قاسم قلی پور، تهیه کننده، بر این باور است که خسرو سینایی فردگرا نبوده است.
مراسم نکوداشت یاد و خاطره خسرو سینایی، همراه با اکران فیلم «در کوچه های عشق»، شب گذشته در سالن فردوس موزه سینما برگزار گردید.
به نقل از روابط عمومی موزه سینما، پس از نمایش فیلم «در کوچه های عشق»، علی لقمانی، فیلمبردار و همکار نزدیک سینایی، ابراز داشت: امروز به یاد خسرو سینایی، یکی از آثار ارزشمند او را مشاهده کردیم. همچنین افرادی که به نوعی با ایشان ارتباط داشتند، در اینجا حضور دارند. معمولاً پس از درگذشت هنرمندان، ارتباط شاگردان و همکاران با خانواده شان قطع می شود، اما سینایی در این راستا یک استثنا به شمار می رود.
«در کوچه های عشق» به مثابه بداهه نوازی در موسیقی است
وی ادامه داد: شاگردان اولیه خسرو سینایی در دهه شصت، انجمن فارغ التحصیلان مدرسه فیلمبرداری باغ فردوس را پایه گذاری کردند و در طی قریب به چهل سال، همواره با او و خانواده اش در ارتباط بودند.
لقمانی یادآور شد: در زمان ساخت فیلم «در کوچه های عشق»، امکانات چندانی در آبادان وجود نداشت و فرصتی که برای تولید این اثر پیش آمد، باید غنیمت شمرده می شد. در آن زمان نیز مانند امروز، وجود فیلمنامه برای کسب مجوز فیلمبرداری الزامی بود. اما سینایی اجازه ای از مدیرعامل وقت فارابی گرفت تا بدون ارائه فیلمنامه، کارگردانی این فیلم را انجام دهد.
او تصریح کرد: در روند فیلمبرداری، ناچار شدیم در ساعات مختلف روز، حتی در گرمای بالای ۵۰ درجه، به فیلمبرداری ادامه دهیم. سینایی نسبت به موسیقی و ریتم تسلط خوبی داشت و با تمامی هنرها و مقوله های فرم آشنا بود؛ این خصیصه تأثیر عمیقی بر شیوه و نتایج نهایی آثارش گذاشته است.
لقمانی با تأکید بر اینکه در فیلم هیچ نمای آرشیوی وجود نداشته و تمام تصاویری که می بینیم ساخته و فیلمبرداری شده است، افزود: سینایی در ساخت این فیلم از خاطرات افرادی که در تهران بر اثر جنگ جابجا شده بودند، استفاده کرد و قرار شد بر اساس کلیاتی از این خاطرات، فیلمبرداری آغاز شود. هر شب قبل از شروع کار، مشخص می شد که روز بعد چه صحنه هایی باید به تصویر کشیده شود و این توافق از قبل وجود نداشت. با این حال، سینایی ذهنیتی روشن درباره داستان فیلم، موضوع و فضاهای آن داشت.
این فیلمبردار پیشکسوت اظهار داشت: زنده یاد سینایی به واسطه فعالیت در عرصه سینمای مستند، به نوعی به پختگی رسیده بود و به همین دلیل موفق به تکمیل این فیلم شد. ساخت «در کوچه های عشق» همانند بداهه نوازی در موسیقی بود. در این نوع آثار، ترکیب و درک گروه از اهمیت بالایی برخوردار است و تنها یک گروه عاشق، پرتلاش و خلاق می توانستند در چنین فضایی فعالیت کنند. در این فیلم، همه عوامل علاوه بر تخصصشان، به سایر کارها نیز مشغول بودند.
وی ادامه داد: نکته مهم دیگر در مورد آقای سینایی این بود که او به تمامی افراد گروه توجه داشت و این ویژگی در شخصیت او به وضوح آشکار بود.
زندگی سینایی سرشار از نظم بود
در ادامه گیزلا سینایی، همسر زنده یاد خسرو سینایی، ابراز داشت: خوشحالم که در این جمع حضور دارم و در تمام این مسیر احساسات ویژ ه ای را تجربه کرده ام. مطمئنم که آقای سینایی اکنون بر این جمع نظاره می کند. چند سال پس از اکران این فیلم، یک تور بازدید از مناطق جنوبی کشور ترتیب داده شد و من نیز توانستم از خرمشهر و آبادان دیدن کنم. آقای سینایی برای هنرجویان آبادانی کارگاه آموزشی برگزار کردند و با دیدن این شهر متوجه شدم که مردم این منطقه در دوران جنگ چه رنج هایی را متحمل شده اند و فیلم «در کوچه های عشق» نیز بازتاب دهنده همین واقعیت است.
وی ادامه داد: زمانی که جنگ تازه به پایان رسیده بود، سینایی تصمیم به کارگردانی فیلمی در این منطقه گرفت، زیرا گذشت زمان می توانست سبب شود که آثار جنگ به تدریج بهبود یابند. سینایی هدف داشت تا تجربه ای از ساخت فیلمی بدون سناریوی از پیش تعیین شده بدست آورد؛ ایده ای که اجرای آن به شدت دشوار بود و آقای لقمانی در این راستا بسیار کمک کرد.
گیزلا سینایی یادآور شد: فیلم هایی همچون «در کوچه های عشق» ما را به قدردانی از زندگی و صلح می کند و انگیزه ای برای تلاش در جهت برقرار ساختن آن ایجاد می نماید. من نیز در دوران جنگ جهانی دوم متولد شدم و در حدود ۱۲ سال در ایران زندگی کردم و امیدوارم دنیای آینده، شاهد روزهای زیباتری باشد.
همسر زنده یاد سینایی افزود: سینایی دو ویژگی بارز داشت: اول نظم بی نظیری که در تمام زندگی او وجود داشت، و دوم، عکس العمل به موقع که به نظر من به دلیل تجربه های او در ساخت مستندها بوده است. او هرگز هیچ صحنه ای را از دست نمی داد و هنگامی که به آبادان برای فیلمبرداری رسیدند، عده ای در حال فرار از شهر بودند و او توانست این موقعیت را در فیلم به کار گیرد.
سینایی آموزه های زیادی به من داد
در ادامه فریدون شیردل، فیلمبردار سینما و همکار زنده یاد سینایی، گفت: یکی از ویژگی های بارز آقای سینایی، وجود نظم در زندگی و کار او بود که هرگز از آن تخطی نمی کرد. به عنوان مثال، زمانی که در دوره آموزشی باغ فردوس حضور داشتیم، اگر دیر به کلاس می رسیدیم، اجازه ورود به کلاس را نداشتیم. پیش از ساخت «در کوچه های عشق» با آقای سینایی مشغول کار روی پروژه های مختلف، از جمله آثار دانشجویی بودم. اما هنگام فیلمبرداری این اثر، حس کردم با خسرو سینایی متفاوتی روبرو هستم که با جدیت تمام به کار خود ادامه می دهد.
شیردل تأکید کرد: بخش های زیادی از این فیلم به شکلی کاملاً مستندگونه تهیه شده، اما با این حال بازیگران نیز در صحنه حاضر بوده و وظایف خود را انجام می دهند. همچنین کمبود امکانات در زمان فیلمبرداری برایمان چالش برانگیز بود. نکته مهم برای من، تسلط بی نظیر آقای سینایی بر آنچه انجام می دادیم بود.
این فیلمبردار اشاره کرد: «در کوچه های عشق» برای من آموزه های زیادی به همراه داشت که از آنها در سایر پروژه ها نیز بهره بردم. به طور مداوم سینایی را فردی منظم یافتم و این نکته تأثیر قابل توجهی بر من گذاشت و تلاش نمودم تا این روش را در کارهای آتی خود نیز پیاده سازی کنم.
خسرو سینایی فردگرا نبود
قاسم قلی پور، تهیه کننده و همکار زنده یاد سینایی، همچنین گفت: زمانی که به همراه سینایی برای بازدید لوکیشن به ماهشهر رفته بودیم، از رادیو خبر حمله عراق به کویت را شنیدیم. قرار بود که همان روز عصر، گروه آقای لقمانی سکانسی را در آتش نشانی فیلمبرداری کنند اما من به سینایی پیشنهاد کردم که به جای آن، فرار کویتی ها را ثبت کنیم. به این ترتیب، توانستیم صحنه ای شگفت انگیز را فیلمبرداری کنیم. من در پروژه های متعدد در خدمت آقای سینایی بوده ام و باید بگویم که او هرگز فیلمسازی فردگرا و خودنمایی نبود، که این ویژگی او همواره برای من جذاب بود.
سینایی به تمامی جنبه های سینما آشنا بود
نظام الدین کیایی، صدابردار پیشکسوت سینما، نیز در مورد سینایی گفت: می توان ساعت ها درباره هر اثر خسرو سینایی صحبت کرد. من از هجده سالگی و در شهر وین با خسرو سینایی آشنا شدم و پس از تولید فیلم «یار در خانه»، دوستان بسیار نزدیکی برای یکدیگر شدیم. این فیلم بر اساس مستند «مرثیه گمشده» که درباره حمله به لهستان در جنگ جهانی دوم بود، فیلمبرداری شد.
او خاطرنشان کرد: سینایی هرگز به دنبال خودنمایی نبود، بلکه همیشه سعی می کرد تا دیگران در کانون توجه قرار بگیرند و این خصیصه بخشی از ذات او بود. او به تمام جزییات سینما تسلط داشت و می توانست در جشنواره های مختلف حضور یابد و دیده شود، اما معمولا تنها ده درصد از توقعاتش از سوی تهیه کنندگان تأمین می شد.
سینایی همیشه در زمان تدریس ایستاده می ماند
رهبر قنبری، فیلمساز و یکی از شاگردان سینایی، بیان داشت: من از یک خانواده کم درآمد به سینما وارد شدم و این موضوع برای من تا حدی ترسناک بود و درآمد خود را از طریق تدریس تأمین می کردم. چند سال شاگرد خسرو سینایی بودم و هیچ گاه به یاد ندارم که او در طی تدریس بنشیند، با وجود اینکه کلاس هایش معمولاً به مدت سه ساعت طول می کشید. این رفتار موجب شد تا من نیز این رویه را در شیوه تدریس خود اتخاذ نمایم.
در ادامه، افرادی از جمله فرهاد ورهرام، ارد عطارپور و دیگران نیز به شرح خاطراتی از همکاری های خود با زنده یاد خسرو سینایی پرداختند.
در این مراسم، افرادی چون علی لقمانی، گیزلا سینایی، فرهاد ورهرام، نظام الدین کیایی، قاسم قلی پور، رهبر قنبری، میترا مهتریان، فریدون شیردل، عباس یاری، ارد عطارپور، همایون علیخانی و … حضور داشتند.