تغییرات در سبک زندگی و تمرکز بر سلامت عمومی می تواند به طور چشمگیری در پیشگیری از وقوع سکته مغزی مؤثر باشد. سازمان جهانی بهداشت تأکید می کند که افراد باید با انجام ورزش منظم (حداقل سی دقیقه در روز)، مصرف غذاهای سالم، توجه به اندازه دور کمر و وزن، کنترل دیابت، نظارت بر فشار خون و کلسترول بالا و همچنین ترک سیگار و نوشیدنی های الکلی، خطر بروز سکته مغزی را کاهش دهند.
دکتر فرزاد اشرافی، متخصص مغز و اعصاب و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، در گفت وگویی با خبرنگار روابط عمومی دانشگاه، سکته مغزی را به عنوان دومین علت مرگ و میر در سطح جهانی معرفی می کند و بیان می کند: “هرگونه اختلال در خون رسانی به بافت مغز می تواند منجر به سکته مغزی شود.”
چه عواملی باعث بروز سکته مغزی می شوند؟
شاید برای شما هم جالب باشد که به چه عواملی در ظهور سکته مغزی مرتبط است. دکتر اشرافی عامل های خونریزی دهنده و موانع ناشی از لخته شدن خون در رگ ها را به عنوان علل اصلی این بیماری معرفی می کند و می افزاید: “نوع دیگری از سکته وجود دارد که به آن حمله گذرای سکته مغزی گفته می شود و علائم آن طی کمتر از ۲۴ ساعت از بین می روند.”
رییس بخش مغز و اعصاب بیمارستان شهدای تجریش خاطرنشان می کند که شایع ترین نوع سکته مغزی، آنهایی هستند که ناشی از انسداد رگ ها می باشند.
علائم مربوط به سکته مغزی را بشناسید
شناسایی علائم سکته مغزی نقشی اساسی در درمان به موقع و کاهش عوارض ناشی از آن دارد. این علائم بسته به ناحیه ای که تحت تأثیر قرار می گیرد، متفاوت هستند. دکتر اشرافی اعلام می کند که این علائم می توانند شامل تاری دید، اختلال در میدان دید، مشکلات در بلع، اختلال در گفتار، ضعف یا فلج اندام، اختلال حس در اعضای بدن، عدم تعادل و اختلال در ادرار باشند.
علاوه بر این، زمانی که لخته ها عروق ساقه مغز را تحت تأثیر قرار می دهند، ممکن است کاهش هوشیاری و کما را برای بیمار به ارمغان آورند.
در صورت وقوع سکته مغزی، از خود درمانی خودداری کنید
احتمالاً خود و یا اطرافیانتان در طول زندگی با سکته مغزی مواجه خواهید شد. در صورتی که متوجه شدید یکی از نزدیکانتان دچار سکته مغزی شده، بهترین اقدام این است که از هرگونه اشتباه کوچک جداً پرهیز کنید زیرا ممکن است آسیب های جبران ناپذیری به دنبال داشته باشد.
دکتر اشرافی در خصوص اقدامات ضروری برای فردی که دچار سکته مغزی شده است، تأکید می کند: “اگر متوجه شسسمت های بارزی همچون کج شدن صورت، ناتوانی در صحبت کردن، اختلال حرکتی و ضعف اندام شدید، باید فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید و از خود درمانی پرهیز کنید.”
لازم به ذکر است که حتی اگر فشار خون بیمار افزایش یافته باشد، نباید اقدام به درمان خودسرانه کنید.
چه عواملی احتمال سکته مغزی را افزایش می دهند؟
عوامل مختلفی در افزایش خطر بروز سکته مغزی مؤثر هستند. فشار خون بالا، چربی خون، دیابت، چاقی، بی تحرکی، و استعمال دخانیات از جمله سیگار و قلیان، همچنین مصرف الکل از جمله مواردی هستند که فرد می تواند با اصلاح سبک زندگی خود از تأثیراتشان بکاهد.
با این حال، دکتر اشرافی تأکید می کند که برخی از عوامل مانند سن، جنس، نژاد و وراثت غیرقابل تغییر هستند و “در بین افراد مسن، مردان و سیاه پوستان خطر سکته مغزی بیشتر است.”
استعمال داروهای روان گردان و محرک؛ عامل کاهش سن بروز سکته مغزی
بر اساس اظهارات رییس بخش مغز و اعصاب بیمارستان شهدای تجریش، استفاده از داروهای روان گردان و برخی محرک ها نظیر امفیتامین، شیشه و کوکائین به عنوان عواملی برای بروز سکته مغزی در سنین پایین شناخته می شود.
رابطه مشکلات قلبی و عروقی و سکته های مغزی
احتمالاً دانستن این موضوع که مشکلات قلبی و عروقی در بروز سکته مغزی تأثیر گذار است، برای شما جالب باشد. دکتر اشرافی این مشکلات را از مهم ترین عوامل سکته مغزی معرفی می کند و تأکید می کند: “افراد دارای اختلالات ریتم قلب و مشکلات دریچه قلب، احتمال وقوع سکته مغزی در آنها بیشتر از دیگران است.”
در تحلیل عوامل مؤثر در سکته های مغزی، سبک زندگی تأثیر بسزایی دارد، به طوری که دکتر متخصص مغز و اعصاب دانشگاه یکی از دلایل کاهش میانگین سن سکته مغزی را زندگی شهری، عدم رعایت رژیم غذایی سالم و مصرف داروهای روان گردان می داند.
بیمارانی که سکته مغزی را تجربه می کنند، معمولاً دچار ناتوانی های حسی، حرکتی و ذهنی می شوند که این امر به خصوص برای خانوادگان و همچنین سیستم بهداشتی کشور بار سنگینی خواهد بود. به همین جهت، درمان عوارض ناشی از سکته مغزی به دارو درمانی و برنامه بازتوانی نیازمند است.
دکتر اشرافی در مورد سکته های گذرا که علائم آن ها زیر ۲۴ ساعت بهبود می یابد، یادآور می شود که این افراد نیز باید بعد از تجربه سکته به پزشک مراجعه نمایند، زیرا احتمال تکرار سکته در آن ها نیز وجود دارد.
کاهش میانگین سن بروز سکته مغزی در کشور
دکتر اشرافی هشدار می دهد که میانگین سنی ابتلا به سکته مغزی کاهش یافته و بیان می دارد: سکته مغزی بعد از ۵۵ سالگی شیوع بیشتری پیدا می کند و با هر پنج سال افزایش سن، خطر سکته های مغزی نیز بیشتر می شود. به طور متوسط، سالانه بیش از ۱۲ هزار نفر در کشور سکته مغزی می کنند.
در صورت مشاهده علائم سکته مغزی، هرگز وقت را تلف نکنید
انتقال سریع فرد دچار سکته به بیمارستان یکی از اقداماتی حیاتی و مؤثر در نجات جان او محسوب می شود. پس از اینکه بیمار به بیمارستان منتقل می شود، پزشکان به فوریت برای انجام تصویربرداری مغزی وی اقدام می کنند.
متخصصان گفته اند که اگر بیمار ظرف کمتر از ۴.۵ ساعت به مراکز درمانی برسد، با تزریق دارویی خاص که به منظور حل لختگی خون استفاده می شود، می توان علائم حیاتی وی را بازگرداند؛ البته، این دارو فقط برای نوعی از سکته های مغزی که به سبب انسداد رگ ها به علت لخته ایجاد شده اند، مؤثر است.
دکتر علی امینی هرندی، نورولوژیست و عضو هیئت علمی دانشگاه نیز در این رابطه تأکید می کند که افرادی که دچار علائم مشکوک به سکته مغزی هستند باید به سرعت به مراکز درمانی مناسب مراجعه کنند و می گوید: “زمان طلایی برای تزریق rtPA و کاهش عوارض در بیماران مبتلا به سکته مغزی ایسکمیک زیر ۴.۵ ساعت است و پس از این زمان تأثیر تزریق این دارو در کاهش عوارض ناشی از سکته مغزی وجود ندارد.”
به گفته دکتر امینی، اورژانس تهران در مواجهه با بیمار مشکوک به سکته مغزی، کد ۷۲۴ را به بیمارستان مقصد اعلام می کند و بیمار به آن مرکز انتقال یافته و فرایند درمان او آغاز می شود.
در صورت بروز علائمی همچون کج شدن عضلات صورت، ضعف در حرکات بازو و اختلال در تکلم، به سرعت با اورژانس تماس بگیرید
این نورولوژیست بیمارستان شهدای تجریش چندین مشکل در روند درمان بیماران مبتلا به سکته مغزی مانند عدم مراجعه به مراکز درمانی در زمان طلایی برای شروع تزریق rtPA یا مراجعه به مراکز نامناسب را ذکر کرده و به هموطنان توصیه می کند: “به محض مشاهده علائمی مانند کج شدن عضلات صورت، ضعف در حرکات بازو و اختلال در گفتار در اعضای خانواده، فوری با اورژانس تهران تماس بگیرید تا بیمار به سرعت به مراکز درمان سکته مغزی منتقل شود.”
دکتر آقامیری، عضو هیئت علمی دانشگاه، در این خصوص به سکته های حاد مغزی اشاره می کند و ذکر می کند: “اگر سکته حاد مغزی به طور سریع تشخیص داده شود و مداخلات درمانی به موقع انجام شود، احتمال بروز عوارض خطرناک به شدت کاهش می یابد؛ اما تأخیر در درمان می تواند هزینه های سنگینی به دشمن فرد، خانواده و سیستم بهداشتی کشور دیکته کند.”
تشخیص سریع، اولین و بنیادی ترین قدم در مواجهه با بیماران مبتلا به سکته حاد مغزی به شمار می آید و گام دوم پس از تشخیص روش درمانی مناسب است.
چه راهکارهایی برای درمان دومین عامل مرگ و میر در دنیا وجود دارد؟
دکتر آقامیری در خصوص روش های درمانی مناسب برای بیماران مبتلا به سکته مغزی می گوید: “امروزه روش های درمانی متنوعی برای این بیماران وجود دارند، از درمان های حمایتی گرفته تا ترومبولیتیک تراپی و مداخلات اندوواسکولار. یکی از سوالاتی که در درمان سکته مغزی حاد مطرح می شود این است که کدام بیمار برای دریافت کدام درمان مناسب ترین است.”
او همچنین به این نکته اشاره می کند که سکته مغزی ممکن است به عنوان یکی از عوارض بیماری کرونا رخ دهد و به همین دلیل می گوید: “با توجه به اینکه ابتلا به کرونا می تواند احتمال بروز سکته های مغزی را افزایش دهد، بنابراین رعایت توصیه های بهداشتی و فاصله گذاری اجتماعی باعث کاهش خطر سکته مغزی خواهد شد.”
بیمارستان های منتخب دانشگاه برای ارائه خدمات به بیماران سکته مغزی را بشناسید
در حوزه تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، سه بیمارستان شهدای تجریش، لقمان حکیم و امام حسین (ع) به عنوان مراکز خدمات رسانی ویژه به بیماران مبتلا به سکته مغزی و اجرای پروتکل های درمانی مشغول هستند.