محبوبه ابوالحسنی: باغهای ایرانی در راستای جویهای آبی ساخته شدهاند و با دیوارهای بلند محصور شدهاند؛ درون این باغها عمارتهای تابستانی قرار دارد. این سه ویژگی، نشانگر اصلیات بسیاری از باغهای ایرانی است. بهطور کلی، باغهای زیبا و منحصر به فرد ایران، دارای طراحی و معماری خاصی هستند و از هنرهای زیبای دورههای مختلف تاریخی ایران پر شدهاند. گردشگران اروپایی عمدتاً از باغهای ایرانی با نام «پرشین گاردن» یاد میکنند و برای درک عمیقتر از این فضا و معماری بینظیر، سفری به ایران را برنامهریزی میکنند. اگر شما هم در نظر دارید به شیراز سفر کنید، حتماً از بازدید و گشت و گذار در باغهای تاریخی و زیبا این شهر لذت ببرید.
باغ نارنجستان قوام
باغ نارنجستان قوام، یکی از جاذبههای دیدنی شیراز است که در محله «بالا کفت» و در خیابان لطفعی خان زند واقع شده است. این باغ بین سالهای ۱۲۵۷ تا ۱۲۶۷ هجری شمسی به دستور علی محمد خان قوام و در دوران حکومت ناصرالدین شاه قاجار ایجاد گردید. این مجموعه شامل دو بخش است: بخش بیرونی (موزه نارنجستان) و بخش درونی (خانه زینت الملوک) که از طریق یک تونل به هم متصل میشوند. دیگر بناهای موجود در این مجموعه شامل حمام گچینه، حسینه قوام، مکتب خانه قوام، خانه عراقیها، اندرونی قوام یا منزل زینت الملوک، و دیوانخانه قوام یا نارنجستان میباشد.
این بناها به واسطه هنرمندان شیرازی با تزئیناتی نظیر نقشهای برجسته، آینهکاری، آجرکاری، منبتکاری، حجاری، گچکاری و مقرنسکاری زیبایی یافتهاند. برای رسیدن به این باغ زیبا، از چهارراه نمازی به سمت لطفعلی خان زند به سمت شرق حرکت کنید و با عبور از مسجد نصیرالملک، این مجموعه را در سمت چپ خود خواهید یافت. بهترین زمان برای بازدید از باغ نارنجستان، فصل بهار است؛ زیرا در این دوره، عطر خوش بهار نارنج در فضای دلانگیز باغ به اوج خود میرسد.
باغ ارم شیراز
تاریخ دقیق تأسیس باغ ارم شیراز و بنیانگذار آن مشخص نگردیده است، اما اسنادی از سفرنامههای مربوط به سده دهم و یازدهم هجری نشان میدهد که این باغ در دوره سلجوقیان و آل اینجو وجود داشته است. برخی کارشناسان تاریخ تأسیس این باغ را به دوره سلجوقی نسبت میدهند. در وسط باغ ارم، عمارتی وجود دارد که هسته اصلی باغ به شمار میرود و در زمان قاجار با الهام از معماری زندیه ساخته شده است.
این عمارت که از نظر معماری، نقاشی، کاشیکاری و گچبری به عنوان یکی از شاهکارهای دوره قاجار به حساب میآید، سه طبقه دارد و با تزئینات متنوعی از جمله کاشیکاریهای رنگین آراسته شده است. در دو طبقه بالایی عمارت، ستونهایی از تخت جمشید الهام گرفته شده قرار دارد. جالبترین قسمت باغ ارم خیابانی است که از شرق به غرب کشیده شده و در وسط باغ واقع شده و در دو طرف آن درختان سرو کاشته شده است. سروهای باغ ارم به دلیل فرم موزونشان، به نام سرو ناز شناخته میشوند.
باغ دلگشا
باغ دلگشا یکی از باغهای مطرح استان فارس است و در نزدیکی آرامگاه سعدی قرار دارد. به عبارتی بیشتر میتوان گفت که این باغ در بخش جنوبی تنگ آب خان و در دامنه کوهستان واقع شده است. ریشه آبادانی باغ دلگشا به دوران پیش از اسلام و سلسله ساسانیان برمیگردد و در آن زمان به نزدیک کهندژ مرتبط بود. این باغ در دورههای صفوی، تیموری و افشاری از باغهای مهم تفریحی محسوب میشد. اوج زیبایی و آبادانی این باغ به زمان تیمور گورکانی برمیگردد، که از زیبایی آن الهام گرفته و دستوری برای ساخت باغی با همین نام در سمرقند داده است.
متاسفانه نکته منفی این است که در فاصله بین حکومت نادرشاه افشار و آغاز دوران زندیه، باغ دلگشا با مشکلات عدیدهای مواجه شد، اما در زمان کریم خان دوباره احیا گردید. برخی از ساختمانهای موجود در باغ، مربوط به عهد قاجار است. سبک معماری عمارتی که در مرکز این باغ قرار دارد، به کاخهای دوران ساسانی بیشاپور شباهت دارد؛ این عمارت سه طبقه است و شامل تالاری بزرگ و چهار شاهنشین میباشد. در طبقه میانی عمارت، ایوانی دو ستونه وجود دارد که در اطراف آن اشعاری از شعرای معروف به خط نستعلیق نگاشته شده است. سقفهای این عمارت چوبی و همراه با گچبریهای زیبا و آینهکاری است.
نقاشیهای رنگ روغنی نیز در این فضا قابل مشاهده است. در عمارت کلاه فرنگی باغ دلگشا، مجموعهای از آثار تاریخی و اشیاء قدیمی همچون تمبر، لباس، سکه، نقشه و غیره به نمایش درآمده و در بخشی از موزه کلکسیونی از ۵۰ رادیوی قدیمی قرار دارد که بازدید از آنها نیز جذاب است. تامین آب باغ دلگشا از چشمه قنات مجاور آرامگاه سعدی نشأت میگیرد و بیشترین درختان این باغ بزرگ به مساحت هفت و نیم هکتار، درختان نارنج هستند، به همین دلیل بهترین زمان برای دیدن و گشت و گذار در این باغ بهار و بهویژه ماه اردیبهشت است.
باغ جنت
باغ جنت یکی دیگر از باغهای زیبای شیراز به شمار میرود. این باغ و عمارت درون آن به وسیله حاج ابوالحسن خان مشیر الملک بنا گردیده و از دوران قاجار به یادگار مانده است و در سمت غرب شیراز قرار دارد. با گذشت زمان و توسعه شهری، این باغ به یکی از پارکهای شیراز تبدیل شده است.
باغ ایلخانی
باغ ایلخانی نزدیک به بقعه بیبی دختران در شیراز واقع شده و متعلق به دوران قاجار است. این باغ دارای درختان کهنسالی است. مرکز باغ ایلخانی نیز همانند سایر باغهای ایرانی، عمارتی را در خود جای داده است. عمارت کلاه فرنگی باغ ایلخانی، با گچبری، منبتکاری و نقاشیهای هنرمندانه تزیین شده است. دو ستون سنگی یکپارچه و مارپیچ، ایوان باغ را نگهداری کرده و هفت اتاق در دو طرف ایوان واقع شده است، که یکی از این اتاقها، اتاق آینهکاری است. بهطور کلی، بنای این باغ با ویژگیهای منحصر به فردش، ارزش یک بازدید را دارد.