در دومین اجلاس روسای بانک مرکزی کشورهای عضو گروه بریکس که در مسکو برگزار شد، رئیسکل بانک مرکزی کشورمان به موضوع کاربرد هوش مصنوعی در عرصه بانکداری الکترونیک و استفاده از ارزهای دیجیتال به عنوان پیشنهادات فنی و اجرایی به مسئولان بانکی بریکس اشاره کرد.
محمدرضا فرزین در این اجلاس با تأکید بر نیاز به بکارگیری هوشمصنوعی در سیستم بانکداری الکترونیک، آمادگی ایران برای انتقال تجربیات خود به دیگر اعضای بریکس را مطرح کرد. او بیان داشت که با توجه به اراده و خواست سیاسی موجود در این گروه و انجام سرمایهگذاریهای فنی و ساختاری، میتوان به طرز موثری به سمت «سیستمهای ارتباط مالی ویژه بریکس» و تسهیل فرایندهای پرداخت فرامرزی حرکت نمود و بدین وسیله منجر به افزایش سرعت، کاهش هزینهها، ایجاد دسترسی وسیعتر به نظام پرداخت بینالمللی و در نتیجه، تقویت فضای رقابتی خواهیم شد.
رشد مثبت تولید ناخالص داخلی ایران با وجود چالشها
رئیسکل بانک مرکزی درباره چشمانداز اقتصادی بریکس و تبعات آن برای کشورهای عضو توضیح داد: جمهوری اسلامی ایران به عنوان یکی از تازهواردان به گروه بریکس در سالهای 2023 و 2024 علیرغم موانع موجود، موفق به کسب رشد مثبت در تولید ناخالص داخلی شده است.
او همچنین خاطرنشان کرد: بررسی وضعیت اقتصادی سایر کشورهای عضو بریکس نشان میدهد که این کشورها نیز در شرایط مشابه، با وجود تنشهای ژئوپلیتیکی و مشکلات ناشی از تحریمها و نرخ بهرههای بالا، همچنان به فعالیتها و رشد خود ادامه داده و حتی از رشد کشورهای توسعهیافته و آمار جهانی نیز پیشی گرفتهاند.
رئیسکل بانک مرکزی تأکید کرد که کشورهای بریکس در مجموع ۴۱ درصد جمعیت جهان، ۲۶ درصد از مساحت زمین و بیش از ۲۵ درصد نفت و ۵۰ درصد سنگ آهن دنیا را در اختیار دارند. او ابراز امیدواری کرد که با تقویت هماهنگیهای راهبردی در بین اعضای بریکس، جهانی با ثباتتر، بهتر و عادلانهتر شکل گیرد و بریکس از ظرفیتها و توانمندیهای لازم برخوردار است.
نیاز به اصلاح حاکمیت اقتصادی و مالی جهانی
فرزین همچنین به موضوع بهبود سیستم پولی و مالی جهانی اشاره کرده و گفت: در مدت ریاست بانک مرکزی روسیه در سال 2024، تلاشهای قابل توجهی برای شناسایی و رفع نواقص سیستم پولی و مالی جهانی انجام شد و پیشنهادات عملیاتی برای اصلاح این وضعیت ارائه شد. او تصریح کرد که برای افزایش صدای کشورهای در حال توسعه و تحقق مشارکت مؤثرتر و منصفانهتر در سیستم مالی جهانی، نیاز به اصلاحات اساسی در حاکمیت اقتصادی جهانی احساس میشود.
او توضیح داد: نظام پولی و مالی کنونی در واقع بر اساس توافق “برتون وودز” و با تأسیس نهادهایی مانند بانک جهانی و صندوق بین المللی پول بنا شده اما عملاً نفوذ و خواست سیاستهای کشورهای غربی، به ویژه ایالات متحده، در این نهادها به وضوح حس میشود. همچنین، به نظر میرسد که صندوق بینالمللی پول از ظرفیتهای کافی برای مدیریت بحرانهای جهانی بیبهره است.
رئیسکل بانک مرکزی همچنین بر لزوم بهرهمندی کشورهای جدید بریکس از شرایط عضویت در ترتیبات ذخیره احتیاطی (CRA) و بانک توسعه جدید (NDB) تأکید کرد و گفت: بانک توسعه جدید که در جمعآوری منابع برای پروژههای زیرساختی کشورها گرد هم آمده، اهمیت بالایی دارد و انتظار میرود که اعضای دیگر از این فرایند شامل ایران حمایت بیشتری انجام دهند.
در خصوص ابتکار پرداختهای فرامرزی بریکس (BCBPI) و سیستم پایاپای بریکس (BRICS Clear)، فرزین بیان کرد که این موضوع به عنوان نشانهای از پایبندی رهبران بریکس به بهبود سیستم مالی جهانی ضروری است و میتوان با ایجاد راهحلهای جدید، عدالت، استقلال و انعطافپذیری در این حوزه را تقویت کرد.
تسریع در ایجاد پلتفرم تسویه برای پرداختهای بینالمللی میان کشورهای بریکس
رئیسکل بانک مرکزی کشورمان خاطرنشان کرد: موضوع ابزارهای پرداخت در بریکس و پیشنهاد ایجاد پلتفرمی برای تسویه پرداختهای فرامرزی با استفاده از سیستمهای تسویه ناخالص آنی (RTGS) و همچنین ارزهای دیجیتال بانکهای مرکزی اهمیت ویژهای دارد و انتظار میرود که این موضوع با دقت و جدیت بیشتری پیگیری شود.
او گفت: در بیانیه ژوهانسبورگ 2 بر افزایش سهم پرداختهایی با ارز ملی و تقویت همکاریهای بینکشورهای بریکس در سیستمهای پرداخت تأکید شده است. بنابراین امیدواریم که برزیل به عنوان رئیس گروه در سال 2025 به جنبههای عملیاتی این موضوع با دقت بپردازد و انجام کارگروهی برای تدوین white paper به عنوان گام بعدی پیشنهاد میشود و این کارگروه باید برنامه زمانبندی مشخصی برای تحقق اهداف خود ارائه دهند.
رئیسکل بانک مرکزی همچنین بر اهمیت ارتباط پایاپای بریکس (BRICS Clear) تأکید کرد و گفت: اطمینان از شرایط لازم برای مشارکت اعضای جدید و تعامل با این طرح اهمیت ویژهای دارد.
او همچنین اشاره کرد: ایجاد پلتفرمی برای تسویه بین دولتها و زیرساختهای مربوط به سپردهگذاری بر پایه فناوری دفاتر کل توزیع شده برای انجام معاملات فرامرزی با اوراق بهادار، پروژهای با پیچیدگیهای فنی و قابل توجه میباشد.
فرزین بر این باور است که با همکاری و گفتگوهای مداوم میتوان زمینههای مشترکی برای تأمین منافع کشورهای بریکس ایجاد کرد. تعهد مشترک برای تقویت همکاریهای اقتصادی، تجاری و مالی به منظور دستیابی به توسعه و رفاه مشترک، یک ضرورت است.
رئیسکل بانک مرکزی در ادامه این اجلاس بینالمللی به ترتیبات ذخیره احتیاطی (CRA) اشاره کرد که با هدف تسهیل فشارهای کوتاهمدت در تراز پرداختها (BoP) طراحی شده و میتواند به کشورهای بریکس نسبت به وامهای صندوق بینالمللی پول با شرایط بهتری خدماترسانی کند.
لزوم همگرایی کشورهای بریکس در برابر تهدیدهای مالی خارجی
او همچنین در ادامه به اصول ضروری که برای CRA وجود دارد – از جمله کارایی تخصیص مالی و امنیت – تأکید کرده و بیان نمود که ساختار کنونی با مسدود شدن منابع اقتصادی کشورهای متعدد، امنیت را به عنوان یک اصل مهم تحت الشعاع قرار داده است. امروزه تهدیدات ناشی از زیرساختهای مالی تحت سیطره غرب، تنها مختص کشورهایی مانند ایران و روسیه نیست و خطرات مالی به راحتی میتواند به دیگر اقتصادها گسترش یابد.
رئیسکل بانک مرکزی افزود: با تأکید بر تعهد اعضای CRA نسبت به بهبود انعطافپذیری سازکار CRA و لزوم استفاده از ارزهای متعدد در پرداختها، اعضای جدید بریکس به اطلاعات و مستندات مرتبط و همکاری در زمینه ارزهای واجد شرایط نیاز دارند و انتظار میرود در این زمینه حمایت بیشتری از آنها انجام گردد.
ضرورت گسترش گروه اقدام پرداخت بریکس
فرزین در ادامه درباره گروه اقدام پرداخت بریکس (BPTF) تأکید کرد که ما تماماً به نقش و جایگاه پر رنگ این گروه برای رفع چالشهای فعلی در همکاری پرداخت بین اعضا اعتقاد داریم. با توجه به محورهای مختلف شامل BCBPI، تسویه حساب با ارزهای ملی و نظارت بر سیستمهای پرداخت، انتظار میرود این گروه و برنامههای مرتبط با آن از توجه و حمایتی بیشتری برخوردار شوند.
او گفت: ما بر این باوریم که با توجه به اراده سیاسی موجود در گروه بریکس و انجام سرمایهگذاریهای فنی و زیرساختی، قادر خواهیم بود به سمت یک سیستم ارتباط مالی خاص بریکس و تسهیل فرایندهای فرامرزی پیش برویم و در نهایت بر سرعت افزایش، هزینهها را کاهش داده و دسترسی به نظام پرداخت بینالمللی را وسعت ببخشیم.
آمادگی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران برای به اشتراک گذاشتن تجربیات در حوزه امنیت اطلاعات مالی
رئیسکل بانک مرکزی همچنین به مطرح کردن کانال امنیت اطلاعات سریع کشورهای بریکس اشاره کرد و گفت: خوشبختانه ایران تجربیات خوبی در زمینه امنیت اطلاعات مالی کسب کرده و در مانورهای سایبری بریکس که در کازان روسیه برگزار شد، شرکت کرد. این مانورها توانمندیهای سایبری کشورهای بریکس را تقویت میکند و جا دارد از بانک مرکزی روسیه برای برگزاری آن تقدیر کرد.
او افزود: با توجه به رشد سریع تهدیدات سایبری و نیاز به افزایش آگاهی و تبادل تجربیات کشورهای بریکس در مقابله با این چالشها، ضروری است بستری فراهم آید تا اعضای بریکس تجربیات خود را درباره حملات سایبری، تهدیدات و اقدامات مؤثر به اشتراک بگذارند. این پلتفرم به تمامی متخصصین امکان میدهد از جدیدترین تکنیکهای هک مطلع شوند و بدین ترتیب، از آمادگی بالایی در مقابل فعالیتهای مخرب برخوردار شوند.
تحلیل و آسیبشناسی استفاده از هوش مصنوعی در بازارهای مالی
فرزین در خصوص گروه پژوهشی فناوریهای مالی در بریکس تأکید کرد که قطعاً زمینههای زیادی برای پیشرفت در این حوزه وجود دارد و هوش مصنوعی تأثیر فوقالعادهای بر بازارهای مالی خواهد داشت. ما به شکل وسیعی از آن در بخش بانکی برای امور مختلف نظیر AML/CFT، بررسی اعتبار، مدیریت کلاهبرداری و خدمات مشتری استفاده میکنیم.
وی همچنین اشاره کرد که به همان اندازه که هوش مصنوعی میتواند مفید باشد، چالشهایی مانند ریسکهای مرتبط با دادهها و نگرانیهای امنیت اطلاعات را نیز به دنبال دارد و احتمال سوءاستفاده از موقعیتهای برتر در بازارهای مالی باید مورد توجه قرار گیرد. به همین منظور، کشورهای بریکس باید بحث بیشتری درباره ایجاد استانداردهای خاص حول استفاده از هوش مصنوعی در این حوزه داشته باشند.
فرزین در زمینه برگزاری رویدادها و سمینارهای آموزشی برای بانکهای مرکزی بریکس اظهار داشت که هرچند برگزاری سمینارهای آزاد رویکرد خوبی برای تقویت ارتباطات و تبادل دانش است، اما ضرورت دارد که یک ساختار تشکیلاتی منسجم برای توسعه فعالیتهای بریکس در حوزه آموزشی ایجاد گردد.
رئیسکل بانک مرکزی همچنین پیشنهاد کرد که برای تسریع در پیشبرد موارد و به ویژه موضوع پرداخت، نیاز به بازطراحی ترتیبات پیگیری در بریکس وجود دارد تا خروجیهای مشخصی در زمانهای معین به دست آید.
فرزین اشاره کرد که در حال حاضر نام “تسک فورس” برای گروههای مرتبط با موضوعاتی نظیر پرداخت انتخاب شده است که در حال حاضر بیشتر به کارگروههایی برای مطالبه و بررسی تبدیل شدهاند و با تغییر ریاست سالانه، پیگیری مستمر این موضوعات وجود ندارد که نهایتاً منجر به بینتیجه ماندن اقدامات میشود. لذا پیشنهاد میشود یک کمیته دائمی یا دبیرخانه با حضور کشورهایی که تمایل بیشتری به نتیجهگیری دارند، تشکیل گردد. کشور ما نیز در زمینه پرداخت برای ایفای نقش مؤثر در این موضوع اعلام آمادگی میکند.