“`html
وزن متوسط مغز انسان حدود ۱.۵ کیلوگرم بوده و قادر است به اندازه ۳ میلیون ساعت برنامه تلویزیونی اطلاعات ذخیره کند. این عضو حیاتی تا پایان دهه چهارم زندگی به رشد و تکامل خود ادامه می‌دهد. حدود ۷۵ درصد از ساختار مغز را آب تشکیل می‌دهد، به همین دلیل، حتی کمبود ناچیز آب می‌تواند اثرات منفی بر روی عملکرد مغز بگذارد.
در مغز حدود یکصد میلیارد نورون وجود دارد و با افزایش سن، حجم مغز کاهش می‌یابد. مغز تنها ۲ درصد از وزن بدن را به خود اختصاص می‌دهد، اما در عوض ۲۰ درصد از کل انرژی و اکسیژن بدن را مصرف می‌کند.
سکته مغزی، به همراه پیامدهای حرکتی و ناتوانی در بزرگسالان، مشکلات زیادی برای فرد و جامعه به همراه دارد؛ بنابراین، شناسایی عوامل خطر و شرایط زمینه‌ساز این بیماری می‌تواند در پیشگیری از وقوع آن تاثیر بسزایی داشته باشد.
توجه به اصلاح سبک زندگی و سلامت عمومی می‌تواند به‌طور چشمگیری از بروز سکته مغزی جلوگیری کند. همچنین سازمان جهانی بهداشت توصیه کرده است که افراد با فعالیت بدنی منظم (حداقل ۳۰ دقیقه در روز)، مصرف غذاهای مغذی، دقت به اندازه دور کمر و وزن، کنترل دیابت، فشار خون و کلسترول بالا و نیز ترک سیگار و نوشیدنی‌های الکلی می‌توانند خطر سکته مغزی را کاهش دهند.
احتمال بروز سکته مغزی در طی زندگی خودمان یا اطرافیانمان وجود دارد؛ وقتی متوجه می‌شویم کسی از نزدیکانمان دچار سکته مغزی شده، کوچک‌ترین سهل‌انگاری ما می‌تواند نتایج غیرقابل جبرانی به‌همراه داشته باشد.
فرزاد اشرافی، متخصص مغز و اعصاب و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، سکته مغزی را به‌عنوان دومین عامل مرگ و میر در جهان معرفی کرده و توضیح داد که هر گونه اختلال در تامین خون به بافت مغز می‌تواند به سکته مغزی منجر شود.
چه عواملی در بروز سکته مغزی تاثیر دارند؟
اشرافی در پاسخ به این سوال که عوامل مؤثر در بروز سکته مغزی چیست، گفت: دو عامل اصلی شامل خونریزی و انسداد عروق به‌علت ایجاد لخته، سکته مغزی را باعث می‌شوند. همچنین نوع دیگری از سکته، حمله گذرای سکته مغزی است که علائم آن ظرف کمتر از ۲۴ ساعت برطرف می‌شود.
رئیس بخش مغز و اعصاب بیمارستان شهدای تجریش اعلام کرد که شایع‌ترین نوع سکته مغزی، سکته ناشی از انسداد عروق است.
به علائم سکته مغزی توجه کنید
وی افزود: آگاهی از علائم سکته مغزی نقش حیاتی در درمان به‌موقع و کاهش آثار آسیب‌زای آن دارد. علائم سکته مغزی بسته به ناحیه آسیب‌دیده در مغز تفاوت دارد. علائم ممکن است شامل تاری دید، اختلال در میدان بینایی، دشواری در بلع، مشکلات کلامی، ضعف اندام و فلجی، اختلال در حس اندام، عدم تعادل و مشکلات ادراری باشد. در مواردی که لخته‌ها عروق ساقه مغز را تحت تأثیر قرار می‌دهند، احتمال بروز افت سطح هوشیاری و کما نیز وجود دارد.
از خود درمانی در صورت وقوع سکته مغزی خودداری کنید
اشرافی در مورد اقداماتی که باید برای بیمار مبتلا به سکته مغزی انجام شود تأکید می‌کند که در صورتی که فرد یا اطرافیان علائم واضحی مانند کج شدن صورت، مشکلات گفتاری، اختلال حرکتی یا ضعف اندام را مشاهده کردند، باید فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرند و از هر گونه خود درمانی اجتناب کنند.
باید توجه داشت که حتی اگر فشار خون بیمار بالا باشد، نباید به‌طور خودسرانه اقدام به کاهش فشار خون او کرد.
چه عواملی خطر سکته مغزی را افزایش می‌دهد؟
عوامل متعددی در افزایش احتمال بروز سکته مغزی دخیل هستند؛ از جمله فشار خون بالا و چربی خون، دیابت، چاقی، بی‌تحرکی و مصرف دخانیات نظیر سیگار و قلیان و همچنین مصرف الکل، که متخصصان مغز و اعصاب تأکید دارند که با بهبود سبک زندگی می‌توان آن‌ها را مدیریت کرد.
اشرافی توضیح داد که برخی عوامل مانند سن، جنس، نژاد و ژنتیک غیرقابل تغییر هستند و در افراد مسن، مردان و سیاه‌پوستان، ابتلا به سکته مغزی بیشتر مشاهده می‌شود.
مصرف مواد روان‌گردان و محرک؛ دلیلی برای کاهش سن ابتلا به سکته مغزی
به گفته رئیس بخش مغز و اعصاب بیمارستان شهدای تجریش، مصرف مواد روان‌گردان و برخی محرک‌ها مانند امفیتامین، شیشه و کوکائین از دیگر عوامل موثر در بروز سکته مغزی در سنین پایین محسوب می‌شوند.
نقش مشکلات قلبی و عروقی در بروز سکته‌های مغزی
اشرافی، مشکلات قلبی و عروقی را یکی از علل اصلی بروز سکته مغزی بیان کرده و افزود: احتمال خطر سکته مغزی در افرادی که از اختلالات ریتم قلب و یا مشکلات دریچه‌ای رنج می‌برند، بیشتر از سایرین است.
علت کاهش سن سکته مغزی
متخصص مغز و اعصاب دانشگاه یکی از علل کاهش میانگین سن سکته مغزی را زندگی شهری، عدم رعایت رژیم غذایی سالم همچون مصرف فست فودها و استفاده از مواد روان‌گردان اعلام کرد.
وی خاطرنشان کرد: فردی که سکته مغزی را تجربه می‌کند، دچار ناتوانی‌های حسی، حرکتی و ذهنی شده که این مسأله بار زیادی بر دوش خانواده و سیستم بهداشتی کشور می‌گذارد؛ ازاین‌رو، درمان مشکلات ناشی از سکته مغزی نیازمند دارو درمانی و توانبخشی است.
اشرافی در مورد سکته‌های گذرا که علائم آن کمتر از ۲۴ ساعت ادامه دارد بیان کرد: ضروری است این افراد نیز پس از بروز سکته به پزشک مراجعه کنند، چرا که احتمال تکرار سکته در افرادی که علائم گذرا داشته‌اند، همچنان وجود دارد.
کاهش میانگین سن سکته مغزی در کشور
اشرافی با ابراز نگرانی از کاهش میانگین سن بروز سکته مغزی افزود: شیوع سکته مغزی بعد از ۵۵ سالگی افزایش یافته و به ازای هر پنج سال افزایش سن، ریسک بروز سکته بیشتر می‌شود. سالانه بیش از ۱۲ هزار نفر در کشور به سکته مغزی مبتلا می‌شوند.
مهمترین اقدام در مواجه با فرد دچار سکته شده
سید محمد طباطبایی فر، استاد مغز و اعصاب در گفتگو با خبرنگار سلامت خبرگزاری فارس، در پاسخ به این سوال که «اقدام اصلی در مواجه با بیمار مبتلا به سکته مغزی چیست؟» گفت:اولین اقدام این است که راه‌های تنفسی فرد را باز نگه داریم، چرا که اکسیژن مهمترین عامل سلامتی مغز محسوب می‌شود و اگر به مدت ۵ دقیقه به مغز اکسیژن نرسد، دچار اختلال و کمبود خون می‌شود.
وی ادامه داد: اقدام بعدی این است که در صورت بروز تشنج، وضعیت فرد را کنترل و فشار خون و ضربان قلب او را نیز بررسی کنیم؛ زیرا در برخی موارد بیماران به خاطر فشار خون بسیار بالا دچار سکته مغزی می‌شوند.
استاد مغز و اعصاب خاطرنشان کرد: دو نوع سکته مغزی داریم: سکته خونریزی‌دهنده و سکته‌ای که ناشی از انسداد عروق است.
طباطبایی فر به تأثیر استرس و فشارهای عصبی در بروز سکته مغزی اشاره و بیان کرد: اگر بیمار مبتلا به سکته مغزی هوشیار باشد، باید او را به حالت دراز کش قرار داده و به‌سرعت به مرکز درمانی منتقل کنیم.
“`