ویرانههای تاریخی پترا در اردن، پمپئی در ایتالیا و ماچوپیچو در پرو شهرتی جهانی و قابل توجه دارند.
این آثار باستانی و سازههای تاریخی نه تنها جذابیت فوقالعادهای دارند، بلکه بصیرتی عمیق در مورد نحوه زندگی مردم در گذر زمان به ما ارائه میدهند.
با این حال، این ویرانهها تنها نشانههای باقیمانده از دوران باستان به شمار نمیآیند. مداین صالح یا حجر در عربستان، هرکولانیوم در ایتالیا و اولانتایتامبو در پرو شاید به اندازه همتایان معروف خود شناخته شده نباشند، اما هر کدام دارای زیباییها و شگفتیهای خود هستند.
در این مقاله به معرفی این مکانهای تاریخی کمتر شناختهشده، اما شگفتانگیز خواهیم پرداخت.
حجر، عربستان سعودی
اگر به تماشای فیلم “ایندیانا جونز و آخرین جنگ صلیبی” پرداخته باشید، با ویرانههای باستانی پترا، پایتخت پادشاهی نبطیها در اردن آشنا هستید. معابد عظیم و مقبرههای خیرهکنندهای که بر روی دیوارههای صخرههای ماسهسنگی قرار گرفتهاند و برای رسیدن به آنها باید از دره باریک سیق گذشت.
اگر به سمت جنوب حدود ۵۰۰ کیلومتر سفر کنیم، به منطقهای که در حال حاضر شمال غربی عربستان سعودی محسوب میشود، خواهیم رسید و به دومین شهر مهم نبطیها، به نام حجر که مداین صالح نیز خوانده میشود، دست خواهیم یافت. این مکان به عنوان گذرگاه اصلی تجاری بین ناحیه مدیترانه و جنوب شبهجزیره عربستان در روزگاران قدیم شناخته میشد و نبطیها از کاروانهای عبوری مالیات دریافت میکردند. ادویهها و عود، بخش عمدهای از بار تجاری کاروانها را تشکیل میداد که کُندُر و مُرّ از مهمترین آنها به شمار میروند.
نبطیها با استفاده از سیستمهای آبرسانی پیچیده و هوشمندانه قادر به زندگی در آبوهوای خشک و بیابانی عربستان بوده و تا به امروز ۱۳۰ چاه از این سامانه باقی مانده است.
آثار باقیمانده از حجر شامل بیش از ۱۰۰ مقبره و سنگ قبرهایی است که بر روی صخرههای ماسهسنگی حک شدهاند. این آثار که به دلیل شرایط گرم و خشک منطقه به خوبی حفظ شدهاند، قدمتی بین قرن اول پیش از میلاد و قرن اول پس از میلاد دارند. باستانشناسان قادر به تعیین تاریخ دقیق برخی از مقبرهها هستند چرا که بر روی سردر آنها نقوشی به چشم میخورد. تصاویری از عقاب، ابوالهول یا اسفینکس (آثاری با بدن شیر و سر انسان)، مار و موجودات اسطورهای دیگر در این مقبرهها دیده میشوند.
بزرگترین و معروفترین مقبره مداین صالح به نام «قصرالفرید» یا «قصر تنها» شناخته میشود. این بنای تاریخی مقبره «لحیان» پسر «کوزا» است که به صورت جدا از سایر بناها ایستاده و ارتفاعی حدود ۲۲ متر دارد و نشانههایی از تأثیرات معماری یونانی و رومی در آن نمایان است.
اطلاعاتی که ما امروز از نبطیها داریم عمدتاً بر اساس نوشتههای یونانیها و رومیها است که با این قلمرو آشنایی نزدیک داشتند، چرا که آثار مکتوب قابل توجهی از خود نبطیان به جا نمانده است. یافتههای باستانشناسی شامل کندهکاریها و سنگنوشتههایی به زبان آرامی بر روی آثار و مقبرههاست که نامهایی (از جمله نام زنان)، شغلها، روابط خانوادگی و جزئیات دیگری از زندگی این مردم را به تصویر میکشد که زمانی در این شهر باشکوه سکونت داشتهاند.
حجر اولین مکان در عربستان سعودی بود که در سال ۲۰۰۸ به فهرست میراث جهانی یونسکو افزوده شد.
هرکولانیوم، ایتالیا
در ساعت ۲۴ اوت سال ۷۹ بعد از میلاد، فوران کوه آتشفشان وزوو در نزدیکی ناپل ایتالیا، شهر معروف پمپئی را زیر لایههایی از خاکستر آتشفشانی مدفون کرد. هنگامی که در قرن شانزدهم میلادی، تلاشها برای بازسازی شهر آغاز شد، به نظر میرسید که زمان در زیر این خاکسترها متوقف شده است، زیرا خاکستر آتشفشانی سبب حفظ بناها و بقایای انسانها گردیده بود.
اما پمپئی تنها شهری نبود که از اثرات آتشفشان آسیب دید. در فاصله چند کیلومتری، شهری به نام هرکولانیوم قرار داشت که بین ۴۰۰۰ تا ۵۰۰۰ سکنه داشت. نام این شهر از نام هرکول، قهرمان افسانهای یونانی گرفته شده و به عنوان بندر تفریحی ثروتمندان به شمار میرفته است که ویلاهای باشکوه و مجلل بسیاری داشته است، که معروفترین آن، ویلا پاپیری، گمان بر این است که متعلق به پدر همسر ژولیوس سزار، لوسیوس کالپورنیوس پیزو کایسونینوس بوده است.
در مقایسه با پمپئی، آثار باقیمانده در هرکولانیوم به شکل بهتری حفظ شدهاند. این شهر زیر جریان آذرآواری (جریانی از گاز داغ و سنگ با سرعت بالا) و سپس گل روان با ارتفاع بیش از ۱۵ متر مدفون شده بود. این شرایط سبب شده است که نه تنها اشیاء در شرایط مطلوب باقی بمانند، بلکه بخشی از مواد ارگانیک نظیر مواد غذایی، پارچه و چوب نیز کیفیت خود را حفظ کرده و به جا ماندهاند.
هرکولانیوم به صورت تصادفی در سال ۱۷۸۳ در حین فعالیت گروههای ساختمانی حفرچاهها در اطراف بقایای سالن تئاتر قدیمی کشف شد. حفاری و کاوشهای باستانشناسی ویلا پاپیری بین سالهای ۱۷۵۰ تا ۱۷۶۵ به فرمان پادشاه ناپل، چارلز هفتم انجام شد و در طی آن حدود ۱۸۰۰ دستنوشته پاپیروس در این مکان به دست آمد. تصور میشود که این تنها کتابخانه موجود و نجاتیافته از آن زمان باشد.
در ابتدا، تعداد اندک اجساد کشفشده موجب شد که مورخان بر این باور باشند که بیشتر ساکنان هرکولانیوم، بر خلاف پمپئی، توانستهاند به ناپل فرار کنند؛ اما کشفیات بعدی در سال ۱۹۸۰ نشان داد که حدود ۳۰۰ اسکلت نزدیک ساحل پیدا شده است که نشاندهنده تلاش مردم برای فرار از طریق دریا بوده، اما متاسفانه موفق نشدهاند.
اولانتایتامبو، پرو
در مسیر ماچوپیچو، معبد و پرستشگاهی متعلق به قرن ۱۵ اینکاها در پرو، میتوان به قلعه و مرکز مراسم و مناسک اولانتایتامبو نیز سر زد.
این بنا به دستور امپراتور پاتشاکوتی در قرن ۱۵ ساخته شده و به عنوان معبد و مکانی مقدس و همچنین بهعنوان قلعهای برای کنترل اینکاها بر مردم محلی مورد استفاده قرار گرفته است. قلعه در ارتفاع ۲۸۰۰ متری از سطح دریا و بر روی تپهای مشرف بر دره مقدس قرار دارد. در ساخت آن از سنگهای بزرگ و عظیم استفاده شده است که از معدن نزدیک به شش کیلومتری محل ساخت قلعه استخراج شدهاند. انتقال سنگها به بالاتر از چنین شیبی نیازمند مهارت مهندسی بسیار بوده و به نظر میرسد که سنگهای صیقلی در حین انتقال هیچگونه آسیب نديدهاند.
یکی از ویژگیهای جالب شهر اولانتایتامبو، استفاده از قنات است که از شبکه آبهای زیرزمینی منطقه بهرهبرداری میکرد و هنوز هم کارایی خود را حفظ کرده است. این سیستم آبرسانی، آب چند فواره تزئینی مزین به سنگ را در شهر تأمین کرده و نهرهایی نیز در گذرگاههای شهر جریان دارد.
فرمانروای اینکا، مانکو اینکا، پس از شکست در برابر مهاجمان اسپانیایی به شهر اولانتایتامبو عقبنشینی کرد. در سال ۱۵۳۶ نیز از بالای قلعه توانست به فرماندهی هرناندو پیزارو در برابر اسپانیاییها ایستادگی کند و با استفاده از سیستم آب موجود، تمامی دشتهای اطراف را زیر آب ببرد و بدین ترتیب مانع استفاده اسپانیاییها از نیروی سواره نظام خود شود. هرچند اسپانیاییها بهزودی با نیروهای کمکی بازگشتند و در نهایت اولانتایتامبو به ویرانی و متروکهای تبدیل شد.
منبع: بی بی سی