اما پرسش اصلی این است که نخستین کامپیوتر لمسی جهان دقیقاً چه زمانی و توسط چه کسی ساخته شد؟
پاسخ به این پرسش تا حد زیادی به تعریف ما از «کامپیوتر لمسی» بستگی دارد. نخستین نمونههای فناوری صفحه لمسی در سال ۱۹۶۵ میلادی توسط «ای. ای. جانسون» توسعه یافت. او یک سامانه لمسی را برای استفاده در سیستمهای کنترل ترافیک هوایی طراحی کرده بود.
این فناوری، با وجود پیشگامانه بودن، یک کامپیوتر شخصی به معنای امروزی محسوب نمیشد و کاربرد آن به محیطهای تخصصی کنترل ترافیک هوایی محدود بود.
از سامانههای علمی تا آموزش دانشآموزان
پس از توسعه نخستین فناوریهای لمسی، نمونههای دیگری نیز در محیطهای تخصصی مورد استفاده قرار گرفتند.
از جمله این نمونهها میتوان به سیستمهای کنترل لمسی توسعهیافته در CERN برای تجهیزات علمی و همچنین PLATO IV اشاره کرد. PLATO IV که در سال ۱۹۷۲ معرفی شد، یک پایانه آموزشی مجهز به صفحهنمایش لمسی بود که برای کمک به آموزش دانشآموزان طراحی شده بود.
با این حال، این سیستمها همچنان دستگاههایی تخصصی محسوب میشدند و در اختیار عموم کاربران قرار نداشتند.
HP 150؛ یکی از نخستین کامپیوترهای شخصی تجاری با صفحه لمسی
اگر منظور از نخستین کامپیوتر لمسی، یک محصول شخصی و تجاری باشد، باید به «HP 150» اشاره کرد؛ محصولی که شرکت HP در سال ۱۹۸۳ عرضه کرد.
HP 150 از نخستین کامپیوترهای تجاری بود که از فناوری صفحهنمایش لمسی برای تعامل مستقیم با کاربر استفاده میکرد.
این سیستم از دو بخش اصلی تشکیل شده بود: یک درایو دوگانه فلاپیدیسک برای نصب و اجرای سیستمعامل و یک نمایشگر که بخش عمده سختافزار اصلی کامپیوتر در آن قرار داشت.
HP 150 به مجموعهای از درگاههای ارتباطی مجهز بود که بسیاری از آنها امروزه دیگر کاربرد گستردهای ندارند. این دستگاه از دو پورت RS-232، یک پورت IEEE-488 یا GPIB برای اتصال تجهیزات و درایوهای خارجی، ورودی و خروجی AC و یک پورت RJ-11 برای اتصال صفحهکلید بهره میبرد.
این کامپیوتر، مانند بسیاری از دستگاههای همدوره خود، از ماوس پشتیبانی نمیکرد و تعامل کاربر با آن عمدتاً از طریق صفحهکلید و نمایشگر لمسی انجام میشد. کاربران همچنین میتوانستند از طریق کارتهای توسعه، قابلیتهای دیگری مانند اتصال تجهیزات جانبی را به سیستم اضافه کنند.
صفحه لمسی HP 150 چگونه کار میکرد؟
امروزه فناوریهای خازنی و مقاومتی از رایجترین انواع صفحهنمایشهای لمسی هستند. نمایشگرهای لمسی خازنی، که در گوشیهای هوشمند، تبلتها و بسیاری از لپتاپهای مدرن استفاده میشوند، با تشخیص تغییرات الکتریکی ناشی از تماس انگشت، محل لمس را شناسایی میکنند.
در مقابل، صفحهنمایشهای مقاومتی از لایههایی تشکیل شدهاند که با اعمال فشار و تماس آنها با یکدیگر، نقطه لمس را ثبت میکنند. این فناوری همچنان در برخی دستگاههای خودپرداز و پایانههای فروش مورد استفاده قرار میگیرد.
اما HP 150 از هیچیک از این دو روش استفاده نمیکرد. فناوری بهکاررفته در این دستگاه، یک سیستم لمسی مبتنی بر مادون قرمز یا IR بود. در اطراف نمایشگر، مجموعهای از فرستندهها و گیرندههای مادون قرمز قرار داشت که شبکهای نامرئی از پرتوهای افقی و عمودی را در جلوی صفحهنمایش ایجاد میکردند.
هنگامی که کاربر دست یا هر جسم دیگری را به سمت صفحه حرکت میداد، این شبکه نوری دچار اختلال میشد و سیستم میتوانست محل لمس را تشخیص دهد.
این روش در زمان خود فناوری قابل توجهی محسوب میشد، اما محدودیتهای مهمی نیز داشت.
چرا فناوری لمسی HP 150 کنار گذاشته شد؟
سیستم مادون قرمز HP 150 تنها میتوانست یک نقطه لمس را در هر لحظه تشخیص دهد. بنابراین، قابلیتهایی مانند چندلمسی و حرکاتی نظیر بزرگنمایی با دو انگشت در آن وجود نداشت.
علاوه بر این، قرارگیری فرستندهها و گیرندههای مادون قرمز به حاشیههای بزرگتری در اطراف نمایشگر نیاز داشت. گردوغبار نیز میتوانست منافذ مربوط به این حسگرها را مسدود کند و عملکرد صفحه لمسی را مختل سازد.
این محدودیتها باعث شد صنعت فناوری بهتدریج به سمت روشهای دیگر، از جمله فناوریهای خازنی و مقاومتی، حرکت کند.
آیا HP هنوز کامپیوترهای لمسی تولید میکند؟
پس از عرضه HP 150، این شرکت برای بیش از دو دهه محصولی با صفحهنمایش لمسی مبتنی بر تماس مستقیم انگشت عرضه نکرد.
در سال ۲۰۰۲، HP Compaq TC1000 معرفی شد و پس از آن نیز مدل TC1100 به بازار آمد. با این حال، این دستگاهها بیشتر به قلم دیجیتایزر وابسته بودند و از لمس مستقیم با انگشت به شکل امروزی پشتیبانی نمیکردند.
بازگشت جدی HP به بازار کامپیوترهای لمسی با عرضه سری HP TouchSmart در سال ۲۰۰۷ اتفاق افتاد. این محصولات، کامپیوترهای رومیزی همهکارهای بودند که از فناوری لمسی مادون قرمز بهره میبردند.
یک سال بعد، در سال ۲۰۰۸، HP مدل TouchSmart tx2 را معرفی کرد؛ محصولی که مسیر این شرکت را به سمت فناوری خازنی تغییر داد و پشتیبانی از قابلیت چندلمسی را نیز به همراه داشت.
از آن زمان تاکنون، HP مدلهای مختلفی از لپتاپها و دستگاههای لمسی را روانه بازار کرده است.
امروزه این شرکت طیف گستردهای از محصولات لمسی را برای کاربران مختلف عرضه میکند. سریهایی مانند HP OmniBook، OmniBook Ultra و OmniBook X مدلهای تاشو و تبدیلپذیر را برای کاربران عمومی ارائه میدهند.
در مقابل، خانوادههای HP ProBook، EliteBook و ZBook بیشتر برای کاربران تجاری، مدیران و متخصصان طراحی شدهاند. HP همچنین تولید کرومبوکهای مجهز به صفحه لمسی را بهعنوان گزینههایی مقرونبهصرفه ادامه داده است.
مسیر چند دههای تکامل فناوری لمسی نشان میدهد فناوریای که امروز در گوشیها و لپتاپها کاملاً عادی به نظر میرسد، نتیجه دههها آزمایش و توسعه است؛ مسیری که از سامانههای کنترل ترافیک هوایی آغاز شد و به یکی از اصلیترین روشهای تعامل انسان با دستگاههای دیجیتال تبدیل شده است.