زومیت: چرت زدن از لذتهای ساده زندگی است، اما پژوهش جامعی نشان میدهد در سنین بالاتر ممکن است الگوی چرت روزانه فقط عادتی بیضرر نباشد و در برخی موارد بهعنوان نشانهای اولیه از مشکلات پنهان سلامتی ظاهر شود.
این نتیجه، حاصل مطالعهای بزرگ است که توسط پژوهشگران مؤسسه مس جنرال بریگهام و مرکز پزشکی دانشگاه راش انجام شده است. در این تحقیق، ۱۳۳۸ بزرگسال آمریکایی ۵۶ ساله و بالاتر برای نزدیک به ۱۹ سال تحت نظر قرار گرفتند. هدف پژوهش این بود که بررسی شود آیا خواب روزانه، بهویژه چرتهایی که بین ساعت ۹ صبح تا ۷ عصر انجام میشوند، میتوانند سرنخی از وضعیت سلامت پنهان افراد باشند یا نه.
نویسندگان مطالعه تأکید میکنند که یافتههایشان به معنای «مضر بودن چرت زدن» نیست و پژوهش نیز چنین نتیجهای را تأیید نکرده است. بااینحال، نتایج نشان میدهد برخی الگوهای خاص در چرت روزانه میتوانند با افزایش خطر مرگ در بلندمدت مرتبط باشند. این ارتباط بهویژه در مواردی دیده شده که چرتها طولانیتر یا منظمتر بودهاند.
چنلو گائو، پژوهشگر بخش بیهوشی در مؤسسه مس جنرال بریگهام و عضو بخش اختلالات خواب و ریتم شبانهروزی، در توضیح یافتهها گفت: «چرت زدن بیشازحد در سنین بالا پیشتر با بیماریهای تحلیل عصبی، بیماریهای قلبیعروقی و افزایش میزان بیماریزایی مرتبط دانسته شده است، اما بسیاری از آن مطالعات بر گزارشهای شخصی افراد تکیه داشتند و جزئیاتی مانند زمان و الگوی دقیق چرتها را در نظر نمیگرفتند. مطالعه ما از نخستین پژوهشهایی است که ارتباط میان الگوهای اندازهگیریشده چرت روزانه و مرگومیر را نشان میدهد و میتواند ارزش بالینی مهمی برای تشخیص زودهنگام بیماریها داشته باشد.»
پژوهشگران دریافتند چرتهای طولانیتر، مکرر و بهویژه چرتهای صبحگاهی در سالمندان بیشترین ارتباط را با افزایش خطر مرگ دارند
پژوهش از نظر روششناسی نیز قابلتوجه است، زیرا پیگیری افراد برای مدت طولانی در شرایط واقعی زندگی یکی از دشوارترین بخشهای تحقیقات پزشکی محسوب میشود. اگرچه مطالعه اخیر همچنان از نوع مشاهدهای است و نمیتواند رابطه علت و معلولی را بهطور قطعی ثابت کند، به دلیل مدت زمان طولانی و حجم دادهها، الگوهایی را آشکار کرده که در تحقیقات کوتاهتر قابل مشاهده نبودند.
پژوهشگران برای افزایش دقت نتایج، مجموعهای از تحلیلهای حساسیت انجام دادند تا اثر عوامل مخدوشکننده را کاهش دهند. به عنوان مثال، افرادی که در دو سال اول مطالعه فوت کرده بودند حذف شدند تا احتمال اینکه بیماریهای زمینهای پنهان باعث نتایج شده باشد، کاهش یابد. همچنین افرادی که بیش از دو ساعت در روز چرت میزدند، کسانی که بیش از دو بیماری مزمن داشتند، افراد مصرفکننده چند گروه دارویی و نیز کسانی که در آغاز مطالعه دچار اختلال شناختی یا زوال عقل بودند، از برخی تحلیلها کنار گذاشته شدند.
ارزیابی وضعیت شناختی شرکتکنندگان نیز با استفاده از ۱۹ آزمون شناختی، بررسیهای عصبروانشناختی و تشخیص پزشکان براساس معیارهای مؤسسه ملی اختلالات عصبی و سکته مغزی و انجمن بیماری آلزایمر و اختلالات مرتبط انجام شد. این سطح از ارزیابی باعث شد دادهها از نظر شناختی نیز دقیقتر تحلیل شوند.
نتایج نهایی نشان داد افرادی که چرتهای طولانیتر و منظمتر داشتند، بهویژه کسانی که بیشتر در ساعات صبح میخوابیدند، در طول دوره پیگیری با خطر مرگ بیشتری روبهرو بودند. این ارتباط حتی پس از اعمال تمام اصلاحات آماری نیز همچنان معنادار باقی ماند.
بر اساس تحلیل آماری، هر یک ساعت افزایش در چرت روزانه با حدود ۱۳ درصد افزایش خطر مرگ همراه بود. همچنین هر چرت اضافی در طول روز با حدود ۷ درصد افزایش خطر مرگ ارتباط داشت. علاوهبراین، افرادی که بیشتر در ساعات صبح چرت میزدند، حدود ۳۰ درصد خطر مرگ بالاتری نسبت به افرادی داشتند که بعدازظهر میخوابیدند. درمقابل، در افرادی که الگوی چرت نامنظم داشتند، از نظر آماری ارتباط معناداری با افزایش خطر مرگ مشاهده نشد.
پژوهشگران تأکید میکنند که یافتهها به معنای خطرناک بودن خود چرت زدن نیست. در واقع، مطالعات پیشین حتی برخی اثرات مثبت چرت کوتاه بر عملکرد شناختی را نیز گزارش کردهاند. اما تفاوت در زمان، مدت و نظم چرتها باعث میشود نتایج مطالعات مختلف قابل مقایسه مستقیم نباشند.
این نخستین مطالعهای نیست که خواب روزانه را بهعنوان شاخص احتمالی از افت شناختی یا بیماری آلزایمر مطرح میکند. بااینحال، پژوهشگران تأکید دارند که مسئله اصلی «بیشازحد بودن» چرتها است، نه خود چرت زدن. در عین حال، تعریف دقیقی برای «چرت بیشازحد» هنوز وجود ندارد و نمیتوان آن را به یک عدد مشخص از دقیقه یا ساعت محدود کرد.
یافتهها نشان میدهد چرت روزانه ممکن است نه فقط یک عادت، بلکه در برخی موارد نشانهای از مشکلات پنهان سلامت و بیماریهای زمینهای سالمندان باشد
مطالعه همچنین نشان میدهد چرت روزانه نباید بهعنوان رفتاری مضر تلقی شود، زیرا بیش از ۶۰ درصد افراد بالای ۵۶ سال در این پژوهش نوعی خواب روزانه داشتهاند. بنابراین چرت زدن رفتاری رایج در سالمندان است. مسئله اصلی این است که در برخی افراد، بیماریهای مزمن تشخیصدادهنشده ممکن است باعث خستگی بیشتر و در نتیجه خواب طولانیتر در طول روز شوند.
یکی از مسیرهای احتمالی ارتباط میان چرت بیشازحد و افزایش خطر مرگ، سیستم قلبیعروقی است. اختلال در خواب شبانه و برهم خوردن ریتم شبانهروزی بدن میتواند به افزایش فشار خون، کاهش عملکرد اندوتلیال (لایه داخلی رگها) و افزایش فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک منجر شود. این تغییرات در مجموع میتوانند شرایط التهابی و زمینهساز تصلب شرایین را تشدید کنند و خطر رویدادهای قلبی مرگبار را افزایش دهند.
همچنین خوابآلودگی بیشازحد روزانه ممکن است نشانهای از اختلالات خواب مانند آپنه انسدادی خواب باشد؛ اختلالی که با افزایش خطر بیماریهای قلبیعروقی و مرگومیر مرتبط است. مطالعات پیشین نیز نشان دادهاند که چرتهای طولانی روزانه با عوامل خطر مانند چاقی و فشار خون بالا ارتباط دارند.
درنهایت، پژوهشگران تأکید کردند که حتی پس از در نظر گرفتن کیفیت و مدت خواب شبانه، ارتباط میان چرت روزانه و خطر مرگ همچنان باقی مانده است. به همین دلیل، چرت روزانه ممکن است فقط واکنشی به کمخوابی شبانه نباشد، بلکه میتواند بهعنوان نشانگر مستقلی برای وضعیت سلامت عمومی و خطرات احتمالی در نظر گرفته شود.