فرهنگی، وجود کارخانههای پتروشیمی یکی از عواملی است که بر تخریب یادمانهای سنگی در میراث جهانی پارسه تأثیر دارد. عوامل دیگری مانند سوزاندن «کاه کلشت» توسط کشاورزان بعد از برداشت گندم نیز به اسیدی شدن هوا منجر شده و این موضوع برای سنگها آثار منفی به همراه دارد.
این فعال میراث فرهنگی با پیشنهاد بررسی روند تخریب در آرامگاه اردشیر سوم هخامنشی از طریق مقایسه عکسهای گذشته با نمونههای کنونی، بیان داشت: باید اذعان داشت که سازهها و آثار در فضای باز همواره در معرض آسیبهای جوی و محیطی هستند و سنگهای صخرهای نیز از این قاعده مستثنی نیستند. باران یکی از عوامل آسیبزا برای یادمانهای تاریخی محسوب میشود. به همین دلیل، مرمتگران سعی میکنند تا حد ممکن این آثار را از چنین آسیبهایی محفوظ نگه دارند.
نفوذ رطوبت در زیر تاقچه آرامگاه، در سال 1399
او یادآوری کرد: آثار صخرهای پارسه و نقش رستم از گذشتههای دور دچار آسیبهای ناشی از بارندگی هستند. معماران هخامنشی نیز تلاش کردهاند با ساخت آبراهههایی در دیواره آرامگاهها، بهویژه در دیواره کوه «دژ نبشت» در نقش رستم، از نفوذ رطوبت جلوگیری کنند. اگرچه این اقدامات خوب باعث کاهش آسیبها تا حدی شده، اما به دلایل متعدد هرگز کافی نبوده است. متأسفانه یکی از چالشهای آثار صخرهای این است که بهدلیل تغییرات زمینشناسی، پیوسته مسیرهای هیدرولوژیکی دستخوش تغییر میشوند و این تغییرات باعث نفوذ غیرقابل پیشبینی آب از مناطق مختلف میگردد.
آریا بیان داشت: به هر حال، یکی از ارزشمندترین و بزرگترین یادمانهای سنگی کشور که نماد هنر و تمدن ایران این سرزمین به حساب میآید، با وجود تمام حساسیتها تحت تهدید است و لازم است مسئولان فرهنگی در سطح استان و کشور تدابیر اساسی و طولانیمدت برای حفظ آن بیندیشند تا در برابر نسلهای آینده دچار شرمندگی نشویم.
مجموعه تاریخی فرهنگی میراث جهانی پارسه (تخت جمشید)، شامل بخشها و کاخهای مختلفی است که میتوان به کاخ آپادانا، کاخ تچر، کاخ هدیش، کاخ سد ستون، خزانه، دروازه ملل و آرامگاههای اردشیر دوم و سوم در دامان کوه مهر اشاره کرد. این مجموعه در سال ۵۱۸ پیش از میلاد به دستور داریوش بزرگ بنا نهاده شد و خشایارشا و اردشیر یکم نیز آن را توسعه دادند.
مجموعه تخت جمشید به همت شهریار عدل، باستانشناس و ایرانشناس نامدار، در سال ۱۳۵۸، بعد از چغازنبیل بهعنوان دومین اثر تاریخی ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است.