برخلاف موشک های بالستیک قاره پیما (ICBM) که پس از خروج از جو زمین و سفر به مسافت های دور اوج می گیرند و دوباره به سمت هدف بازمی گردند، موشک های کروز در ارتفاع پایین پرواز می کنند و با استفاده از مسیرهای پرپیچ وخم برای گریز از سیستم های دفاعی دشمن طراحی شده اند. این روش پرواز، در ترکیب با سیستم های ناوبری پیشرفته نظیر GPS و ژیروسکوپ های پیشرفته، باعث می شود موشک های کروز به سختی قابل رهگیری باشند، هرچند که دامنه عملیاتی آن ها به نسبت ICBMها کمتر است. در ادامه به بررسی برخی از موشک های کروز مهم و موتورها مورد استفاده در آن ها می پردازیم.
V1؛ ابتکار نخستین موشک کروز با موتور پالس جت
یکی از اولین موشک های کروز، V1 که توسط آلمان نازی طراحی شده بود، در سال ۱۹۴۴ و در مراحل پایانی جنگ جهانی دوم به کار گرفته شد. این موشک، مجهز به موتور پالس جت Argus 109014، دارای بردی معادل ۱۵۰ مایل بود که در پی بهبودهای طراحی به ۲۵۰ مایل افزایش یافت. با این حال، این برد هنوز برای حمله مستقیم به لندن از برلین کافی نبود و عمدتاً از پایگاه های نظامی در منطقه Pas De Calais فرانسه پرتاب می شد. V1 قابلیت دستیابی به سرعت حداکثری حدود ۴۱۵ مایل در ساعت را داشت و علاوه بر پرتاب از زمین، قابلیت شلیک از بمب افکن های Heinkel He 111 را نیز فراهم می ساخت. این موشک الگوی اولیه ای برای طراحی موشک های پیشرفته تری نظیر V2 به شمار می رفت که بعداً به نقطه عطفی در توسعه موشک های بالستیک تبدیل شد.
موشک Storm Shadow؛ همکاری مدرنی بین بریتانیا و فرانسه
یکی از مشهورترین موشک های کروز مدرن، Storm Shadow است که در سال ۱۹۹۷ رونمایی شد و در سال ۲۰۰۴ به تسلیحات نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا اضافه گردید. این موشک در نتیجه همکاری دو کشور بریتانیا و فرانسه تولید شده و در فرانسه به نام Scalp شناخته می شود. موتور مرکزی این موشک Microturbo TRI6030 است که آن را قادر می سازد تا به حداکثر سرعت ۶۰۰ مایل در ساعت دست یابد. دامنه عملیاتی آن بسته به مدل متفاوت است؛ به عنوان مثال، مدل Apache AP دارای بردی کمتر از ۸۷ مایل می باشد، در حالی که Storm Shadow توانایی طی مسافت ۳۴۲ مایل را دارد. قوی ترین نسخه این موشک، Scalp Naval، قادر به پرواز تا ۸۷۰ مایل بوده و برای شلیک از کشتی های جنگی و زیردریایی طراحی شده است. نسخه زیردریایی این موشک به علت محدودیت های مرتبط با پرتاب، با دامنه ای معادل ۶۲۱ مایل و استفاده از موتور Microturbo TR50 توربوجت عرضه می شود.
Tomahawk؛ سلاح راهبردی ارتش آمریکا با سابقه ای بیش از ۴۰ سال
یکی از شناخته شده ترین و درازمدت ترین موشک های کروز در اختیار ارتش ایالات متحده، موشک Tomahawk است که از سال ۱۹۸۳ به طور مداوم در مدل های مختلف به کار گرفته شده است. در طول سال ها، برنامه های مختلفی به منظور ارتقا و به روزرسانی Tomahawk انجام شده است تا آن را همواره به روز نگه دارد. نسخه های جدیدتر نظیر Block V که در سال ۲۰۲۰ معرفی شد، قادر به هدف قرار دادن اهداف متحرک در دریا و دیگر اهداف چالش برانگیز هستند. این موشک با استفاده از موتور توربوفن F415 تولید شرکت Williams International به اضافه موتور راکتی ARC MK 135 طراحی شده و توانایی طی مسافت ۱۵۰۰ مایل با سرعتی معادل ۵۵۰ مایل در ساعت را دارد. کارشناسان اعتقاد دارند که به سبب به روزرسانی های مداوم، Tomahawk می تواند تا سال ۲۰۴۰ و پس از آن نیز در خدمت نیروهای مسلح آمریکا باقی بماند.
موشک Kalibr؛ رقیب روسی Tomahawk با قابلیت دستیابی به سرعت مافوق صوت
موشک ۳M54 Kalibr از جمله سلاح های کروز با اهمیت در زرادخانه نظامی روسیه به حساب می آید. آزمایش های اولیه این موشک در سال ۲۰۰۴ آغاز گردید و در چندین مدل مختلف طراحی شده است. مدل ۳M54E برای حملات ضدکشتی و نسخه ۳M14E برای حملات روی زمین ساخته شده اند. مدل اصلی این خانواده، یعنی ۳M541، دارای دامنه ای بین ۱۳۷ تا ۲۰۵ مایل است. نیروی پیشران این موشک توسط موتور توربوجت TRDD50B تأمین می شود که در ترکیب با یک بوستر ثانویه در مرحله پایانی پرواز، به قابلیت رسیدن به سرعت مافوق صوت افزوده و توان تخریبی آن را بهبود می بخشد. طبق گزارش Newsweek در نوامبر ۲۰۲۴، از لحاظ عملکرد، موشک Kalibr به Tomahawk آمریکایی شباهت دارد، اما تحلیلگران نظامی بر این باورند که سابقه عملیاتی و دقت بالای Tomahawk برتری آن را در برابر Kalibr تثبیت می کند.
جمع بندی
موشک های کروز در طول تاریخ به طور مداوم بهبود یافته و از مدل های اولیه ای همچون V1 به سلاح های پیشرفته ای نظیر Storm Shadow، Tomahawk و Kalibr توسعه یافته اند. تفاوت های کلیدی در دامنه، نوع موتور و استراتژی پرواز هر یک از این موشک ها را به ی مناسب برای مأموریت های خاص تبدیل کرده است. در حالی که Tomahawk و Kalibr جزء پرکاربردترین موشک های کروز در دنیا محسوب می شوند، Storm Shadow به عنوان گزینه ای تاکتیکی و انعطاف پذیر به خاطر قابلیت شلیک از هواپیماها، کشتی ها و زیردریایی ها در نظر گرفته می شود. با پیشرفت تکنولوژی، موشک های کروز به دقت بالاتر، دامنه طولانی تر و قابلیت نفوذ بهتری به سیستم های دفاعی دست یافته اند و همچنان یکی از عناصر اصلی تسلیحات استراتژیک در جهان خواهند بود.