پیروزی جنجالی برای عربستان

عربستان با کسب ۱۱۹ رأی از مجموع ۱۸۲ عضو دفتر نمایشگاه‌های بین‌المللی در پاریس (BIE)، در مقابل دو رقیب خود، بوسان کره جنوبی (۲۹ رأی) و رم ایتالیا (۱۷ رأی)، موفق به میزبانی اکسپو ۲۰۳۰ شد. تفاوت چشمگیر آرا، واکنش‌های مختلفی را به دنبال داشته و بر اساس آن، انتقادات ایتالیا و سازمان‌های حقوق بشری و همچنین تغییر موضع اسرائیل در حمایت از عربستان در این راستا، انتخاب عربستان به ‌عنوان میزبان اکسپو ۲۰۳۰ را با چالش‌های زیادی روبرو کرده است.

محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، درخواست برای میزبانی اکسپو را در اکتبر ۲۰۲۱ ارائه کرد و از آن زمان به‌طور فعالانه‌ای برای حمایت از نامزدی کشورش فعالیت کرده است. وزیر امور خارجه این کشور نیز اظهار داشت: «تیم فوق‌العاده‌ای از وزیران داشتیم که در سفرهای خود به نقاط مختلف جهان، همتایان خود را به شیوه‌ای فعال درگیر می‌کردند تا نیازها و انتظارات آنان را شناسایی کرده و اعتماد آنها را جلب کنیم.»

نیویورک تایمز در این باره می‌نویسد که میزبانی اکسپو را «پیروزی دیگری برای ولیعهد عربستان» می‌داند و به تبلیغات پر زرق و برق او در پاریس اشاره کرده است. علاوه بر این، بن سلمان در ماه ژوئن در مراسمی در پاریس که برای تبلیغ نامزدی خود برای میزبانی اکسپو ۲۰۳۰ برگزار شده بود، از حمایت امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه بهره‌مند شد، اقدامی که به شدت ایتالیا را ناراحت کرد.

پیش از برگزاری اجلاس پاریس، ۱۵ گروه حقوق بشری با استناد به گزارش‌های عفو بین‌الملل، نامه‌ای سرگشاده به اعضای دفتر نمایشگاه‌های بین‌المللی ارسال کردند و از آنان خواستند به عربستان رأی ندهند؛ زیرا این کشور سابقه‌ای در نقض حقوق بشر و محدودیت آزادی‌ها دارد.

برداشت مقامات برخی کشورها از جمله ایتالیا و سازمان‌های حقوق بشری بر این باور است که محمد بن سلمان قصد دارد با استفاده از این رویداد برای بهبود وجهه عربستان پس از قتل جمال خاشقجی، روزنامه‌نگار عربستانی در سال ۲۰۱۸، بهره بگیرد و به همین خاطر، رویدادها و لابی‌های فراوانی در پاریس سامان‌دهی کرده است.

خبرگزاری رویترز به نقل از مشاوران امانوئل مکرون فیه علت حمایت فرانسه از عربستان را تقویت همکاری در سایر زمینه‌های دیپلماتیک بین دو کشور دانسته و برخی مقامات اروپایی نیز بدون اشاره به جزئیات، به ارتباط این موضوع با لبنان اشاره کرده‌اند.

خبرگزاری‌های رسمی عربستان اعلام کردند که این میزبانی نمایان‌گر نقش تأثیرگذار و پیشرو عربستان در سطح بین‌المللی است. این کشور به عنوان میزبان اکسپو در سالی که پایان برنامه جاه‌طلبانه «چشم‌انداز ۲۰۳۰» خود را تجربه خواهد کرد، در تلاشی برای به نمایش گذاشتن برنامه تنوع‌ بخشی اقتصادی‌اش به سطح جهانی است.

نیویورک تایمز بیان کرده است که موفقیت محمد بن سلمان در کسب میزبانی اکسپو ۲۰۳۰، نشان‌دهنده توانایی او در استفاده از قدرت، ثروت و نفوذ پادشاهی‌اش برای غلبه بر تلاش‌های بین‌المللی به منظور منزوی کردن عربستان به خاطر دغدغه‌های حقوق بشری است. بن سلمان در تلاش است عربستان را به عنوان یک مقصد اصلی برای تجارت و گردشگری معرفی کند.

کریستین دیوان، محقق ارشد در مؤسسه کشورهای عربی خلیج فارس در واشنگتن، به نیویورک تایمز گفته است: «اکسپو برای رهبری عربستان سعودی جذابیت زیادی دارد. سعودی‌ها عزم خود را جزم کرده‌اند که در سال ۲۰۳۰ یک نمایش بزرگ برگزار کنند تا موفقیت چشم‌انداز ۲۰۳۰ خود را به نمایش بگذارند؛ هدف این طرح، کاهش وابستگی کشور به نفت است.

کشورهای کره جنوبی، ایتالیا و عربستان که رقابتی تنگاتنگ برای میزبانی اکسپو ۲۰۳۰ داشتند، در ماه‌های اخیر رویدادهای بسیار باشکوهی را برپا کردند، اما به نظر می‌رسد هیچ کدام به اندازه عربستان سعودی در این زمینه موفق نبوده‌اند. نشریه «پولیتیکو» گزارش کرده است که عربستان در نمایشگاهی که به نزدیکی برج ایفل در پاریس برپا کرده بود، با پذیرایی از مهمانان با خاویار «اوسترا»، از میهمانانش استقبال کرده و کمپین وسیعی را بر محور پروژه‌های کلان به راه انداخته بود. در این راستا، ویدئوهای تبلیغاتی با عنوان «دروازه‌ای به دنیای دیگر» در پاریس به نمایش درآمده بود.

در اجلاس انتخاب میزبان اکسپو، در حالی که کره جنوبی از ستاره‌های کی‌پاپ و بان‌ کی‌مون، دبیرکل سابق سازمان ملل، و ایتالیا از چهره‌های سینما همچون راسل کرو استفاده کردند، عربستان از یک پیام ویدئویی که با همکاری «کریستیانو رونالدو»، ستاره فوتبال پرتغال و بازیکن کنونی تیم النصر ریاض تهیه شده بود، بهره برد و موفق به جمع‌آوری ۱۱۹ رأی مؤثر شد.

جیامپیرو ماسولو، دیپلمات ایتالیایی، این نتیجه را «غیرمنتظره» تعبیر کرده و به فرانس ۲۴ گفت که این پیروزی به دلیل موفقیت پروژه‌ها نیست، بلکه ناشی از رویکرد معاملاتی در رأی‌گیری بوده است. با این وجود، یون سوک یول، رئیس‌جمهور کره جنوبی، به عربستان بابت پیروزی‌اش در این مسابقه تبریک گفت و کشورهای خلیج فارس را «شریک کلیدی» معرفی کرد و اعلام کرد که کره جنوبی تجربیات و منابع خود را برای کمک به ریاض در برگزاری یک رویداد موفق به اشتراک خواهد گذاشت.

با این حال، برخی منابع خبری گزارش داده‌اند که اسرائیل که پیش‌تر به‌طور غیررسمی از پیشنهاد عربستان برای میزبانی اکسپو حمایت کرده بود، این رأی را پس گرفته و احتمالاً به ایتالیا رأی داده است. این تغییر موضع به درگیری‌های اخیر رژیم صهیونیستی در غزه و واکنش‌های عربستان مرتبط دانسته شده است.

پیروزی عربستان همچنین نمادی دیگر از تحولی جدید در خلیج فارس و خاورمیانه است، زیرا انتظار می‌رود میلیون‌ها بازدیدکننده و سرمایه‌گذار به این رویداد جذب شوند، شبیه به آنچه در اکسپو دبی اتفاق افتاد؛ درحالی‌که گفته می‌شود محمد بن سلمان در حال رقابت با آن مورد است.

عربستان همچنین اعلام کرده است که ۷.۸ میلیارد دلار برای میزبانی اکسپو ۲۰۳۰ در نظر گرفته است و امیدوار است حدود ۴۰ میلیون بازدیدکننده را به ریاض جلب کند. این کشور متعهد شده است بر روی پروژه‌هایی تمرکز داشته باشد که نوآوری را در کنار حفظ اکوسیستم‌های طبیعی ارتقاء دهند.

نمایشگاه اکسپو ۲۰۳۰ در ریاض با موضوع «عصر تغییر: همه با هم برای فردایی آینده‌نگر» به مدت شش ماه از اول اکتبر ۲۰۳۰ تا ۳۱ مارس ۲۰۳۱ برگزار خواهد شد. علاوه بر این رویداد، عربستان میزبان بازی‌های زمستانی آسیایی ۲۰۲۹ و جام جهانی فوتبال ۲۰۳۴ نیز خواهد بود و برای برگزاری فعالیت‌های سینمایی و هنری با حضور چهره‌های هالیوود و همچنین جذب ستاره‌های مختلف از لیگ‌های فوتبال و گلف و فرمول یک تا کنون هزینه‌های زیادی پرداخت کرده است.

پیش از اکسپو ریاض، اوزاکای ژاپن در سال ۲۰۲۵ با موضوع «طراحی جامعه آینده برای زندگی ما» میزبان این نمایشگاه جهانی خواهد بود. روسیه نیز پیش‌تر یکی از نامزدهای اکسپو ۲۰۳۰ بود اما به دلیل نگرش «غرض‌آمیز» کشورهای عضو دفتر نمایشگاه‌های بین‌المللی (به علت جنگ در اوکراین)، اعلام کرده است که در اکسپو اوزاکا شرکت نخواهد کرد.

اکسپو، که تاریخچه آن به سال ۱۸۵۱ در لندن بازمی‌گردد و سپس در سال ۱۸۸۹ در پاریس برگزار شد، یک رویداد شش‌ماهه است که هر پنج سال یک بار برگزار می‌شود و میلیون‌ها بازدیدکننده را به خود جلب می‌کند. این رویداد به عنوان مکانی برای رونمایی از نخستین اختراعات و سازه‌های بشری همچون برج ایفل شناخته می‌شود.