تحلیل «هدیه» آمریکا به ایران در نبرد ۴۰ روزه / دست‌یابی ایران به سلاح منحصر به فرد آمریکایی‌ها + تصویر

در میان باقی‌مانده‌های جنگنده F-۱۵ آمریکایی که در خلال جنگ تحمیلی چهل روزه ایران و آمریکا ساقط شد، یک غنیمت خاص به دست آمده است؛ GAU-۵A، سلاحی که برای مقابله با یکی از دشوارترین شرایط زندگی خلبانان آمریکایی طراحی شده است؛ لحظه‌ای که جنگنده به زمین می‌افتد و خلبان ناچار است پس از اجکت (خروج اضطراری)، در قلمرو دشمن برای زنده ماندن و انتظار تیم نجات بماند.

بر اساس گزارش فارس، تصویر این سلاح در میان ملزومات به‌جامانده از جنگنده آمریکایی، جزئیات مهمی از تجهیزات همراه خلبانان این کشور را نمایان می‌سازد؛ یک تفنگ جمع‌وجور که هدف آن استفاده در پروازهای عادی نیست، بلکه طراحی آن برای روز سرنگونی جنگنده صورت گرفته است.

نیروی هوایی آمریکا GAU-۵A را تحت عنوان سلاح دفاع شخصی خدمه پروازی (Aircrew Self Defense Weapon) معرفی کرده است؛ سلاحی با کالیبر ۵.۵۶ میلی‌متری که بر مبنای M۴ Carbine ساخته شده و هدف از طراحی آن، تقویت توان آتش خدمه هواگردهای از دست رفته تا زمان رسیدن تیم جست‌وجو و نجات است.
اما اکنون یکی از همین سلاح‌ها، به جای آنکه در دست خلبان آمریکایی قرار گیرد، از بقایای همان پرنده تجاوزگر به دست ایران رسیده است.

ابزاری برای روز سرنگونی جنگنده

پایه‌گذار طراحی GAU-۵A منطقی ساده اما حیاتی است. خلبانی که در یک جنگنده پیشرفته مانند F-۱۵ قرار دارد، تا زمانی که در داخل کابین است، به رادار، سیستم‌های ارتباطی، تسلیحات و قابلیت تحرک هواگرد خود وابسته است؛ اما با سقوط جنگنده و انجام اجکت، همه این مزایا به سرعت از بین می‌روند.

خلبان بر روی زمین باقی می‌ماند و ممکن است فاصله زیادی با نیروهای خود داشته باشد. در این شرایط، مسئله اصلی تا رسیدن تیم نجات، بقای خلبان است. GAU-۵A به طور خاص برای مدیریت همین فاصله زمانی طراحی شده است.

نیروی هوایی آمریکا اعلام کرده است که این سلاح برای خدمه سرنگون‌شده طراحی گشته تا در زمان انتظار برای نجات، از قدرت آتش بیشتری برخوردار باشند. GAU-۵A در کیت بقای صندلی‌های اجکت ACES II قرار می‌گیرد؛ بنابراین از ابتدا باید با محدودیت‌های بسیار در فضا و وزن سازگار باشد.

به همین دلیل، GAU-۵A نسخه‌ای معمولی از M۴ نیست؛ بلکه آمریکایی‌ها این سلاح را بر اساس M۴ به‌منظور یک مأموریت کاملاً متفاوت و در فضایی بسیار محدود بازطراحی کرده‌اند.

* صندلی خلبان جنگنده  F-۱۵

یک M۴ که باید داخل صندلی اجکت جا گیرد

GAU-۵A یک تفنگ ۵.۵۶ میلی‌متری با وزنی تقریباً ۷ پوند، معادل ۳.۲ کیلوگرم است. نیروی هوایی آمریکا اعلام کرده که این سلاح برای اصابت به اهداف انسانی در فاصله‌ای حدود ۲۰۰ متر طراحی شده است.

ویژگی برجسته آن، کالیبر یا وزن آن نیست؛ بلکه قابلیت فشرده‌سازی و آماده‌سازی سریع آن است.

این سلاح از بخش Upper Receiver جدا می‌شود تا بتوان آن را در کیت صندلی اجکت قرار داد. در صورت لزوم، خلبان می‌تواند بدون نیاز به ابزار، اجزای آن را در مدت زمان تقریبی ۳۰ ثانیه به یکدیگر متصل کرده و آن را برای استفاده آماده کند. همچنین به منظور کاهش حجم و وزن، GAU-۵A بدون تجهیزات اپتیکی ارائه می‌شود و خلبان از سایت‌های مکانیکی بهره می‌برد.

این ویژگی‌ها نشان می‌دهد که طراحان آمریکایی در هنگام ابداع GAU-۵A با یک چالش مشخص مواجه بوده‌اند: اینکه چگونه یک سلاح با قدرت آتش مناسب را به اندازه‌ای کوچک و سبک بسازند که به‌راحتی در تجهیزات بقای خلبان قرار گیرد و در عین حال در لحظه نیاز، توانایی استفاده سریع را از دست ندهد.

پاسخ به این چالش، همان چیزی است که GAU-۵A را از یک M۴ عادی متمایز می‌کند.

* سلاح در داخل صندلی خلبان جنگنده

تولید ۲۷۰۰ قبضه برای خدمه هوایی آمریکا

نیروی هوایی آمریکا اعلام کرده که در بازه زمانی فوریه ۲۰۱۸ تا ژانویه ۲۰۲۰، حدود ۲۷۰۰ قبضه از سلاح GAU-۵A به خدمه هوایی تحویل داده شده است. هزینه توسعه و ادخال این سیستم به خدمت نیز حدود ۲.۶ میلیون دلار برآورد شده است. آمریکا این برنامه را پاسخی به یک نیاز عملیاتی حیاتی برای افزایش بقاپذیری خدمه سرنگون‌شده معرفی کرده است.

آمریکا برای سناریویی که می‌تواند تنها چند دقیقه پس از وقوع اصابت به یک جنگنده پیش بیاید، یک سلاح اختصاصی طراحی و به چرخه عملیاتی اضافه کرده است، اما اکنون یکی از همین سلاح‌ها در دست طرف مقابل قرار گرفته است.

غنیمتی که ارزشی بیشتر از یک سلاح دارد

ماجرای GAU-۵A برای ایران تنها به غنیمت‌گیری یک سلاح آمریکایی ختم نمی‌شود؛ اهمیت واقعی آن از زمانی آغاز می‌شود که یک غنیمت میادین جنگ می‌تواند به ابزاری برای شناخت فناوری دشمن تبدیل گردد.

در واقع، زنجیره این غنیمت از لحظه اصابت به F-۱۵ پایان نمی‌یابد؛ جنگنده سرنگون شده و تجهیزات همراه آن اکنون به دست ایران رسیده و این تجهیزات می‌توانند در اختیار متخصصانی قرار بگیرند که در تلاشند تا فناوری‌های به‌کاررفته در آن‌ها را به‌طور دقیق‌تر بشناسند.

یک نمونه واقعی از یک محصول نظامی حاوی اطلاعاتی است که بر اساس عکس، کاتالوگ یا مشخصات عمومی نمی‌توان به تمامی آن‌ها دست یافت. در رابطه با GAU-۵A، بخش قابل توجهی از این اطلاعات به همان چالشی مربوط می‌شود که طراحان آمریکایی برای حل آن سعی کرده‌اند؛ اینکه چگونه می‌توان سلاحی مؤثر را سبک، جمع‌وجور، قابل جداسازی و سریع‌المونتاژ طراحی کرد.

متخصصان با بررسی یک نمونه واقعی می‌توانند ساختار و آرایش قطعات، نحوه اتصال بخش‌های جداشونده، کیفیت ساخت، مواد مورد استفاده و تکنیک‌های مهندسی که برای کاهش حجم و وزن به کار رفته است، را مطالعه کنند.

این اطلاعات به خودی خود نمی‌تواند به معنای امکان ساخت یک نمونه مشابه باشد؛ اما می‌تواند داده‌های مهندسی مستقیمی را در اختیار پژوهشگران قرار دهد؛ داده‌هایی که در فرآیند تحقیق و توسعه نظامی بسیار ارزشمند است.

در اینجا، سابقه ایران در بررسی، بازطراحی و توسعه تجهیزات خارجی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. قدرت تنها در سرنگون کردن پرنده دشمن خلاصه نمی‌شود؛ بخشی از قدرت آنجاست که یک کشور توانایی تبدیل دستاورد میادین جنگ را به شناخت، تجربه و در نهایت دانش فنی پیدا کند.

به بیان دیگر، ارزش این غنیمت فقط در این نیست که «چه سلاحی» به دست آمده؛ بلکه در این است که «چگونه ساخته شده است» و به‌خصوص همین «چگونه» می‌تواند برای مهندسی و تحقیق و توسعه اهمیت به‌سزایی داشته باشد.

سلاح پیشرفته آمریکایی؛ از ابزار بقا تا سند شکست

GAU-۵A در ابتدا برای یک سناریوی خاص طراحی شده بود: جنگنده سقوط می‌کند، خلبان اجکت می‌کند، روی زمین فرود می‌آید و تا رسیدن نیروهای نجات باید از خود دفاع کند.
اما درباره نمونه‌ای که از لاشه F-۱۵ بدست آمده، این سناریو به شکلی متفاوت پایان یافته است.

سلاحی که قرار بود به ابزار بقای خلبان آمریکایی پس از سقوط جنگنده تبدیل شود، پیش از آنکه به دست او برسد، همراه با همان جنگنده به غنیمت طرف مقابل درآمده است.

این نقطه، GAU-۵A را از یک قبضه تفنگ معمولی به یک غنیمت معنادار بدل می‌سازد؛ زیرا این سلاح همزمان دو روایت را در خود جا داده است: روایت آمادگی آمریکا برای نجات خدمه در صورت سقوط و روایت به‌دست‌آمدن تجهیزات همراه جنگنده سرنگون‌شده.

از یک سو، این سلاح نشان‌دهنده سناریوی بقا پیش‌بینی‌شده توسط ارتش آمریکا حتی در چند دقیقه پس از سقوط یک جنگنده است؛ و از سوی دیگر، حضور آن در میان بقایای F-۱۵ نمایانگر این موضوع است که حتی تجهیزات پشتیبانی و اضطراری یک پرنده پیشرفته نیز می‌توانند در عرصه جنگ به غنایتی برای طرف مقابل تبدیل شوند.

در این راستا، برای ایران، این غنیمت ارزش دیگری نیز دارد: یک نمونه واقعی از طراحی آمریکایی که می‌توان آن را به‌طور نزدیک بررسی کرد، اندازه‌گیری کرد و به درک بهتری از منطق مهندسی پشت آن دست یافت.

در جنگ، بزرگ‌ترین غنیمت لزوماً بزرگ‌ترین قطعه نیست؛ گاهی یک سلاح کوچک که در گوشه‌ای از کیت بقای خلبان قرار دارد، می‌تواند بخشی از فناوری و تفکر مهندسی دشمن را نمایان سازد.

GAU-۵A برای روزی طراحی شده بود که خلبان آمریکایی جنگنده‌اش را از دست می‌دهد؛ اما حالا، بعد از سقوط F-۱۵، خود این سلاح نیز به غنیمتی از همان جنگنده تبدیل شده است؛ غنیمتی کوچک از لحاظ اندازه اما با ارزش فنی و اطلاعاتی بسیار بالا.

۲۹۲۱۸