محققین دانشگاه «کپنهاگ» و دانشگاه «لوند» به تازگی به کشف کرمی شگفتانگیز پرداختهاند که بیناییاش شبیه پستانداران است و احتمال میدهند که این موجود ممکن است دارای زبانی مخفی باشد که تنها توسط همنژادان خود قابل درک است.
کرم وانادیس با چشمان بزرگ خود توجهها را جلب کرده است. در حقیقت، اگر چشمهای انسانها به نسبت اندازه این کرم دریایی مدیترانهای بزرگ باشند، به یک چرخ دستی بزرگ و با دستههای قوی نیاز خواهیم داشت تا بتوانیم وزن ۱۰۰ کیلوگرم را جابجا کنیم.
وزن چشمان این کرم تقریبا بیست برابر وزن دیگر قسمتهای سرش است و این موضوع سبب میشود که در زمره موجودات دریایی ریز و شفاف، به طرز عجیبی نامتناسب به نظر برسد.
کرمهای وانادیس عمدتاً در نزدیکی جزیره ایتالیایی پونزا واقع در غرب ناپل یافته میشوند. این موجودات عمدتاً شبزی هستند و در زمانهای روشنایی خورشید از دید خارج میشوند. سوالی که مطرح میشود این است که چگونه این کرمها پس از تاریکی شب با یکدیگر ارتباط برقرار میکنند و چه منفعتی در این ارتباط وجود دارد؟
آندرس گارم (Anders Garm)، زیستشناس نورور و دریایی از گروه زیستشناسی دانشگاه کپنهاگ، به تحقیق درباره رمز و راز تکامل این کرم شفاف و نامرئی که در شب به تغذیه میپردازد، پرداخته و هدف اصلی را بررسی این موضوع قرار داده که آیا واقعاً چشمان بزرگ این کرم، بینایی خوبی به آن میدهد یا خیر.
نتایج نشان میدهد که بینایی این کرمها بسیار عالی و پیشرفته است. پژوهشها نشان دادهاند که کرم وانادیس قادر به دیدن اشیاء کوچک و پیگیری حرکات آنها با چشمهای خود است.
این موضوع بسیار جالب است، زیرا چنین قابلیتهایی بخشی از ویژگیهای مهرهداران و همچنین بندپایانی چون حشرات و عنکبوتها است. این برای نخستین بار است که چنین بینایی پیشرفتهای فراتر از این گروهها مشاهده شده است. در واقع، تحقیقات ما بیانگر این است که این کرم از لحاظ بینایی، قدرتی مشابه با موشها دارد.
این ویژگی است که بینایی و قابلتهای شگرف کرم را در دنیای حیوانات منحصر به فرد میسازد. تحقیق این دانشمند به بررسی این موضوع میپردازد که چگونه سیستمهای عصبی ساده میتوانند عملکردهای پیچیدهای را از خود نشان دهند.
نور فرابنفش و زبان مخفی
در حال حاضر، محققان در جستجوی این هستند که چه عواملی باعث بهبود بینایی این کرم شده است. بیشتر قسمتهای بدن این کرمها شفاف هستند به جز چشمهایشان که برای دریافت نور طراحی شدهاند. از آنجایی که دیده شدن باید هزینههایی برای وانادیسها به بار آورد، مزایای تکاملی داشتن چنین چشمی باید بیشتر از معایب آن باشد.
هنوز مشخص نیست که کرمها چه استفادهای از این چشمان بزرگ میبرند، به ویژه که آنها در تاریکی شب فعالیت میکنند و در طول روز که معمولاً بینایی در بهترین حالت خود است، دیده نمیشوند.
هیچ فردی تا کنون این کرم را در daytime مشاهده نکرده است، بنابراین ما نمیدانیم این موجودات در چه مکانهایی پنهان میشوند. از این رو، هیچکس نمیتواند این احتمال را رد کند که کرمها در طول روز نیز بهرهبرداری از چشمان خود داشته باشند. به هر حال، فعالیتهای مهم آنها، مانند جستجوی غذا و جفتگیری، عمدتاً در شب انجام میشود.
کرمها قادر به دیدن طول موجهای نوری متفاوتی هستند که برای چشم انسانها نامرئی است و به گفته گارم، این موضوع ممکن است به این معنا باشد که چشمان این کرمها برای دیدن سیگنالهای زیستتاب در دریا در شب طراحی شدهاند.
زیستتابی (Bioluminescence)، به معنای تولید و انتشار نور بوسیله موجودات زنده است که ناشی از واکنشهای شیمیایی در بدن آنها میباشد.
ما نظری داریم که کرمها ممکن است خودشان نورانی باشند و از این طریق با یکدیگر ارتباط برقرار کنند. اگر آنها از نور آبی یا سبز معمولی به عنوان زیستتاب استفاده کنند، ریسک جذب شدن به دست شکارچیان متوجه آنها خواهد بود. اما اگر به جای آن، از نور ماوراء بنفش استفاده کنند، برای جانوران دیگر به جز گونههای خودشان نامرئی خواهند ماند. فرضیه ما این است که این کرمها بینایی ماوراء بنفش واضحی را توسعه دادهاند تا زبانی مخفی و منحصر به فرد ایجاد کنند.
این مسئله کاملاً هیجانانگیز است، چون نور فرابنفش زیستتاب تا کنون در هیچ حیوان دیگری گزارش نشده است. بنابراین، امیدواریم بتوانیم این را به عنوان نمونهای جدید معرفی کنیم.
موضوعی هیجانانگیز برای تحقیقات رباتیک
به دنبال این کشف، آندرس گارم و همکارانش همکاریهایی را با محققان رباتیک در دانشگاه جنوب دانمارک (SDU) آغاز کردهاند که در زمینه فناوری زیستشناسی فعالیت میکنند. هدف مشترک آنها این است که بررسی کنند آیا میتوان راهکارهای مکانیسم پشت این چشمان را به خوبی درک کرد و آن را به فناوری تبدیل کرد یا خیر.
به گفتۀ گارم، چشمهای وانادیس در زمینه نظریه تکاملی نیز جذاب هستند، زیرا میتوانند به حل یکی از بحثهای عمیق و پیچیده علمی در این این حوزه کمک کنند.
چشمهای وانادیس به طرز جالبی ساده ساخته شدهاند اما عملکردی بسیار پیشرفته دارند. این در حالی است که آنها در یک بازه زمانی نسبتاً کوتاه یعنی تنها چند میلیون سال به تکامل پرداختهاند. این بدان معناست که آنها باید به طور مستقل از چشمان انسان تکامل یافته و حتی با وجود عملکرد بالای بینایی، توانستهاند در مدت زمان کوتاهی رشد کنند.