سرهی کوزان، مشاور پیشین وزارت دفاع اوکراین در شورای آتلانتیک اظهار داشته است: با توجه به این که دونالد ترامپ به زودی به کاخ سفید بازخواهد گشت، شایعات درباره این که ممکن است اوکراین و روسیه به زودی گفتگوهای جدی صلح را آغاز کنند، در حال افزایش است. با این حال، شواهد اندکی وجود دارد که نشان دهد رئیس جمهور روسیه، ولادیمیر پوتین، حاضر است اهدافش را برای تسلط بر اوکراین کنار بگذارد. در عوض، طرح صلحی که این روزها توسط مقامات کرملین تبلیغ می شود، به احتمال زیاد بیشتر به سمت مراحل آینده کمپین پوتین در راستای محو استقلال اوکراین خواهد رفت.
از زمان مذاکرات ناموفقی که در بهار ۲۰۲۲ در اوایل تهاجم همه جانبه انجام شد، روسیه بر این باور است که هر توافق صلح باید شامل واگذاری های سرزمینی از سوی کی یف، اعلام بی طرفی اوکراین و خلع سلاح این کشور باشد. پوتین در ژوئن ۲۰۲۴ خواسته های سرزمینی خود را مطرح کرد و از کی یف خواست که چهار استان نیمه اشغالی اوکراین را که هیچ یک به طور کامل در کنترل روسیه نیستند، واگذار کند. این نقاط هیچ یک به طور کامل تحت سلطه روسیه نیستند. به معنای دیگر، این به واگذاری قسمت های وسیعی از سرزمین های غیر اشغالی اوکراین، از جمله شهر زاپوریژیا با جمعیتی حدود هفتصد و پنجاه هزار نفر، خواهد انجامید.
پوتین و نزدیکانش بارها خواسته های خود را توضیح داده اند. این شرایط شامل کناره گیری رسمی اوکراین از درخواست برای پیوستن به ناتو و توافق بر عدم الحاق به هر نوع اتحاد نظامی با قدرت های غربی است. همچنین انتظار می رود که کی یف بپذیرد محدودیت های وسیعی در زمینه اندازه نیروهای مسلح و نوع سامانه های تسلیحاتی که از آن ها برخوردار است، اعمال شود. این پیشنهادات به هیچ وجه نمی توانند پایه گذار یک توافق پایدار باشند. بالعکس، طرح صلح پوتین در واقع درخواست تسلیم کامل کی یف است.
خواسته های مسکو به طور عمدی طراحی شده اند تا اوکراین را در حوزه بین المللی منزوی کنند و ناتوان در دفاع از خود نگه دارند. اگر این شرایط بر مقامات اوکراینی تحمیل شود، هیچ شکی وجود ندارد که پوتین از هر وقفه ای در نبرد و جنگ برای دوباره مسلح شدن و از سرگیری جنگ در سال های آینده بهره برداری خواهد کرد.
نیت های واقعی روسیه را می توان در اصرار بر کنار گذاشتن تلاش های اوکراین برای پیوستن به ناتو و پذیرش بی طرفی دائمی جغرافیایی مشاهده کرد.
مسکو ادعا می کند که این اقدامات برای حفاظت از امنیت ملی روسیه ضروری هستند، اما رفتارهای پوتین خلاف این را نشان می دهند. زمانی که همسایه روسیه یعنی فنلاند در سال ۲۰۲۲ تصمیم به پیوستن به ناتو گرفت، پوتین هیچ اقدامی برای متوقف ساختن این روند نکرد و گفت که روسیه هیچ مشکلی با پیوستن فنلاند به ناتو ندارد. او حتی فراتر رفته و تعداد بیشتری از نیروهای روسی را از مرز با فنلاند عقب نشینی داد. به وضوح، پوتین ناتو را تهدیدی برای امنیت روسیه نمی داند. به جای آن، او این ائتلاف را به عنوان مانعی بالقوه برای تحقق جاه طلبی هایش در اوکراین در نظر دارد.
خواسته های روسیه برای یک اوکراین بی طرف و غیرنظامی باید به طرز مشابهی در کی یف و در میان شرکای غربی اوکراین رد شوند. پذیرش شرایط کرملین به معنای رهاکردن میلیون ها اوکراینی زیر سلطه پوتین خواهد بود و همچنین مسکو را تشویق به گسترش طلبی بیشتر از چچن و گرجستان تا کریمه و سوریه خواهد کرد.
شواهد معتنابهی از دو دهه گذشته وجود دارد که نشان می دهد هرگونه نقص در پاسخ به روسیه تنها به تنش های جدید منجر خواهد شد. تلاش های نادرست غرب برای جلب نظر پوتین تاکنون بزرگ ترین و خونین ترین جنگ اروپا از زمان جنگ جهانی دوم را رقم زده است. هرگونه تلاش دیگر برای راضی کردن او اوضاع مشابهی برای ثبات و امنیت آینده اروپا به همراه خواهد داشت. در حال حاضر، مقامات ارشد اروپایی هشدار می دهند که احتمال وقوع یک رویارویی نظامی با مسکو در حال افزایش است. به عنوان مثال، رئیس سرویس اطلاعاتی آلمان، برونو کاهل، پیش بینی کرده است که روسیه ممکن است قبل از پایان این دهه، بخواهد ناتو را به چالش بکشد.
در حالی که روسیه به دنبال ایجاد اوکراینی غیرمسلح و بی طرف است، مقامات اوکراینی برای مذاکرات صلح احتمالی، با تأکید بر ضرورت تضمین های امنیتی معتبر آماده می شوند. در ماه های اخیر، ولودیمیر زلنسکی، رئیس جمهور اوکراین، آمادگی کشورش را برای مصالحه موقت درباره تمامیت ارضی به منظور دستیابی به صلحی پایدار ابراز کرده است. در عین حال، مقامات اوکراین تأکید کرده اند که هیچ جایی برای هرگونه مصالحه مشابه در زمینۀ تضمین های امنیتی وجود ندارد.
هدف اوکراین همچنان عضویت در ناتو است که در کی یف به عنوان تنها ضمانت معتبر و بلندمدت برای امنیت و حاکمیت کشور تلقی می شود. با این حال، اعضای کلیدی این اتحاد، از جمله ایالات متحده و آلمان، نسبت به پذیرش نقش اوکراین برای پیوستن به ناتو هنوز تردید دارند. با در نظر گرفتن اینکه روند پیوستن به ناتو برای کشورهایشان به احتمال زیاد از جنبه های سیاسی بسیار چالش برانگیز خواهد بود، مقامات اوکراینی در حال بررسی تضمین های امنیتی دوجانبه نیز هستند. اخیراً، زلنسکی در مصاحبه ای با پادکستر آمریکایی، لکس فریدمن، بیان کرد که تضمین های امنیتی برای کی یف، در راستای پایان جنگ با روسیه، تنها زمانی مؤثر خواهند بود که ایالات متحده آن ها را ارائه دهد.
زلنسکی همچنین به یادداشت بوداپست ۱۹۹۴ انتقاد کرد که در آن اوکراین بزرگ ترین زرادخانه هسته ای جهان را در ازای تضمین های امنیتی از روسیه، ایالات متحده و بریتانیا واگذار کرد و آن تضمین ها در نهایت بی ارزش شدند. با توجه به مواضع کاملاً متضاد روسیه و اوکراین در مورد موضوع عضویت ناتو، به نظر می رسد تضمین های امنیتی چالش برانگیزترین مسأله در هر مذاکره آینده برای پایان جنگ باشد.
آیا رهبران غربی می توانند فرمول امنیتی قابل قبولی ارائه دهند که از دولت اوکراین محافظت کند و روسیه را از تهاجم بیشتر بازدارد؟ اگر چنین نکنند، آینده اوکراین تیره خواهد بود و بقیه اروپا با سال ها رویارویی پرهزینه با روسیه روبرو خواهد شد.
*ترجمه: مهسا مژدهی
۳۱۱۳۱۲