نگرانی ها درباره وضعیت اکولوژیکی دریای خزر به دلیل کاهش تقریباً ۲ متری سطح آب آن در دو دهه گذشته، کشورهای ساحلی این دریا را به چالش کشیده است.
این دریاچه که به عنوان بزرگترین “دریاچه داخلی” دنیاست، دارای خطوط ساحلی در پنج کشور مختلف می باشد.
این دریا به وسعت تقریباً ۳۷۰ هزار کیلومتر مربع میان قزاقستان، آذربایجان، روسیه، ترکمنستان و ایران قرار دارد.
دریای خزر که ۶ میلیون سال پیش جزئی از اقیانوس باستانی “پاراتتیس” به شمار می رفت، در حال حاضر تبدیل به دریایی “معماگونه” شده که هنوز ویژگی های طبیعی آن به طور کامل شناسایی نشده است.
اگر چه این دریا که نزدیک به ۱۳۰ رودخانه به سمت آن جاری می شود، به عنوان یک واحد شناخته می شود، اما تفاوت های بارزی میان قسمت های شمالی و جنوبی آن وجود دارد. به عنوان نمونه، در نواحی شمالی، شوری آب کمتر بوده و عمق متوسط آن بیشتر از ۵ متر نیست، در حالی که در نواحی جنوبی، شوری بیشتر بوده و اعماق آن تا ۱۰۲۵ متر نیز می رسد.
دریای خزر، به دلیل اهمیت اش برای اکوسیستم جهانی و منابع غنی نفتی اش، توجهات بسیاری را به خود جلب کرده است.
مجموع ذخایر نفتی این دریا به ۴۸ میلیارد بشکه برآورد شده و به عنوان “دریای انرژی” در سطح بین المللی شناخته می شود. از این رو، دریای خزر برای کشورهای واردکننده نفت و نیز به دلیل نقش اساسی اش در اقتصاد کشورهای همسایه، از لحاظ استراتژیک دارای اهمیت بسزایی است.
با کاهش ۱۸۵ سانتیمتری سطح آب دریای خزر در بازه زمانی ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۳ میلادی، مساحت ۳۱ هزار کیلومتر مربع از حجم آب آن از بین رفته است. پیش بینی می شود که تا سال ۲۱۰۰، سطح آب این دریا ممکن است حتی ۱۸ متر دیگر کاهش یابد.
در سمت قزاقستان که دارای طولانی ترین نوار ساحلی در دریای خزر است، در ۱۵ سال گذشته، مساحت آب به میزان ۷.۱ درصد کاهش یافته است.
طبق گزارش آناتولی، “وادیم نی”، بنیانگذار جنبش اکولوژیکی “نجات دریای خزر”، Save The Caspian Sea، اشاره کرده است که مشکل فعلی دریای خزر تنها به برداشت آب مربوط نمی شود.
وی اظهار داشت که این دریا با بحران های اقلیمی، زیست محیطی و اقتصادی روبرو است.
او افزود: سطح آب دریای خزر در دو دهه اخیر به اندازه ۲ متر افت داشته و ممکن است ما به ویژه بخش شمالی آن، که کم عمق تر است، در قزاقستان را از دست بدهیم.