تحقیقات در زمینه مخاطرات آب، به تنش های آبی موجود در استان هرمزگان و خشک شدن سد استقلال میناب اشاره دارد. این محققان معتقدند که این استان می تواند به عنوان بهشتی برای انرژی های تجدیدپذیر در کشور محسوب شود و سرمایه گذاری در این حوزه می تواند درهای جدیدی به روی ایران برای دستیابی به راه حل های انرژی پاک و پایدار باز کند.
دکتر مهدی زارع، استاد پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله بیان کرد: با یک میلیون و هشتصد هزار نفر جمعیت در هرمزگان و ۲۸۰ هزار نفر در شهر میناب، چالش های موجود در زمینه آب به شدت احساس می شود. پیش بینی می شود که تا پایان دی ماه ۱۴۰۳، سد استقلال میناب تنها ۵ میلیون مترمکعب آب قابل استفاده داشته باشد. بارندگی سالانه در هرمزگان به طور متوسط ۱۸۵ میلی متر گزارش شده و در سال آبی ۱۴۰۴۱۴۰۳، تا پایان دی ماه، تنها ۹ میلی متر بارندگی ثبت شده است.
او افزود: این سومین سال آبی خشک از سال ۱۴۰۱ است که آبگیری سدهای هرمزگان را با چالش جدی مواجه کرده است. سد استقلال میناب که در سال ۱۳۶۲ با مخزن ۲۵۸ میلیون متر مکعب به عنوان اصلی تأمین آب شرب بندرعباس و میناب به بهره برداری رسیده است، در حال حاضر با کمبود شدید آب مواجه بوده و خشک شدن آن می تواند نه تنها تهدیدی جدی برای تأمین آب شرب باشد، بلکه اثرات محیط زیستی گسترده ای نیز به دنبال خواهد داشت.
زارع اشاره کرد که از جمله نتایج این وضعیت، افزایش گرد و غبار ناشی از خشک شدن بستر سد، صدمات به بخش کشاورزی و فشار بیش از حد بر روی منابع زیرزمینی است. او بر این نکته تاکید کرد که تغییرات اقلیمی، افزایش دمای زمین و تغییر در الگوهای بارش، به همراه مدیریت نامناسب منابع آب و برداشت بی رویه از منابع زیرزمینی و توسعه بی ملاحظگی شهرها، بحران آب را تشدید کرده است.
این استاد دانشگاه به وضوح بیان کرد: روستاهای استان به شدت با چالش های آبی و محیط زیستی مواجه شده اند به گونه ای که شاهد وقوع پدیده فرونشست زمین و فروچاله ها در این مناطق هستیم. این واقعیت باعث شده تا ساکنان مجبور به مهاجرت به شهرهای بزرگ تر شوند و همچنین تعداد زیادی از باغات قدیمی، برخی از آن ها با قدمت بیش از ۵۰۰ سال، به حالت خشک درآمده اند.
وی در ادامه گفت: بحران آب، موجب مهاجرت اجباری بسیاری از خانواده ها شده و به دلیل کمبود منابع آبی، ساکنان ناچار به ترک روستاها و حیات در شهرها یا استان های دیگر هستند. افزایش دما منجر به تبخیر بیشتر منابع آب سطحی، مانند سدها و رودخانه ها شده و الگوهای نامنظم بارش، اثرات منفی قابل توجهی بر تغذیه سفره های زیرزمینی گذاشته است.
منابع انرژی پاک و تجدیدپذیر
زارع اظهار داشت: استان هرمزگان در جنوبی ترین نقطه ایران، یک موقعیت راهبردی در سواحل خلیج فارس دارد و با تنوع قابل توجهی در منابع انرژی، می تواند به یک مرکز مهم برای تولید انرژی های تجدیدپذیر تبدیل شود. در حالی که جهان به سمت انرژی های پاک و تجدیدپذیر حرکت می کند، این استان می تواند با سرمایه گذاری در این زمینه، برای دست یابی به تنوع در تامین انرژی، خود را تجهیز کند.
او یکی از منابع کلیدی انرژی تجدیدپذیر در هرمزگان را انرژی خورشیدی معرفی کرد و افزود: با توجه به برخورداری استان از میزان تابش بالای خورشیدی، این منطقه مکان مناسبی برای تولید انرژی خورشیدی به شمار می رود. بنابراین، نصب سیستم های فتوولتائیک خورشیدی بر روی پشت بام ها یا در مزارع سلول های خورشیدی در مقیاس وسیع، امکان پذیر خواهد بود.
این محقق حوزه مخاطرات ادامه داد: هرمزگان همچنین از پتانسیل بالایی برای تولید انرژی بادی به ویژه در مناطق ساحلی مانند میناب برخوردار است و الگوهای بادی این مناطق، برای تولید برق از طریق توربین های بادی بسیار مناسب به نظر می رسند.
وی یادآور شد: ترکیب منابع خورشیدی، بادی، زیست توده و انرژی آبی بالقوه، هرمزگان را به یک بازیگر کلیدی در انتقال ایران به سمت راه حل های انرژی پاک و پایدار تبدیل می کند. این استان با سرمایه گذاری های مستمر و حمایت دولت از فناوری های تجدیدپذیر، می تواند به تامین نیازهای محلی و ملی به شکل پایدار کمک کند.
انرژی پاک در آن سوی خلیج فارس
زارع افزود: کشور امارات متحده عربی محل احداث برخی از بزرگترین نیروگاه های خورشیدی در جهان است. پروژه های قابل توجه این کشور شامل:
پارک خورشیدی نور ابوظبی: این تاسیسات به عنوان یکی از بزرگترین نیروگاه های خورشیدی تک سایتی در دنیا با ظرفیت ۱.۱۷ گیگاوات، انتظار می رود که انتشار کربن را حدود یک میلیون تن در سال کاهش دهد.
پارک خورشیدی محمد بن راشد آل مکتوم: این پارک خورشیدی واقع در دبی، پیش بینی می شود که تا سال ۲۰۳۰ ظرفیت کامل ۵ گیگاوات را داشته باشد و از سال ۲۰۲۳، توانسته است بیش از ۵۹۰۰ مگاوات برق تولید کند. این پروژه ها بخشی از استراتژی گسترده تر امارات متحده عربی در راستای افزایش سهم انرژی پاک در مخلوط انرژی آن ها است.
توسعه انرژی بادی
این استاد پژوهشگاه بیان کرد: علاوه بر انرژی خورشیدی، امارات متحده عربی، نخستین برنامه تولید انرژی بادی خود را در اکتبر ۲۰۲۳ راه اندازی کرد. این پروژه با ظرفیت ۱۰۴ مگاوات در نظر گرفته شده و برای تامین برق برای بیش از ۲۳ هزار خانه و همزمان کاهش حدود ۱۲۰ هزار تن CO۲ در سال طراحی شده است. این یک قدم اساسی در جهت تنوع بخشیدن به منابع انرژی تجدیدپذیر در داخل کشور محسوب می شود.
به گفته او، امارات متحده عربی همچنین یک راهبرد ملی برای تولید هیدروژن با هدف تبدیل به یکی از ۱۰ تولیدکننده برتر هیدروژن در جهان تا سال ۲۰۳۱ منتشر کرده است. شهر فناوری مصدر برنامه دارد که تا سال ۲۰۳۰، سالیانه یک میلیون تن هیدروژن سبز تولید کند. این طرح با روندهای جهانی که به سمت هیدروژن به عنوان یک سوخت پاک حرکت می کند، همسو و از تلاش های کربن زدایی حمایت می کند.