در حدود ۱ نفر از هر ۱۰۰ فرد بالای ۱۲ سال به پرکاری تیروئید مبتلا می‌شود که این وضعیت با بالا رفتن سطح هورمون‌های تیروئیدی مشخص می‌گردد. در حالی که علل مختلفی نظیر بیماری گریوز و ندول‌های فعال تیروئید می‌توانند در بروز این مشکل نقش داشته باشند، برخی داروها نیز احتمالاً باعث ایجاد چنین شرایطی می‌شوند.
پرکاری تیروئید چیست؟
غده تیروئید، که شکلی شبیه به پروانه دارد، در جلوی حنجره و در نزدیکی قاعده گردن واقع شده است و اقدام به ترشح هورمون‌هایی می‌نماید که بدن برای ذخیره و مدیریت انرژی نیازی به آن دارد. این هورمون‌ها روی عملکردهای مختلفی از جمله ضربان قلب، تنفس و متابولیسم تأثیر می‌گذارند.
گاهی اوقات، غده تیروئید به طور بیش از حد هورمون تیروئید تولید می‌کند که به این حالت پرکاری تیروئید گفته می‌شود و افزایش این هورمون‌ها ممکن است عوارض جانبی به همراه داشته باشد. از جمله این علائم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
افزایش اشتها
کاهش ناگهانی وزن
حساسیت بیشتر به گرما
نیاز مکرر به دفع مدفوع
لرزش عضلات به ویژه در ناحیه دست‌ها
تند شدن ضربان قلب
احساس تحریک‌پذیری یا اضطراب
مشکلات خواب و احساس خستگی علی‌رغم استراحت کافی
علائم مربوط به پرکاری تیروئید می‌تواند از حالتی خفیف تا بسیار شدید متفاوت باشد. در صورت عدم درمان مناسب، این وضعیت می‌تواند خطر بروز سکته مغزی و دیگر مسائل قلبی را افزایش دهد و همچنین منجر به پوکی استخوان، مشکلات باروری در مردان و زنان و حتی عوارضی برای سلامتی چشم‌ها گردد.
خوشبختانه با اتخاذ گزینه‌های درمانی مناسب، بیشتر افرادی که به پرکاری تیروئید مبتلا هستند، می‌توانند زندگی سالم و پرباری داشته باشند.
آیا داروهایی وجود دارند که سبب ایجاد پرکاری تیروئید شوند؟
پیشینه‌های مختلفی برای پرکاری تیروئید وجود دارد. بیماری گریوز یکی از شایع‌ترین علل است، اما باید توجه داشت که برخی داروها نیز می‌توانند در این امر دخیل باشند.
به عنوان مثال:
آمیودارون: این دارو عمدتاً برای درمان اختلالات ریتم قلبی تجویز می‌شود و دارای مقدار بالایی ید است. غده تیروئید از ید برای تولید هورمون‌ها استفاده می‌کند و افزایش این عنصر می‌تواند منجر به پرکاری آن گردد.
اینترفرون آلفا: این دارو به منظور درمان عفونت‌های ویروسی مزمن مانند هپاتیت C به کار می‌رود. حدود ۱۵ درصد از افرادی که این دارو را مصرف می‌کنند، دچار اختلالات تیروئیدی می‌شوند. با این حال، ممکن است عامل بیماری خود ویروس هم در بروز پرکاری تیروئید نقش داشته باشد.
مهارکننده‌های گیرنده مرگ برنامه‌ریزی شده-۱ (PD-۱): این دسته از داروها که در درمان سرطان به کار می‌روند، ممکن است خطر پرکاری تیروئید را افزایش دهند و همچنین منجر به تولید آنتی‌بادی‌هایی شوند که بر هورمون‌های تیروئیدی تأثیر می‌گذارند.
آلمتوزوماب: این دارو نیز برای درمان سرطان استفاده می‌شود و بیماران مصرف‌کننده آن به طور ویژه در معرض ابتلا به بیماری گریوز قرار می‌گیرند که یک از علل بارز پرکاری تیروئید است و به دلیل تولید آنتی‌بادی‌هایی که به غده تیروئید حمله ور می‌شوند، رخ می‌دهد.
لیتیوم: این دارو معمولاً برای درمان اختلال دوقطبی تجویز می‌شود. در موارد نادر، ممکن است به پرکاری تیروئید یا بیماری گریوز منجر شود و این کار را از طریق افزایش توانایی غده تیروئید در استفاده از ید انجام می‌دهد.
برخی محصولات و مکمل‌های بدون نسخه نیز می‌توانند علت پرکاری تیروئید باشند، معمولاً زمانی این اتفاق می‌افتد که این داروها حاوی ید به میزان زیاد باشند، مثل مکمل‌های کلپ دریایی.
اگر علائم پرکاری تیروئید را تجربه می‌کنید، بسیار مهم است که پزشک خود را از تمام داروهایی که مصرف می‌کنید، مطلع کنید؛ این شامل داروهای تجویزی، بدون نسخه و همچنین مکمل‌های غذایی است.
آیا مصرف داروهای تیروئیدی می‌تواند منجر به پرکاری تیروئید شود؟
بله، اگر شما از داروهای تیروئیدی برای درمان کم‌کاری تیروئید استفاده می‌کنید و دوز مصرفی بیشتری از حد معمول را دریافت کنید، ممکن است دچار پرکاری تیروئید شوید.
میزان هورمون تیروئید ممکن است با گذشت زمان به دلیل تغییرات در سبک زندگی، افزایش مصرف ید در رژیم غذایی یا پیشرفت یک بیماری، دچار نوسان گردد. پزشک شما به طور منظم سطح تیروئید شما را بررسی می‌کند و داروهای آن را نسبت به نیاز شما تنظیم خواهد کرد.
ولی اگر در حال حاضر داروهای تیروئیدی مصرف می‌کنید و در عین حال علائم مربوط به پرکاری تیروئید را مشاهده می‌نمایید، باید به پزشک مراجعه کنید تا ایشان سطح هورمون تیروئید شما را ارزیابی نموده و دوز داروهای شما را متناسب با شرایطتان تغییر دهند.
عوامل خطر پرکاری تیروئید
در حالی که داروهای خاصی می‌توانند خطر ابتلا به پرکاری تیروئید را افزایش دهند، عوامل دیگری نیز وجود دارند که ممکن است شما را در معرض این وضعیت قرار دهند. این موارد شامل:
سابقه خانوادگی اختلالات تیروئیدی
وجود برخی شرایط پزشکی نظیر کم خونی خطرناک یا دیابت
سن بالای ۶۰ سال
تاریخچه گواتر یا تورم در غده تیروئید
حاملگی در شش ماه گذشته
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر علائم مربوط به پرکاری تیروئید را احساس می‌کنید، به پزشک مراجعه نمایید. ایشان از طریق آزمایش خون ساده‌ای که میزان هورمون تیروئید شما را اندازه‌گیری می‌کند، می‌توانند به تشخیص این بیماری کمک کنند.
اگر نتایج نشان‌دهنده افزایش سطح هورمون باشد، پزشک گزینه‌های درمانی را با شما درمیان خواهد گذاشت تا سطح هورمون‌ها به حالت طبیعی برگردد.
تنوعی از گزینه‌های درمانی برای پرکاری تیروئید وجود دارد که شامل:
دارو
رادیوید درمانی
عمل جراحی