شیوه‌نامه نادرست کارگروه اضطراری گرد و غبار در استان، سبب شده تا دانش‌آموزان مشهدی در روزی که آلودگی هوا به حد بحرانی رسیده به مدرسه بروند و در روزی که وضعیت آلودگی بهبود یافته، تعطیل شوند!
گفتن این موضوع نیز مضحک به نظر می‌رسد؛ در روز شنبه، هوای مشهد با حمله فراوان گرد و غبار از منابع داخلی و خارجی به شدت آلوده شد و شاخص آلودگی به نزدیک عدد 400 رسید که شرایط فوق بحرانی و خطرناک را به وجود آورد. با این حال، شیوه‌نامه کارگروه شرایط اضطراری گرد و غبار موجب شد که دانش‌آموزان در این شرایط خطرناک به مدرسه بروند و فعالیت‌های آموزشی و ورزشی بدون هیچ محدودیتی ادامه یابد! اگرچه بعد از برگزاری جلسه کارگروه شرایط اضطراری گرد و غبار خراسان رضوی، مدارس مشهد در نوبت عصر روز شنبه تعطیل شدند اما نکته جالب این است که دانش‌آموزانی که صبح شنبه تحت آلودگی شدید و خطرناک با شاخص حدود 350 به مدرسه رفتند، در روز یکشنبه با کاهش شاخص آلودگی تعطیل شدند. دلیل این موضوع چیست؟ زیرا ملاک تصمیم‌گیری‌ها در این شیوه‌نامه نادرست، شاخص 24 ساعته کیفیت هوا است و نه وضعیت کنونی!
تغییر شیوه‌نامه یک ضرورت است
پیشروی مکرر و شدید ریزگردها، هوای مشهد را به طرزی آلوده کرده که انتظار می‌رفت مسئولان استانی اقداماتی فوری برای حفظ سلامت شهروندان اتخاذ کنند، اما به صورت غافلگیرکننده‌ای از غیرحضوری کردن آموزش دانش‌آموزان در روز شنبه، هنگامی که هوای آلوده به اوج خود رسید، خودداری کردند و دانش‌آموزان مجبور به حضور در مدرسه شدند! در سال جاری، ریزگردها به یک مسأله دائمی تبدیل شده و هفته‌ای چند بار هوای مشهد و سایر شهرهای استان را آلوده می‌کنند و به وضعیت بحران منتهی می‌شویم؛ این سبک مدیریت بحران همیشه انتقادات زیادی را به همراه داشته و جامعه خواستار اصلاح آن شده است. در تمام این مدت، هنگامی که از اداره حفاظت محیط زیست خراسان رضوی، مدیریت بحران استان و سازمان هواشناسی درباره این نوع تصمیم‌گیری در مدیریت بحران آلودگی هوا سؤال کردیم، تمامی آنها انگشت اتهام را به سمت شیوه‌نامه‌ای نشانه رفتند که ملاک تصمیم‌گیری‌اش بر اساس شاخص 24 ساعته کیفیت هوا بوده و نه شاخص لحظه‌ای! به این معنا که اگر کیفیت هوا در روزی به شدت آلوده باشد اما میانگین 24 ساعته نشان دهنده عدد پایین‌تری باشد، هیچ تصمیم کلانی برای حفظ سلامتی شهروندان اتخاذ نمی‌شود و در روز بعد، زمانی که آلاینده‌ها و ریزگردها از هوای شهر محو می‌شوند و کیفیت هوا بهبود پیدا می‌کند، اما شاخص میانگین 24 ساعته بالا بماند، این تصمیمات به اجرا درمی‌آید. این شیوه‌نامه نادرست در آلودگی اخیر به طرز بارزی خود را نشان داد و مدل تصمیم‌گیری کارگروه اضطراری گرد و غبار نارضایتی عمومی را به همراه آورد! یکی از شهروندان در تماس با روزنامه خراسان رضوی گفت: «واقعاً تعجب‌آور است. دختر کلاس اولی من در روز شنبه که شدت آلودگی هوا به قدری بود که با چشم هم قابل مشاهده بود، به مدرسه رفت و با سردرد و حالت تهوع به خانه برگشت، اما روز یکشنبه که هم شاخص هوا به طرز قابل توجهی کاهش یافت و هم از شدت آلودگی کاسته شد، مدارس تعطیل شدند! این نوع تصمیم‌گیری چیست؟ چرا سلامتی فرزندان ما برای مسئولان اهمیتی ندارد؟ چطور ممکن است که روز شنبه مدارس تعطیل نشوند؟ آیا این‌قدر تصمیم‌گیری دشوار بود؟» یکی دیگر از والدین دانش آموزان مشهدی نیز از ما گلایه کرد و گفت: می‌دانم که شما در گذشته نیز گزارش‌های متعددی درباره این نوع اشتباهات مدیریتی در بحران آلودگی منتشر کرده‌اید، ولی باز هم خواهش می‌کنم به آن اشاره کنید و انتقاد کنید؛ زیرا این نوع تصمیم‌گیری خطرات زیادی برای سلامت فرزندان ما به همراه دارد. در این دوره آلودگی اخیر، کاملاً مشخص شد که این مدل تصمیم‌گیری چقدر نادرست بوده و نیاز به اصلاح فوری دارد.
امروز؛ جلسه ستاد ملی گرد و غبار به منظور بررسی ایرادات شیوه‌نامه
به هر حال، این رویه اشتباه شیوه‌نامه موضوعی است که باید به سرعت اصلاح شود و بر اساس اطلاعاتی که در دست داریم، امروز جلسه ستاد ملی گرد و غبار در کشور به منظور بررسی مشکلات و ایرادات این شیوه‌نامه برگزار خواهد شد. مهدی یزدانجو، معاون محیط زیست انسانی اداره کل حفاظت محیط زیست استان در مورد این جلسه می‌گوید: «جلسه روز دوشنبه به صورت وبیناری برگزار می‌شود تا مشکلات و ایرادات موجود مطرح شود و انتظار نمی‌رود که در این جلسه نتیجه‌گیری مؤثری صورت گیرد. در این جلسه قرار است مشکلات و انتقادات کل کشور نظر داده شود تا در ستاد ملی گرد و غبار به آن پرداخته شود.» وی در پاسخ به این سوال که آیا این مشکلات به ستاد ملی اعلام شده است، اظهار داشت: «ما تمامی مشکلات را ارسال کردیم و همچنین به تمامی دستگاه‌های اجرایی مرتبط نیز به صورت کتبی اعلام کردیم که موارد نظرات خود را ارسال کنند تا به ستاد ملی گرد و غبار منتقل کنیم. مهم‌ترین بحث مربوط به ملاک قرار دادن میانگین 24 ساعته برای وضعیت اضطراری است.» در مورد نگرانی‌های جدی مردم از روند نادرست شیوه‌نامه که ملاک تصمیمات کارگروه را میانگین 24 ساعته قرار داده، از یزدانجو می‌پرسیم که برای اصلاح این شیوه‌نامه چه مدت زمان لازم است و پاسخ می‌دهد: «ان شاء الله جلسه روز دوشنبه برگزار خواهد شد تا ببینیم سیاست ما چگونه است، چون ما این موارد را منتقل کردیم و باید منتظر بمانیم ببینیم تصمیم ستاد ملی چه خواهد بود.» معاون محیط زیست استان در پاسخ به این سوال که آیا امیدی به اصلاح شیوه‌نامه دارید، گفت: «بله، زیرا این موضوع تنها مربوط به استان ما نیست و سایر استان‌ها و دستگاه‌های اجرایی نیز با این مشکل مواجه هستند. باید ببینیم نظر ستاد ملی گرد و غبار چه خواهد بود و چه تصمیماتی اتخاذ خواهد شد. در جلسه روز دوشنبه تمامی دستگاه‌های اجرایی مرتبط دعوت شده‌اند تا نظرات خود را بیان کنند.
همه از شیوه‌نامه گله دارند
اما این شیوه‌نامه که در حال حاضر به عنوان ملاک تصمیم‌گیری در شرایط اضطرار گرد و غبار تلقی می‌شود، صدای همه را بلند کرده و تقریباً بیشتر مسئولان نسبت به آن انتقاد دارند. پیش از این، عباسی، معاون اداره کل بحران استان در این زمینه اعلام کرد: «دستورالعمل ما بر اساس شاخص 24 ساعته است، البته ما مکاتبه کرده‌ایم که تصمیم‌گیری‌ها بر اساس شاخص لحظه‌ای باشد، اما در حال حاضر شیوه‌نامه ما بر اساس شاخص 24 ساعته است.» مدیر روابط عمومی اداره کل محیط زیست استان نیز از پیگیری‌ها برای اصلاح این شیوه‌نامه سخن گفت و درباره انتقادات و اشکالاتی که به شیوه‌نامه وارد است، اظهار کرده که: «تشکیل جلسات کارگروه اضطراری بر اساس این شیوه‌نامه برنامه‌ریزی می‌شود و در این شیوه‌نامه ملاک تصمیم‌گیری شاخص 24 ساعته است. اداره کل محیط زیست استان رایزنی برای اصلاح این شیوه‌نامه و مطابق‌سازی آن را انجام داده و همچنان پیگیری خواهد کرد.» یکی دیگر از منتقدان این شیوه‌نامه، سازمان هواشناسی خراسان رضوی است. قائم‌قام معاون اداره کل هواشناسی استان نیز قبل‌تر به ایرادات شیوه‌نامه اعتراف کرده و اعلام کرده است: «ما بر اساس این شیوه‌نامه هشدارها را صادر می‌کنیم. البته به مشکلات این شیوه‌نامه واقف هستیم.»
در هر صورت، طبق شیوه‌نامه کنونی، ملاک تصمیم‌گیری‌ها نه وضعیت کنونی بلکه میانگینی از وضعیت 24 ساعت قبل از وقوع بحران است که عملاً تصویر دقیقی از وضعیت فعلی هوا و چالش‌های ناشی از آلودگی آن برای مسئولان ایجاد نمی‌کند. آیا منطق حکم نمی‌کند که تصمیم‌گیری‌ها و تمهیدات مشخص برای مواجهه با چنین وضعیت‌های بحرانی همچون آلودگی شدید اوایل هفته مأخذ وضعیت کنونی باشد و نه میانگینی از گذشته؟ آیا بهتر نیست شاخص لحظه‌ای به عنوان مبنای تصمیم‌گیری قرار گیرد تا تصمیمات بهتری اتخاذ شود؟ به این ترتیب، قطعاً حفاظت و مراقبت بهتری از سلامت شهروندان انجام خواهد شد و در بحران‌های این چنینی که به سرعت اتفاق می‌افتند، می‌توان تصمیمات دقیق تری گرفت.
روزنامه خراسان