الجزیره نوشت: با افزایش موارد ابتلا به عفونت‌های تنفسی در شماری از کشورها هم‌زمان با نزدیک شدن فصل زمستان، پرسش‌ها درباره ویروس کرونا بار دیگر مطرح شده است؛ به‌ویژه آنکه تب، سرفه، گلودرد و آبریزش بینی از جمله علائم مشترک کرونا، آنفلوانزا و سایر ویروس‌هایی هستند که در این مقطع از سال فعال می‌شوند.
سازمان جهانی بهداشت در تازه‌ترین گزارش‌های خود که در ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، از افزایش تدریجی فعالیت ویروس آنفلوانزا در مناطقی از نیمکره شمالی خبر داد؛ این در حالی است که فعالیت ویروس کرونا در سطح جهانی همچنان پایین باقی مانده، هرچند در برخی کشورها افزایش‌هایی با شدت متفاوت ثبت شده است.
در عربستان سعودی نیز وزارت بهداشت پیش‌تر از افزایش حدود ۳۰ درصدی موارد بستری در بخش مراقبت‌های ویژه مرتبط با عفونت‌های تنفسی طی سه هفته نخست اکتبر، در مقایسه با دوره قبل، خبر داده بود؛ با این حال، این افزایش را به فعالیت فصلی چندین ویروس نسبت داد، نه صرفاً ویروس کرونا.
این شاخص‌ها نشان می‌دهد که جهان با یک ویروس تنفسی واحد مواجه نیست، بلکه مجموعه‌ای از ویروس‌ها وجود دارند که موج‌های شیوع آن‌ها هم‌زمان شده و شدت فعالیتشان در کشورها و گروه‌های سنی مختلف متفاوت است.
اما در حال حاضر کدام ویروس‌ها در حال انتشار هستند؟ چرا علائم آن‌ها تا این اندازه شبیه یکدیگر است که تشخیص آن‌ها دشوار می‌شود؟ آیا افزایش موارد ثبت‌شده به معنای بازگشت خطر کروناست یا با یک فصل شیوع بیماری‌های تنفسی روبه‌رو هستیم که مستلزم احتیاط، بدون نگرانی بیش از حد، است؟
افزایش شیوع آنفلوانزا؛ کرونا همچنان وجود دارد
داده‌های سازمان جهانی بهداشت برای هفته منتهی به اول نوامبر نشان می‌دهد که نسبت نمونه‌های مثبت آنفلوانزا در سطح جهان همچنان کمتر از ۱۰ درصد بوده، اما این میزان در مناطق معتدل و نیمه‌گرمسیری نیمکره شمالی به روند افزایشی خود ادامه داده است.
برخی کشورها در آسیا، اروپا و قاره آمریکا نرخ‌هایی بالاتر از میانگین جهانی ثبت کرده‌اند. در همین حال، ویروس‌های آنفلوانزای نوع A همچنان بیشترین موارد شناسایی‌شده در میان نمونه‌های مثبت را تشکیل می‌دهند.
در مقابل، فعالیت ویروس سارس-کوو-۲ (SARS-CoV-2)، عامل بیماری کووید-۱۹، در سطح جهانی پایین باقی مانده است؛ هرچند افزایش‌هایی محلی، به‌ویژه در بخش‌هایی از اروپا و غرب آسیا، ثبت شده است.
اما با بررسی جزئیات منطقه‌ای، تصویر متفاوتی به دست می‌آید. بر اساس گزارشی که مرکز اروپایی پیشگیری و کنترل بیماری‌ها در ۹ نوامبر منتشر کرد، میانه نسبت آزمایش‌های مثبت کرونا در سامانه‌های مراقبتی مربوطه به حدود ۱۱ درصد رسید؛ در حالی که این رقم برای آنفلوانزا حدود ۵ درصد بود.
این موضوع به معنای بالاتر بودن نرخ جهانی ابتلا به کرونا نسبت به آنفلوانزا نیست، بلکه نشان می‌دهد میزان انتشار ویروس‌ها در مناطق مختلف متفاوت است و شاخص‌های کلی ممکن است افزایش‌های محلی را که نیازمند پیگیری هستند، پنهان کنند.
دکتر محمد المنسی، متخصص بیماری‌های ریوی و آلرژی، در گفت‌وگویی اختصاصی با الجزیره نت تأکید می‌کند که افزایش موارد ابتلا به سرماخوردگی و آنفلوانزا در این مقطع با فعالیت فصلی شناخته‌شده ویروس‌های تنفسی مطابقت دارد.
او توضیح می‌دهد که افزایش موارد ابتلا لزوماً به معنای ظهور یک همه‌گیری جدید مشابه آنچه جهان در پی شیوع کرونا در اواخر سال ۲۰۱۹ تجربه کرد، نیست.
با این حال، پایین بودن فعالیت یک ویروس در سطح جهانی، احتمال ایجاد بیماری شدید در برخی مبتلایان را منتفی نمی‌کند و اهمیت پیگیری شاخص‌های محلی را نیز از بین نمی‌برد.
سه ویروس با علائم مشابه
تشخیص نوع عفونت به دلیل شباهت زیاد علائمی که ویروس‌های آنفلوانزا، کرونا و ویروس سین‌سیشیال تنفسی (RSV) ایجاد می‌کنند، دشوار است.
آنفلوانزا ممکن است به‌طور ناگهانی و با تب بالا، درد عضلانی، سردرد، خستگی و سرفه آغاز شود. کرونا نیز می‌تواند علائم مشابهی ایجاد کند که از جمله آن‌ها می‌توان به گلودرد، آبریزش بینی، خستگی و در برخی موارد تنگی نفس اشاره کرد.
اما ویروس سین‌سیشیال تنفسی معمولاً علائمی شبیه سرماخوردگی، مانند گرفتگی بینی، سرفه و عطسه ایجاد می‌کند؛ با این حال، این ویروس ممکن است به التهاب نایژک‌ها یا ذات‌الریه منجر شود، به‌ویژه در نوزادان و برخی سالمندان.
در کودکان خردسال، عفونت ممکن است به شکل کاهش میل به شیر خوردن، دشواری در تنفس یا کاهش سطح فعالیت بروز کند؛ حتی اگر تب مشخصی وجود نداشته باشد.
مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC) تأکید می‌کند که نمی‌توان صرفاً بر اساس علائم، آنفلوانزا و کرونا را به‌طور قابل اعتماد از یکدیگر تشخیص داد.
تب بالا نشانه‌ای اختصاصی برای آنفلوانزا نیست و از دست دادن حس بویایی و چشایی نیز، با وجود ارتباط آن با کرونا، در همه مبتلایان مشاهده نمی‌شود.
به همین دلیل، در مواردی که پزشک برای تصمیم‌گیری درباره درمان نیاز به شناسایی نوع ویروس دارد، انجام آزمایش‌ها ضروری است؛ به‌ویژه برای بیمارانی که بیشتر در معرض خطر عوارض قرار دارند.
برخی آزمایش‌های مولکولی امکان شناسایی هم‌زمان آنفلوانزا و کرونا را در یک نمونه فراهم می‌کنند. همچنین در صورت مشکوک بودن به ویروس سین‌سیشیال تنفسی، می‌توان آزمایش‌های تکمیلی انجام داد.
چرا با تغییر فصل، موارد ابتلا افزایش می‌یابد؟
فعالیت بسیاری از ویروس‌های تنفسی با شرایط آب‌وهوایی و رفتارهای انسانی در فصل‌های سرد ارتباط دارد. کاهش دما باعث می‌شود مردم زمان بیشتری را در خانه‌ها، دفاتر کار و مدارس سپری کنند؛ مکان‌هایی که در صورت ازدحام و تهویه نامناسب، احتمال انتقال عفونت در آن‌ها افزایش می‌یابد.
همچنین شرایط دما و رطوبت بر ماندگاری و انتقال برخی ویروس‌ها تأثیر می‌گذارد، هرچند میزان این تأثیر از یک ویروس به ویروس دیگر متفاوت است. با این حال، این ارتباط به معنای پیروی همه ویروس‌ها از یک الگوی فصلی واحد نیست.
آنفلوانزا معمولاً در مناطق معتدل، الگوی فعالیت فصلی مشخصی دارد؛ در حالی که ویروس کرونا می‌تواند در زمان‌های مختلف سال منتشر شود و هنوز الگوی فصلی جهانی و دقیقی مشابه آنفلوانزا برای آن تثبیت نشده است.
دکتر المنسی می‌گوید ویروس‌های آنفلوانزا، کرونا و سین‌سیشیال تنفسی ممکن است در دوره‌های زمانی نزدیک به یکدیگر فعال شوند؛ موضوعی که افزایش موارد ابتلا به عفونت‌های تنفسی را بدون آنکه منشأ آن‌ها یک ویروس واحد باشد، توضیح می‌دهد.
نظارت بر این ویروس‌ها هنگام افزایش موارد بستری در بیمارستان‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا فشار بر خدمات درمانی به تعداد مبتلایانی که به مراقبت پزشکی نیاز دارند و شدت وضعیت آن‌ها بستگی دارد، نه صرفاً تعداد آزمایش‌های مثبت.
آیا جهان با موج جدیدی از کرونا روبه‌روست؟
با وجود بازگشت بحث‌ها درباره کرونا هم‌زمان با افزایش عفونت‌های تنفسی، گزارش‌های فعلی شواهدی از ظهور موج جهانی جدیدی در ابعاد موج‌های سال‌های نخست همه‌گیری ارائه نمی‌کنند. با این حال، این موضوع به معنای پایان خطر ویروس نیست.
سازمان جهانی بهداشت در ارزیابی‌ای که در اوت ۲۰۲۶ منتشر کرد، خطر جهانی کووید-۱۹ برای سلامت عمومی را در سطح متوسط طبقه‌بندی کرد و بر ادامه انتشار ویروس و توانایی آن برای ایجاد عوارض شدید و مرگ‌ومیر، به‌ویژه در میان سالمندان، افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف و مبتلایان به بیماری‌های مزمن، تأکید کرد.
این سازمان در مه ۲۰۲۳ وضعیت اضطراری بهداشت عمومی جهانی مرتبط با کووید-۱۹ را پایان‌یافته اعلام کرده بود؛ اما این تصمیم به معنای اعلام ریشه‌کنی ویروس نبود.
کارشناسان میان افزایش موارد ابتلا در یک منطقه، ظهور یک سویه جدید و شکل‌گیری یک تهدید بهداشتی جهانی که مستلزم اقدامات فوق‌العاده باشد، تفاوت قائل هستند.
همچنین کاهش انجام آزمایش‌ها در بسیاری از کشورها باعث شده است که آمار موارد ابتلای گزارش‌شده، در مقایسه با سال‌های نخست همه‌گیری، تصویر دقیق‌تری از میزان واقعی انتشار ویروس ارائه نکند.
به همین دلیل، ارزیابی وضعیت همه‌گیری بر مجموعه‌ای از شاخص‌ها متکی است که نسبت آزمایش‌های مثبت، موارد بستری در بیمارستان‌ها، رصد سویه‌های جدید و میزان ابتلا به بیماری شدید را شامل می‌شود.
در آمریکا، مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها پیش‌بینی کرده است که اوج مجموع نرخ بستری هفتگی در بیمارستان‌ها به دلیل آنفلوانزا، کرونا و ویروس سین‌سیشیال تنفسی در فصل ۲۰۲۷-۲۰۲۶، نزدیک به اوج فصل گذشته باشد؛ با این تأکید که این برآوردها احتمال افزایش شدیدتر موارد را منتفی نمی‌کند.
چه زمانی علائم عفونت خطرناک می‌شوند؟
بیشتر موارد ابتلا به عفونت‌های ویروسی تنفسی بدون عوارض جدی بهبود می‌یابند؛ اما برخی بیماران ممکن است به ارزیابی پزشکی زودهنگام نیاز داشته باشند. این موضوع به‌ویژه درباره سالمندان، زنان باردار، نوزادان و افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی، ریوی، دیابت یا ضعف سیستم ایمنی اهمیت دارد.
دستورالعمل‌های پزشکی تأکید می‌کنند که در صورت بروز دشواری شدید یا فزاینده در تنفس، درد مداوم قفسه سینه، گیجی ذهنی جدید یا دشواری در بیدار شدن و هوشیار ماندن، باید فوراً کمک پزشکی دریافت کرد.
در کودکان نیز دشواری تنفس، کم‌آبی شدید بدن و بی‌حالی غیرمعمول نیازمند مراقبت فوری است. همچنین ادامه تب یا سرفه همراه با بدتر شدن وضعیت بیمار، یا بازگشت علائم با شدت بیشتر پس از یک دوره بهبودی اولیه، مستلزم مراجعه به پزشک است.
افراد گروه‌های در معرض خطر نباید منتظر تشدید علائم بمانند؛ زیرا برخی داروهای ضدویروسی در صورت استفاده به‌موقع می‌توانند احتمال وخیم شدن بیماری را کاهش دهند.
داروهای آنفلوانزا معمولاً زمانی بیشترین اثربخشی را دارند که درمان طی دو روز نخست پس از شروع علائم آغاز شود. در مورد برخی داروهای درمان کرونا نیز لازم است مصرف دارو در روزهای ابتدایی بیماری آغاز شود؛ زمان دقیق به نوع دارو و وضعیت سلامت بیمار بستگی دارد.
پزشک پس از ارزیابی عوامل خطر، علائم و تداخل‌های دارویی احتمالی، درباره ضرورت استفاده از این داروها تصمیم می‌گیرد. آنتی‌بیوتیک‌ها نیز درمانی برای خود عفونت‌های ویروسی محسوب نمی‌شوند.
چگونه در فصل شیوع بیماری‌ها از خود محافظت کنیم؟
نهادهای بهداشتی تأکید می‌کنند که پیشگیری از ویروس‌های تنفسی به مجموعه‌ای از اقدامات وابسته است که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از: دریافت واکسن‌های توصیه‌شده، بهبود تهویه فضاهای بسته، شست‌وشوی دست‌ها و پرهیز از تماس نزدیک با دیگران هنگام بروز علائم عفونت.
سازمان جهانی بهداشت در سپتامبر گذشته، توصیه‌های خود درباره ترکیب واکسن‌های آنفلوانزا برای فصل ۲۰۲۷ در نیمکره جنوبی را اعلام کرد. این اقدام بخشی از بازبینی دوره‌ای ویروس‌های در حال انتشار در جهان بود و ارتباطی با اعلام یک همه‌گیری جدید نداشت.
واکسن‌های آنفلوانزا به‌طور دوره‌ای به‌روزرسانی می‌شوند؛ زیرا ویروس‌ها با گذشت زمان تغییر می‌کنند و به همین دلیل، ترکیبات این واکسن‌ها باید بازبینی شوند تا به بهبود سطح محافظت در برابر بیماری شدید و عوارض آن کمک کنند.
دکتر امجد حداد، مدیر مرکز آلرژی و ایمنی‌شناسی سازمان سرم و واکسن مصر، نیز بر ضرورت توجه به واکسیناسیون علیه آنفلوانزای فصلی در زمان‌های مناسب تأکید می‌کند و آن را یکی از اقدامات مؤثر برای کاهش ابتلا به بیماری و عوارض آن می‌داند.
توصیه‌های مربوط به واکسن‌های کرونا و ویروس سین‌سیشیال تنفسی نیز بسته به سن، وضعیت سلامت افراد و دستورالعمل‌های مورد تأیید در هر کشور متفاوت است.
مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا همچنین توصیه می‌کند افراد مبتلا به عفونت تنفسی در خانه بمانند تا زمانی که علائم به‌طور کلی بهبود پیدا کند و دست‌کم ۲۴ ساعت بدون استفاده از داروهای تب‌بر، تب نداشته باشند. پس از آن نیز باید طی پنج روز بعدی اقدامات احتیاطی بیشتری را رعایت کنند؛ از جمله استفاده از ماسک مناسب و بهبود تهویه هنگام تماس با دیگران.
پیام اصلی داده‌های فعلی روشن است: افزایش عفونت‌های تنفسی با نزدیک شدن زمستان، لزوماً به معنای بازگشت همه‌گیری کرونا نیست؛ اما دلیلی هم برای نادیده گرفتن علائم یا دست‌کم گرفتن بیماری محسوب نمی‌شود.
مهم‌تر از دانستن نام ویروسی که در این فصل در حال انتشار است، تشخیص به‌موقع میزان خطر بیماری، محافظت از افراد آسیب‌پذیر در برابر عوارض و به تأخیر نینداختن دریافت مراقبت‌های پزشکی در صورت نیاز است.