تحریم‌ها جلوی نوسازی پالایشگاه‌های نفت روسیه را گرفتند

زمانی که مهندسان شرکت نفتی لوک اویل در روز چهارم ژانویه متوجه عیب یک توربین در بزرگترین پالایشگاه خود شدند، به سرعت دریافتند که این مشکل فراتر از یک اشکال کوچک است.

تنها یک شرکت می‌دانست که چگونه می‌توان واحد تولید بنزین در پالایشگاه نورسی، واقع در حدود ۴۳۰ کیلومتر شرق مسکو، را تعمیر کرد. به گفته پنج منبع آگاه، این شرکت، آمریکایی می‌باشد. این شرکت، یعنی شرکت چندملیتی مهندسی نفت UOP، بعد از حمله روسیه به اوکراین در فوریه سال ۲۰۲۲، فعالیت خود را در روسیه متوقف کرده بود. یکی از منابع نزدیک به لوک اویل که مایل به افشای نام خود نبود، اعلام کرد: مهندسان برای پیدا کردن قطعات یدکی به جستجو پرداختند ولی موفق به یافتن چیزی نشدند. در نتیجه، کل واحد تولید بنزین به حالت توقف درآمد.

چهار منبع دیگر اظهار داشتند: این واحد که یک کراکر کاتالیزوری برای تبدیل هیدروکربن‌های سنگین به بنزین محسوب می‌شود، از ماه ژانویه از مدار تولید خارج شده و به دلیل کمبود تخصص در روسیه، زمان دقیق تعمیر آن مشخص نیست. واحد KK-۱ یکی از دو کراکر کاتالیزوری موجود در این پالایشگاه است.

به نقل از دو منبع، این مسئله موجب شده که پالایشگاه نورسی، که به عنوان چهارمین پالایشگاه بزرگ روسیه شناخته می‌شود، تولید بنزین را تا ۴۰ درصد کاهش دهد.

به گفته حداقل ۱۰ منبع صنعتی در روسیه، پالایشگاه لوک اویل به عنوان نمونه‌ای از مشکلات وسیع‌تری در بخش انرژی روسیه است، جایی که برخی شرکت‌های نفتی در مواجهه با تحریم‌های غرب با موانع جدی در تعمیر پالایشگاه‌های خود، که به کمک شرکت‌های مهندسی آمریکایی و اروپایی ساخته شده‌اند، روبرو هستند.

منابع صنعتی همچنین اشاره کردند که این مشکلات با حملات پهپادی اوکراین که حداقل دوازده پالایشگاه روسیه را در سال جاری مورد هدف قرار داده‌اند، تشدید شده است.

مطابق با محاسبات رویترز، این حملات منجر به تعطیلی ۱۴ درصد از ظرفیت پالایشگاه‌های روسیه در سه ماه نخست سال گردیده است.

سرگئی واکولنکو، کارشناس صنعت انرژی روسیه و عضو غیرمستقیم بنیاد کارنگی برای صلح بین‌المللی، بیان کرد: اگر حملات پهپادها با این شدت ادامه یابد و پدافند هوایی روسیه بهبود نیابد، اوکراین می‌تواند پالایشگاه‌های روسیه را سریع‌تر از آن‌چه که شرکت‌های روسی بتوانند آن‌ها را تعمیر کنند، آسیب‌پذیر کند.

الکساندر نواک، معاون نخست‌وزیر روسیه و دیپلمات ارشد انرژی این کشور، هفته گذشته اظهار کرد: تاسیسات آسیب‌دیده نورسی در طی یک یا دو ماه آینده فعالیت خود را از سر خواهند گرفت زیرا شرکت‌های روسی در حال کار بر روی تولید قطعات یدکی مورد نیاز هستند. وی همچنین تایید کرد که بیشتر پالایشگاه‌های روسیه، تولید خود را بعد از حملات پهپادی افزایش داده و در بازار سوخت داخلی هیچ کمبودی وجود ندارد.

نیکلای شولگینوف، وزیر نفت روسیه، روز چهارشنبه بدون ارائه جزئیات بیشتر، اعلام کرد: تمام پالایشگاه‌ها تا ژوئن تعمیر خواهند شد.

پالایشگاه نورسی در نزدیکی شهر نیژنی نووگورود دارای ظرفیت تولید ماهانه ۴۰۵ هزار تن بنزین است که معادل ۱۱ درصد از کل بنزین تولیدی روسیه می‌باشد. بنا بر محاسبات رویترز، با در نظر گرفتن میانگین قیمت بنزین ۵۸۷ دلار در هر تن در روسیه، لوک اویل تقریباً ماهانه ۱۰۰ میلیون دلار به خاطر وقفه در فعالیت‌های این پالایشگاه، خسارت خواهد دید.

شرکت هانی‌ول اینترنشنال که مالک UOP است، در بیانیه‌ای به رویترز گفت: از فوریه ۲۰۲۲، هیچ تجهیزات، قطعات، محصولات یا خدماتی به پالایشگاه نیژنی نووگورود و همچنین به پالایشگاه اسلاویانسک که به‌طور مستقل مدیریت می‌شود، ارائه نکرده است. پالایشگاه اسلاویانسک در تاریخ ۱۸ مارس مورد حمله پهپاد اوکراینی قرار گرفت و برای مدتی دچار آتش‌سوزی شد.

هانی‌ول به‌طور ایمیلی به رویترز اطلاع داد که این شرکت به‌طور فعال در تلاش است تا هر گونه ارسال احتمالی محصولات خود به روسیه از طریق اشخاص ثالث را شناسایی و قطع نماید. همچنین این شرکت اعلام کرد که با تمامی الزامات مربوط به مجوز صادرات، قوانین و مقررات تحریمی نیز مطابقت دارد.

آمریکا و شرکای آن از زمان آغاز حمله به اوکراین، هزاران هدف روسیه را تحریم کرده‌اند و حدود هزار شرکت نیز اعلام کرده‌اند که خروج از این کشور را به انجام رسانده‌اند.

اقتصاد ۲.۲ تریلیون دلاری روسیه که عمدتاً بر پایه صادرات استوار است، در شرایط دو ساله تحریم‌های بی‌سابقه، عملکرد بهتری از آنچه که مسکو یا غرب پیش‌بینی کرده بودند، از خود نشان داده است.

جنگ فرسایشی

به نقل از بیش از ۱۰ منبع صنعتی روسیه، شرکت‌های غربی مانند UOP و گروه مهندسی سوئیس ABB از دو دهه پیش تأمین‌کننده فناوری و نرم‌افزار برای تمامی ۴۰ پالایشگاه بزرگ روسیه بوده‌اند. هر پالایشگاه یک ترکیب از تجهیزات روسی و خارجی را داراست.

یک سخنگوی ABB در مصاحبه‌ای با رویترز تأیید کرد که پس از شروع جنگ در فوریه ۲۰۲۲، دریافت سفارش‌های جدید از روسیه را متوقف کرده و هیچ برنامه‌ای برای بازگشت به این کشور پس از انجام تعهدات قراردادی فعلی خود ندارد.

هیچ یک از این پنج منبع به این نکته اشاره نکردند که آیا نقص توربین پالایشگاه نورسی در ژانویه به دلیل حملات پهپادی بوده یا خیر. اما منابع اذعان داشتند که مشکلات در این کارخانه تنها بعد از آن که نورسی برای اولین بار تحت حملات پهپادهای اوکراینی در فوریه قرار گرفت، بالاتر رفت و سایر تجهیزات آسیب دیدند و فشار بیشتری بر کل پالایشگاه تحمیل گردید.

همچون آمریکا، قیمت بنزین در روسیه نیز موضوعی حساس از نظر سیاسی به شمار می‌آید و مقامات در تلاش‌اند تا افزایش قیمت را محدود نمایند. اقدامات اخیر شامل اجرای ممنوعیت ۶ ماهه صادرات بنزین در ماه فوریه است.

اوکراین اعلام کرده است که هدف از حملات به پالایشگاه‌های روسیه، کاهش درآمدهای دولتی و اختلال در تأمین سوخت ارتش به منظور تضعیف ماشین جنگی کرملین است.

واکولنکو، که رئیس سابق استراتژی شرکت گازپروم نفت روسیه بود، گفت: پهپادها در مقایسه با هزینه‌های تعمیر، بسیار ارزان‌تر هستند که این موضوع در جنگ فرسایشی، حائز اهمیت است. او پس از چند روز از آغاز جنگ اوکراین، شرکت و روسیه را ترک کرد.

روسیه دومین صادرکننده بزرگ نفت در دنیا محسوب می‌شود. از زمانی که کشورهای غربی تحریم‌هایی را علیه مسکو اعمال کردند، این کشور عمدتاً صادرات نفت و محصولات خود را به سمت آسیا و آفریقا تغییر داده است.

طبق اطلاعات بیش از ۱۰ معامله‌گر نفت در روسیه، اگر مسکو با کاهش شدید تولید در پالایشگاه‌ها مواجه شود، ناچار خواهد بود صادرات سوخت را به نفع صادرات نفت خام کاهش دهد.

روسیه نفت خام را تنها برای چند خریدار بزرگ چون چین، هند و ترکیه عرضه می‌کند، اما تعداد خریداران سوخت این کشور نسبتاً بیشتری است چرا که می‌تواند سوخت را به مصرف‌کنندگانی در آفریقا و آمریکای جنوبی که دارای سیستم‌های پالایشی بزرگ نیستند ارائه نماید.

صنعت پالایش روسیه به دهه ۱۹۴۰ برمی‌گردد، زمانی که آمریکا تجهیزات را تحت برنامه وام-کرایه در طول جنگ جهانی دوم در اختیار این کشور قرار داد.

پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، شرکت‌های نفتی روسیه ده‌ها میلیارد دلار برای ارتقاء صنعت با همکاری شرکت‌هایی چون UOP و ABB هزینه کردند. شرکت UOP به بهبود پالایشگاه‌های نورسی و اسلاویانسک کمک کرده است. اما در پاسخ به سوال رویترز، مشخص نکرد که به کدام پالایشگاه‌های دیگر روسیه خدمات رسانی کرده است.

آمریکا برای جلوگیری از انتقال فناوری به روسیه، تحریم‌هایی را علیه شرکت‌هایی در سراسر جهان از جمله در ترکیه وضع کرده است.

کشورهای تحت تحریم‌های غربی همچون روسیه و ایران، برای مدتی طولانی موفق شده‌اند راه‌هایی برای تأمین قطعات یدکی تجهیزات ساخت غرب، از جمله هواپیما و خودرو بیابند، اما تجهیزات پالایشگری بسیار نادرتر و تخصصی‌تر هستند. یکی از این پنج منبع یادآور شد که شرکت‌های غربی تلاش‌های خود را برای جلوگیری از واردات قطعات یدکی به روسیه از طریق کشورهای ثالث تشدید کرده‌اند.

بر پایه گزارش رویترز، دو منبع آگاه اعلام کردند لوک اویل از شرکت‌های چینی خواسته است تا واحد KK-۱ را در نورسی تعمیر کنند. این منابع نام شرکت‌های چینی را نزد خود محفوظ نگه داشتند. یکی از آن‌ها تصریح کرد: چین فناوری را در اختیار دارد، اما این کار معمولاً به معنای جایگزینی کامل و پرهزینه واحد است و نه یک تعمیر ساده و به‌صرفه.