پزشکان همیشه به بیماران توصیه میکنند که قرص یا شربت استامینوفن را بدون مشورت با پزشک و بهصورت خودسرانه مصرف نکنند.
یکی از داروهایی که به راحتی میتوان آن را بدون نسخه پزشک تهیه کرد و بسیاری از افراد به محض احساس کوچکترین دردی به سراغ آن میروند، قرص استامینوفن است.
قرصهای استامینوفن معمولاً حاوی ۳۲۵ تا ۵۰۰ میلیگرم از ماده مؤثره هستند، بنابراین مصرف بیش از ۸ تا ۱۰ عدد در روز میتواند خطرناک باشد و عوارض جانبی زیادی به همراه داشته باشد. نتایج بررسیهای ۶ ساله روی افرادی که بهطور مداوم از این دارو استفاده میکنند، نشان میدهد که مصرف بیش از حد مجاز آن میتواند حالت سمی پیدا کرده و عوارض متعددی ایجاد کند.
پزشکان همواره تأکید دارند که نباید قرص یا شربت استامینوفن را بدون مشورت با پزشک و بهصورت خودسرانه مصرف کرد و همچنین از دادن آن به کودکان در صورت مشاهده هر گونه نشانهای از سرماخوردگی و ناخوشی، خودداری شود.
مسمومیت ناشی از استامینوفن چیست؟
مسمومیت استامینوفن یکی از علل رایج نارسایی حاد کبدی در کودکان، نوجوانان و حتی بزرگسالان به شمار میرود. این دارو همچنین به عنوان پاراستامول شناخته میشود و برای درمان اولیه درد و تب استفاده میگردد، اما جزء بسیاری از داروها مانند پرکوست، آلکاسلتزر، داروهای مرتبط با سرماخوردگی، سینوس و اکسدرین نیز میباشد.
استامینوفن یک عامل مؤثر در کاهش درد و تب است، به شرطی که دوز توصیهشده روزانه رعایت شود. اما مسمومیت ناشی از این دارو میتواند بهصورت عمدی (زمانی که شخص بهطور آگاهانه بیشتر از دوز حداکثر روزانه مصرف کند) یا بهصورت غیرعمدی (زمانی که فرد ناآگاهانه چندین قرص که حاوی استامینوفناند، مصرف میکند و از حد مجاز فراتر میرود) اتفاق بیفتد.
حداکثر دوز توصیهشده استامینوفن برای بزرگسالان ۴ گرم در روز و برای کودکان ۹۰ میلیگرم در روز است. افرادی که به بیماریهای کبدی مبتلا هستند، در صورت مصرف استامینوفن، خطر آسیب کبدی را بهطور قابل توجهی افزایش میدهند.
علائم اولیه این مشکل ممکن است ۱۲ ساعت پس از مصرف ظاهر شوند که شامل نشانههایی نظیر:
درد شکمی
تحریکپذیری
ضعف عمومی
کاهش اشتها
زردی پوست و چشمها
اسهال
حالت تهوع
استفراغ
کما
تشنج
تشخیص مسمومیت استامینوفن
در اولین مرحله، پزشک باید تاریخچهای کامل از بیمار را گردآوری کند که زمان مصرف دارو، میزان مصرف و نوع دارو را شامل میشود.
تشخیص این نوع مسمومیت معمولا از طریق آزمایشهای مختلفی صورت میگیرد، از جمله اندازهگیری سطح استامینوفن مصرفی، الکترولیتها، آزمایشهای عملکرد کلیه، آمیلاز، لیپاز، آزمونهای عملکرد کبد، شمارش کامل خون و عوامل انعقادی.
تستها و مطالعات تصویربرداری مانند سونوگرافی ممکن است برای ارزیابی بزرگ شدن کبد استفاده شود.
همچنین ممکن است آزمایش بیوپسی کبدی نیز توصیه گردد.
درمان مسمومیت ناشی از استامینوفن
زمانبندی در درمان مسمومیت استامینوفن اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل پزشکان تلاش میکنند که درمان ناشی از مصرف بیش از حد دارو را ظرف ۸ ساعت پس از مصرف شروع کنند تا به بهترین نتیجه برای بیمار دست یابند.
بیشتر بیمارانی که دچار مسمومیت با استامینوفن میشوند، با مراقبتهای ویژه نظیر مایعات وریدی و داروهای ضد تهوع (در صورت تجویز در ساعت اول)، بهبودی قابل توجهی پیدا میکنند.
برای افرادی که تحت این درمانها قرار میگیرند و به نارسایی کبد مبتلا هستند، پیوند کبد ممکن است تنها و بهترین گزینه باشد، اما سرانجام پزشکان تعیین میکنند که آیا پیوند ضرورت دارد یا خیر.