این فعالیت‌ها باعث کاهش قدرت سیستم ایمنی بدن شما می‌شوند

احتمالاً بارها و بارها شنیده‌اید که ناتوانی سیستم ایمنی بدن می‌تواند ما را در معرض بیماری‌های متعدد قرار دهد. همچنین گفته می‌شود که این ناتوانی حتی ممکن است به بروز انواع سرطان منجر شود. پزشکان تأکید دارند که با اجرای برخی اقدامات می‌توان این سیستم حیاتی را تقویت کرد تا بدن در برابر بیماری‌ها مقاوم‌تر شود.

برخی افراد معتقدند که سطح توانایی سیستم ایمنی از لحظه تولد تعیین می‌شود و به هر میزان که کوشش کنیم و به خودمراقبتی بپردازیم، این سیستم فراتر از حد خاصی نخواهد رفت. اما آیا واقعاً این نظر صحیح است؟ آیا کارایی سیستم ایمنی هر فرد از بدو تولد مشخص می‌شود و تغییر آن ممکن نیست؟ اصلاً سیستم ایمنی بدن چه چیزی است و مسئولیت‌های آن چیست؟

وظایف سیستم ایمنی را چگونه می‌شناسید؟

سیستم ایمنی بدن یک شبکه وسیع شامل اعضا، گلبول‌های سفید خون، پروتئین‌ها (از جمله آنتی‌بادی‌ها) و مواد شیمیایی است. این مجموعه به‌طور مشترک کار می‌کنند تا از ما در برابر عوامل مهاجم خارجی (همچون باکتری‌ها، ویروس‌ها، انگل‌ها و قارچ‌ها) که موجب عفونت و بیماری می‌شوند، محافظت نمایند.

دکتر محمدحسن بمانیان، فوق تخصص ایمونولوژی بالینی، در گفت‌وگو با همشهری‌آنلاین به تشریح ویژگی‌ها و وظایف سیستم ایمنی می‌پردازد: این سیستم شامل مجموعه‌ای از ارگان‌های لنفاوی است. این ارگان‌ها شامل مغز استخوان، طحال، تیموس و غدد لنفاوی هستند که بر عهده تولید گلبول‌های سفید قرار دارند. گلبول‌های سفید به عنوان محافظان ایمنی بدن شناخته می‌شوند و به چندین گروه مختلف تقسیم‌بندی می‌شوند. اکثر این گلبول‌ها در مغز استخوان ساخته و تکامل می‌یابند و سپس وارد گردش خون می‌شوند و برخی از آن‌ها نیز به ارگان‌های لنفاوی دیگر مانند تیموس و مکان‌های دیگر منتقل می‌شوند و مراحل کامل رشد خود را طی می‌کنند، در نهایت وارد جریان خون خواهند شد.

دکتر بمانیان ادامه می‌دهد: تولید گلبول‌های سفید به‌طور مداوم و مستمر ادامه دارد و عمر هر یک از آن‌ها تعیین‌شده است و وقتی عمرشان به پایان می‌رسد، با تعداد جدیدی جایگزین می‌شوند. میلیون‌ها سلول و پروتئین مختلف وجود دارند که سیستم ایمنی را تشکیل می‌دهند و این‌ها زنده‌اند و دائم در حال ترشح و نوسازی هستند و چهار نقش کلیدی را ایفا می‌کنند.

دکتر بمانیان به شرح این چهار نقش کلیدی می‌پردازد:

۱. دفاع از بدن در برابر عوامل عفونی؛ این نقش، وظیفه اصلی و مرکزی سیستم ایمنی به شمار می‌آید.

۲. تمایز بافت‌های خودی از عناصر بیگانه؛ سیستم ایمنی تمامی بافت‌های خودی را تشخیص می‌دهد و در صورت ورود عناصر غیربومی به بدن، واکنش نشان می‌دهد. در صورتی که این عملکرد دچار اختلال گردد، فرد ممکن است به بیماری‌های خودایمنی دچار شود. به همین دلیل پیشنهاد می‌شود که افراد از انجام برخی کارهای زیبایی مانند بوتاکس و تزریق ژل پرهیز کنند، زیرا این مواد خارجی می‌توانند به عنوان بیگانه تشخیص داده شده و واکنش‌های شدیدی را به دنبال داشته باشند.

۳. هماهنگی و انسجام؛ بدین معنا که اجزای سیستم ایمنی باید به شکلی هماهنگ عمل کنند. این اجزا مانند یک ارکستر هستند که رهبری آن بر عهده یک سلول به نام T است. تمامی اجزا بایستی تحت هدایت این رهبر فعالیت نمایند و در صورت عدم هماهنگی، اختلالاتی به وجود می‌آید.

۴. مقابله با بافت‌هایی که به‌طور نامناسب رشد می‌کنند؛ یکی از دلایل بروز سرطان‌ها ناتوانی سیستم ایمنی است. ما سلول‌هایی داریم که اگر بافتی به‌طور غیرطبیعی و بیش از اندازه رشد کند، آن را شناسایی کرده و از بین می‌برند و در صورت عدم انجام این عمل، احتمال بروز تومور و سرطان‌های مختلف وجود دارد.

دلایل ضعیف شدن سیستم ایمنی چیست؟

اما چرا ممکن است سیستم ایمنی بدن تضعیف شود؟ و چگونه می‌توان آن را تقویت کرد؟ دکتر بمانیان پاسخ می‌دهد: یکی از عواملی که سبب اختلال و تضعیف سیستم ایمنی در کشورهای در حال توسعه می‌شود، وضعیت نامناسب تغذیه است. در صورتی که تغذیه کافی نباشد و املاح و ویتامین‌های ضروری بدن تأمین نشود، میزان آهن، روی، ویتامین D و کلسیم کاهش می‌یابد و این امر موجب تضعیف سیستم ایمنی و ابتلای فرد به بیماری‌های متناوب می‌گردد.

این استاد دانشگاه خاطرنشان می‌سازد که سیستم ایمنی بدن یک سیستم بسیار حساس و دقیق است و حتی شرایط محیطی می‌توانند بر کارایی آن تأثیر منفی بگذارند. به‌عنوان مثال، سرمای هوا، شرایط استرس‌زا، اخبار منفی، اضطراب، افسردگی، بی‌خوابی‌های مکرر، گرسنگی و عوامل دیگر می‌توانند به سیستم ایمنی آسیب برسانند. حتی مصرف برخی داروها نیز ممکن است سیستم ایمنی را تضعیف کند، مانند داروهای ضد التهاب، به‌ویژه استروئیدها و همچنین آنتی‌بیوتیک‌ها، یا داروهایی که برای درمان بیماری‌های سخت مانند سرطان استفاده می‌شوند.

این ایمونولوژیست به این پرسش که آیا کنترل استرس ممکن است، پاسخ می‌دهد: بله، اگر به صورت منظم ورزش کنید، به میزان کافی و به‌موقع بخوابید، از اخبار منفی دوری کنید و لحظات شادی از جمله کوچک برای خود رقم بزنید، استرس به مرور کاهش می‌یابد.

دکتر بمانیان تأکید می‌کند: استرس باید به هر طریقی که می‌توان مدیریت شود. در غیر این صورت، این مسأله می‌تواند به تضعیف سیستم ایمنی و بروز بیماری‌های مختلف منجر شود، به‌عنوان مثال عفونت‌های تنفسی یا حتی تبخال.

دکتر بمانیان درخصوص باور رایج مبنی بر اینکه مصرف داروهای گیاهی می‌تواند سیستم ایمنی را تقویت کند، می‌گوید: این ادعا که خوراک برخی داروهای گیاهی ممکن است به تقویت سیستم ایمنی کمک کند، علمی نیست و یک تصور نادرست است. تلاش برای تقویت سیستم ایمنی نه تنها یک خرافه یا یک باور عامیانه غلط نیست، بلکه با رعایت اصولی چون رژیم غذایی مناسب، خواب کافی، مدیریت استرس، ورزش منظم و پرهیز از استعمال دخانیات می‌توان به بهبود عملکرد سیستم ایمنی یاری رساند. بنابراین، بهتر است از همین امروز عادت‌های نامناسبی که به تضعیف سیستم ایمنی کمک می‌کنند را کنار بگذارید و با این کار، سلامت جسم و روح خود را تضمین نمایید.