بر اساس گزارش پارسینه و ، گیاه خارخاسک که با نام علمی Tribulus terrestris L شناخته میشود، گیاهی علفی و یکساله است که دارای ساقههای افقی با انشعابات وسیع بر روی زمین میباشد. برگهای این گیاه به صورت متقابل و غالباً نامساوی تشکیل شده از برگچههای کوچک و ریز هستند. گلهای زرد رنگ آن کوچک و منفرد بوده و دارای ۵ کاسبرگ و ۵ گلبرگ میباشد. میوه خارخاسک به شکل گرد و چندوجهی بوده و رنگی سبز مایل به زرد دارد و به صورت مجموعهای از فندقههای ناشکوفا است.
این گیاه در نقاط مختلف دنیا به طور گستردهای پراکنده شده و اغلب در مناطق مختلف قابل مشاهده است.
بیشترین استفاده دارویی از این گیاه مربوط به میوه آن است. عصاره آبی میوه موجب مهار آنزیم تبدیلکننده آنژیوتانسین و همچنین کاهش فشار خون میگردد و اثر مدر و تقویتکننده انقباضات عضلات صاف را دارد. این عصاره دارای خواص تحریککنندهای برای تکثیر ملانوسیتها (سلولهای رنگدانهای پوست) است و به احتمال زیاد در درمان برص مؤثر واقع میشود.
اثر عصاره الکلی میوه بر مهار آنزیمهای مؤثر در تولید عوامل التهابزا مؤثر است. همچنین ترکیبات موجود در میوه میتوانند مانع از تخریب سلولهای کبدی شوند. بخشهایی از این گیاه نیز به بهبود آنژینا پکتوریس (کمبود اکسیژن به بافت عضله قلب) در بیماران کمک میکند. به شکل غیررسمی، این گیاه به درمان سرفه، سردرد، سنگ کلیه و ناتوانی جنسی نیز پرداخته میشود.
طبق اعلام دفتر طب ایرانی و مکمل وزارت بهداشت؛ خارخاسک در اغلب خصوصیات خود مرکبالقوی و خشک به شمار میآید و طبع آن به طور کلی گرم و خشک است. این گیاه به عنوان یک پاککننده، مدر ادرار، تسکیندهنده درد مثانه، نرمکننده سنگ ریزه، معتدلکننده قوام اخلاط و مواد، ملین و از بین برنده قولنج گرم شناخته شده است. ترکیب آن با عسل برای درمان زخمهای عفونی و جویدن عصارهاش با عسل در مواردی مثل قلاع (نوعی زخم دهان)، عفونتهای دهان، ورمهای عضلانی و درد و عفونت لثه توصیه میشود.
مصرف عصاره تازه برگ، ریشه و میوه خارخاسک به منظور درمان جراحت چرکدار در مجاری ادراری، تقویت قوای جنسی، خرد کردن سنگریزه و تسکین قولنج مؤثر است. مصلح این گیاه بادام و روغن کنجد میباشد.
برای استفاده از میوه، میتوان آن را به صورت پودر شده دم کرد. میزان مصرف روزانه ۳ تا ۶ گرم بیخطر است.
توجه داشته باشید که مصرف این گیاه ممکن است باعث حساسیت به نور شود. افرادی که از محصولاتی که این گیاه در ترکیباتشان وجود دارد استفاده میکنند، باید از قرار گرفتن در معرض نور خورشید شدید و یا لامپهای تابش ماوراء بنفش خودداری نمایند و در این مواقع از ضدآفتابهایی با SPF بالای ۳۰ بهره ببرند. مواد «هارمان و نورهارمان» که به مقدار بسیار ناچیز در دانه میوه خارخاسک وجود دارند، با احتمال کم میتوانند عوارض عصبی را موجب شوند. به دلیل عدم وجود مطالعه کافی در مورد مصرف این دارو در افراد زیر ۱۲ سال، توصیه به استفاده از آن در این گروه سنی نمیشود.
