“`html
در میان منابع مختلف پروتئین با محدودیتهایی که برای گیاهان و گیاهخواران موجود است، سویا به عنوان مقرون به صرفهترین و در دسترسترین گزینه شناخته میشود. وجود ترکیب خاصی از پروتئین و چربی بالا در سویا و روغن سویا سبب شده تا این محصول نقشی حائز اهمیت پیدا کند. اما در مقایسه با سایر روغنهای گیاهی، روغن سویا چه مزیتهایی از نظر سلامت دارد؟ چه عواملی به بهبود وضعیت سلامتی افراد کمک میکند؟ و آیا روغن سویا برای استفاده انسان مناسب است؟
روغن سویا چیست؟
بر اساس اطلاعات موجود در نمناک، روغن سویا یک نوع روغن گیاهی خوراکی است که از دانههای سویا (با گلیسیرین بالا) تولید میشود و از طریق فرآیندهای حرارتی و با استفاده از حلالها استخراج میشود. پس از ترکیب و تصفیه، روغن خام به شکل خوراکی در میآید. این روغن در صنایع گوناگونی به کار میرود، شامل:
- مکملهای دفع آفات
- قارچکشها
- رزینها
- رنگها
- پلاستیک
- روانکنندهها و دیزلهای زیستی
- صابون
- محصولات آرایشی
- غذا و نوشیدنیها
عمدتاً، روغن سویا در صنایع غذایی محبوبیت زیادی به دست آورده است:
- به عنوان روغن سرخکردنی
- در سسهای سالاد
- در تولید مارگارین برای انواع پختوپز به منظور خوشمزهتر کردن غذا
- به عنوان یک امولسیون کننده
- در تهیه بیسکویتها، ویفرها، کراکرها، نان و موارد دیگر
- در سسها نظیر سس مایونز و سس کباب
- در فرایندهای سرخ کردن با چربی بالا
محتوای مغذی در 100 گرم سویا عبارتند از:
- کالری (173)
- آب (63٪)
- پروتئین (16.6 گرم)
- کربوهیدرات (9.9 گرم)
- شکر (3 گرم)
- فیبر (6 گرم)
- چربی (9 گرم)
- اشباع (1.3 گرم)
- چربیهای اشباع نشده (1.98 گرم)
- چربیهای اشباع شده (5.06 گرم)
- کلسیم (196 گرم)
- امگا 3 (0.6 گرم) و امگا 6 (4.47 گرم)
محصولات غذایی متنوعی به همراه روغن سویا از جمله تمپه، توفو و شیر سویا تولید میشوند. به رغم این غذاهای مختلف، روغن سویا به خاطر مزایای سلامتیاش مورد توجه قرار گرفته است.
22 فایده سلامتی روغن سویا عبارتند از:
تقویت سیستم ایمنی بدن
روغن سویا به دلیل غنی بودن از پروتئینهای گیاهی، تاثیر مثبتی بر سیستم ایمنی بدن انسان دارد. مصرف روزانه به مقدار مناسب، موجب حفظ سطح پروتئین در بدن میشود و در نتیجه، بدن را در برابر بیماریها مقاومتر میکند. پروتئین برای ترمیم سلولها بسیار الزامی است و در مواقع نیاز به ترمیم، پروتئین کافی میتواند به سرعت کمک کند.
تقویت بافتها و اندامها
این روغن همچنین حاوی لسیتین است که به جذب بهتر ویتامینهای محلول در چربی کمک میکند. جذب سریع این مواد مغذی به نوبه خود موجب تقویت بافتها و اندامهای داخلی بدن میشود.
پایداری عملکرد مغز
لسیتین یکی از اجزای حیاتی برای سلامت مغز محسوب میشود که شامل فیتوسترولهاست و میتواند به بهبود عملکرد عصبی کمک کرده و در جلوگیری از بروز اسکیزوفرنی تأثیرگذار باشد.
حفظ سلامتی چشم
روغن سویا حاوی بیوفلاونوئیدها و ویتامین E است که برای حفظ سلامت چشمان مؤثر است. این روغن میتواند از بروز آب مروارید، گلوکوم و کاهش عملکرد شبکیه جلوگیری کند، به خصوص در افراد بالای شصت سال.
دندانهای محکم
مینا، قویترین بخش دندانها، برای حفظ سلامت خود به کلسیم و پروتئین نیاز دارد. دندانها برای جویدن غذا به مینای قوی نیازمندند. روغن سویا غنی از کلسیم و پروتئین است که برای تغذیه مینای دندان مؤثر است. به علاوه، مینای دندان مستحکم میتواند از پوسیدگی محافظت نماید.
پیشگیری از کمخونی
با مصرف منظم روغن سویا، میتوان از بروز برخی بیماریها، از جمله کمخونی که ناشی از کمبود آهن است، جلوگیری کرد. اغلب نگرانی گیاهخواران در مورد احتمال بروز کمخونی، به دلیل عدم دریافت کافی از آهن است که آهن را تأمین نمیکند.
حفظ عملکرد و سلامتی قلب
علاوه بر مزایای ذکر شده، روغن سویا دارای کربوهیدرات، فیبر، ویتامین E و K، اسید چرب و اسید آمینه لیزین است که میتواند به سلامت قلب کمک کند و مواد غذایی فرآوری شده از سویا را به چربی با اشباع کم و کلسترول پایین تبدیل نماید.
افرادی که به طور مرتب این نوع مواد غذایی را مصرف میکنند، میتوانند از تصلب شرایین و مشکلات ناشی از فعالیت بیش از حد قلب پیشگیری کنند.
تثبیت فشار خون
زمانی که قلب به درستی و بدون فشار اضافی فعالیت کند، فشار خون طبیعی به راحتی برقرار میشود و خون به خوبی در بدن جریان پیدا میکند. سلامت فشار خون از بروز سکته مغزی جلوگیری کرده و آرامشی بیشتر در انجام فعالیتهای روزمره فراهم میآورد.
پیشگیری از افت فشار خون
حفظ فشار خون مناسب جلو کاهش ناگهانی آن را میگیرد، چرا که افت فشار میتواند زندگی روزمره ما را مختل کند و منجر به سرگیجه شود. برای درمان سردرد ناشی از افت فشار خون باید به مدت طولانی به استراحت پرداخته شود.
با توجه به اینکه روغن سویا قادر به تضمین گردش خون مناسب است، دیگر مشکل افت فشار خون نگرانکننده نیست.
جلوگیری از پوکی استخوان
سویا سرشار از ایزوفلاونهاست که به خاطر داشتن ویژگیهای مشابه استروژن شناخته میشوند. استروژن برای سلامت و تقویت استخوانها ضروری است. زنان پس از یائسگی ممکن است دچار کمبود استروژن شوند، اما با مصرف مواد غذایی حاوی روغن سویا میتوانند به استخوانهای خود استروژن کافی برسانند و از بروز پوکی استخوان جلوگیری کنند.
تنظیم دوران یائسگی
یائسگی برای زنان شرایط سختی به همراه دارد، چرا که به معنای پایان ظرفیت باروری است. عوارض جانبی این دوران شامل کاهش رطوبت پوست و در برخی موارد از بین رفتن اعتماد به نفس به خاطر عدم وجود استروژن است. در این زمان، روغن سویا میتواند کمک بزرگی برای زنان باشد.
فیتواستروژنهای موجود در آن نیز تأثیری مشابه استروژن بر بدن میگذارند و به حفظ سلامت استخوانها و رطوبت پوست کمک میکنند. به این ترتیب، زنان میتوانند تا زمان پذیرش کامل این مرحله از یائسگی، دوران گذر بهتری را تجربه کنند.
کاهش خطر ابتلا به دیابت
علاوه بر بهبود عملکرد مغز، لسیتین موجود در روغن سویا قادر است متابولیسم چربی (لیپید) را ارتقا بخشد. در این صورت، با تعویض رژیم غذایی غنی از کربوهیدرات با سویا، سطح قند خون کنترل میشود و خطر ابتلا به دیابت نوع 2 کاهش مییابد، زیرا افراد مبتلا به این بیماری باید از مصرف زیاد کربوهیدرات پرهیز کنند.
کاهش کلسترول
لسیتین که سرعت متابولیسم چربیها را بالا میبرد، در عین حال باعث کاهش سطح کلسترول خون میشود. چربی به آسانی در خون رقیق و جذب میشود و به همین دلیل برای مدتی طولانی در خون نامحلول باقی نمیماند.
حفظ سلامت دستگاه گوارش
وجود چربی نامحلول بیش از حد در بدن میتواند به اختلال در عملکرد دستگاه گوارش منجر شود. با دریافت مقدار کافی لسیتین از سویا، چربی به سرعت رقیق میشود و متابولیسم را افزایش میدهد و مواد سمی که در بدن باقی ماندهاند را به آسانی از بدن خارج میکند.
کاهش خطر ابتلا به سرطان سینه و روده بزرگ
فیتواستروژنهای موجود در روغن سویا میتوانند سطح استروژن را در بدن حمایت کنند و از بروز سرطان سینه و روده بزرگ جلوگیری نمایند. مطالعات نشان داده است که زنان آسیایی نسبت به همتایان اروپایی خود در معرض خطر کمتری از این سرطانها قرار دارند.
یکی از دلایل این موضوع این است که زنان آسیایی به نسبت زنان اروپایی روغن سویا بیشتری مصرف میکنند. تأثیر مثبت و پایدار این موضوع در پیشگیری از سرطان به واسطه مصرف مداوم روغن سویا نشان داده شده است.
منبع طبیعی آنتیاکسیدان
روغن سویا دارای مواد فعالی نظیر فلاونوئیدهاست که میتوانند رادیکالهای آزاد را در بدن تقلیل داده و به شکل کوچکتری تبدیل کنند تا به راحتی از بدن دفع شوند.
خواص روغن سویا برای زیبایی و سلامت پوست و مو
روغن سویا نه تنها در پیشگیری از برخی بیماریها و حفظ سلامت اندامهای داخلی مؤثر است، بلکه برای بهبود وضعیت پوست، ناخن و مو نیز مفید واقع میشود.
خاصیت ضد پیری طبیعی برای پوست
مزایای روغن سویا از نظر سلامتی چه چیزهایی است؟ این روغن توانایی ترمیم سریع سلولهای مرده پوست را دارد و موجب نرمی و رطوبت بیشتر پوست میشود، زیرا ویتامین B موجود در سویا از ایجاد لکههای تیره روی پوست ناشی از پیری جلوگیری میکند.
شما میتوانید با استفاده از ترکیب روغن سویا و شیر سویا، ماسکی تهیه کرده و آن را روی پوست خود بمالید. چنانچه به صورت منظم هفتهای دو یا سه بار روغن سویا یا شیر سویا را استفاده کنید، لکههای تیره به تدریج محو میشوند و پوست صورت قویتر خواهد شد.
خاصیت مرطوبکننده
ترکیب ویتامین B موجود در روغن سویا میتواند روند کمآبی بدن را کنترل کرده و به مرطوب شدن و درخشش پوست کمک کند. شما میتوانید از روغن سویا یا شیر سویا برای ماساژ کل بدن استفاده کنید. با انجام این کار به طور منظم هفتهای دو یا سه بار، پوست شما رطوبت و سلامتی بسیار خوبی پیدا خواهد کرد.
محافظت از ناخنها
مصرف منظم سویا به مدت 6 ماه میتواند باعث استحکام و درخشندگی بیشتر ناخنها شود و از خشک شدن آنها جلوگیری کند. داشتن ناخنهای سالم و قوی، مسئلهای مهم برای خانمها محسوب میشود.
حفظ سلامت مو
به مانند ناخنها، استفاده از روغن سویا بر روی موها موجب افزایش درخشش و براقی آنها میگردد و به این ترتیب ریزش موها به حداقل میرسد. همچنین، موها از نظر حجم نیز رشد خوبی خواهند داشت. میتوانید با شستن موها با شیر سویا به مدت یک ساعت، تأثیر آن را مشاهده کنید. بعد از یک ساعت، حتماً موهایتان را با شامپوی ملایم بشویید.
دقت کنید که باقی ماندن بیش از حد شامپو روی موها میتواند به سطح پوست آسیب بزند، بنابراین شستشوی سریع موها ضروری است. این نوع ماسک را به صورت مرتبهای دو بار در هفته استفاده کنید تا موهایی درخشان و سالم داشته باشید.
کمک به تنظیم وزن
با توجه به مقادیر بالای اسیدهای چرب غیر اشباع موجود در روغن سویا در مقایسه با چربیهای اشباع، ترکیب آن با نشاسته گیاهی و فیتوشیمیایی، جایگزین بهتری برای کره یا روغنهای پخت و پز تصفیه شده خواهد بود.
افزایش قدرت حافظه و مقابله با آلزایمر
روغن سویا سرشار از ویتامین K و اسیدهای چرب غیر اشباع “خوب” از جمله اسیدهای لینولنیک و لینولئیک است که اجزای تشکیلدهنده اسیدهای امگا 3 نظیر DHA و EPA و همچنین اسیدهای چرب امگا 6 را شامل میشود.
عوارض جانبی و مضرات روغن سویا
تأثیر منفی بر عملکرد تیروئید
روغن سویا و محصولات تولید شده از آن در افرادی که با کمبود ید مواجه هستند، تأثیرات ضد تیروئیدی را نمایش میدهند.
هنگامی که بیماران مبتلا به هیپوتیروئیدی از محصولات سویا استفاده میکنند، ایزوفلاونهای موجود مانع از جذب مکملهای مصنوعی تیروئید شده و موجب بروز یک پاسخ منفی کاذب به درمان میشوند.
بهتر است میزان مصرف روغن سویا را کاهش دهید یا تحت یک رژیم غذایی متعادل به مشاوره پزشکی مراجعه کنید تا از پیامدهای احتمالی جلوگیری نمایید.
افزایش چاقی و دیابت
این مورد به دلیل اسیدهای چرب اشباع شده و غیر اشباع است. پس از تجزیه، این مشتقات اسید چرب در بافتهای مختلف بدن، به ویژه کبد و کلیه انبار میشوند و موجب افزایشی در وزن میشوند، به التهاب منجر میگردند و در نهایت احتمال دیابت را افزایش میدهند. همچنین به خاطر وجود اسیدهای چرب اشباع، این روغن موجب جمع شدن چربی اضافی در بافتهای چربی بدن و در نتیجه چاقی میشود.
حساسیت در نوزادان
کودکان وابسته به شیر مادر به دلیل وجود ترکیبات شیمیایی پیچیده در روغن سویا، معمولاً نسبت به این محصولات حساسیت دارند.
این نوزادان ممکن است با ارائه محصولات شیر فرآوریشده، حتی اگر مشتقات سویا به صورت پودری اضافه شود، دچار بثورات شدید، حالت تهوع و تب گردند.
“`
