موانع ایجاد یک فیلم درباره چهره‌پردازی عابدزاده و قایقران

فیلم سینمایی «پرویزخان» که داستان آن به ماجراهای تیم ملی فوتبال ایران در دهه ۶۰ مربوط می‌شود، تصویری از فضای اجتماعی آن زمان را به نمایش می‌گذارد و بخش قابل توجهی از این تصویر به طراحی صحنه، لباس و همچنین طراحی چهره تعلق دارد.

در این فیلم که شخصیت محوری آن مرحوم پرویز دهداری است، تعدادی از فوتبالیست‌های مطرح نسل پیشین فوتبال ایران بازی می‌کنند که باورپذیری چهره جوانی آن‌ها چالشی جدی برای فیلم به شمار می‌رفت.

امید گلزاده – طراح گریم فیلم «پرویزخان» – دشواری‌هایی که در این راستا با آن مواجه شد، را با ایسنا به اشتراک گذاشت.

او در مورد چرایی حضورش در این پروژه سینمایی که نخستین تجربه کارگردانی آن نیز به‌حساب می‌آید و همچنین آشنایی‌اش با مرحوم دهداری توضیح داد: پروژه «پرویزخان» توسط عطا پناهی، تهیه‌کننده اثر به من پیشنهاد شد. ما در سریال «مستوران» تجربه همکاری موفقی داشتیم و از این اتفاق بسیار خوشحالم.

او افزود: با اینکه فیلم درباره فوتبال بود، اما به طور کلی به ورزش فوتبال علاقه خاصی ندارم. از دوران کودکی به شدت به دوچرخه‌سواری علاقمند بودم و در مقطعی نیز عضو تیم ملی دوچرخه‌سواری بودم؛ ولی آگاهی‌ام درباره فوتبال کم است. وقتی فیلمنامه را مطالعه کردم و در پی تحقیقاتی که درباره مرحوم پرویز دهداری انجام دادم، تازه متوجه شدم که چه انسان‌های بزرگ و ارزشمندی در فوتبال و کشورمان داشته‌ایم که برخی از آن‌ها را نیز از دست داده‌ایم. همچنین متوجه شدم که این فیلمنامه پتانسیل بالایی دارد و می‌توانم با انرژی زیادی بر روی آن کار کنم. در نهایت با مشاوره‌های علی ثقفی، که به نظر من بسیار با تجربه و دارای دید خاصی بود، راهنمایی‌های مفیدی دریافت کردم.

او ادامه داد: به علاوه، مستندهای مفیدی نیز به من ارائه شد تا بتوانم خودم را به چیزی نزدیک کنم که از خودم بسیار دور بود. «پرویزخان» برای من یک تجربه خاص و بادوام بود.

گلزاده همچنین در مورد نوع طراحی گریم که باید به چهره بازیگران نزدیک شود به دهه ۶۰، که هنوز هم خاطراتش از ذهن‌ها پاک نشده است، گفت: در سالی که در آن زندگی می‌کنیم، مد و ویژگی‌های فیزیکی جوانان امروز به طرز قابل توجهی با دهه ۶۰ متفاوت است. من خودم متولد این دهه هستم و کودکی‌ام نیز در آن دوران سپری شده است. همچنین برادر بزرگی دارم و عکس‌های قدیمی خانوادگی زیادی نیز در دسترس داریم؛ این مسائل باعث شده تا من آن فضا و جو را به خوبی حس کنم. اکنون ما از حال و هوای دهه ۶۰ فاصله ایجاد کرده‌ایم و باید تلاش می‌کردیم که بازیگران را به روح و فضای آن زمان بازگردانیم که واقعاً کاری نبود که به سرعت انجام شود. به همین دلیل با همکاری و همفکری تیم کارگردانی، تمام تلاش خود را به کار بستیم تا بازیگرانی را انتخاب کنیم که بتوانند آن حس و حال را به خوبی منتقل کنند.

وی اضافه کرد: زمان بسیاری برای انتخاب بازیگران اختصاص داده شد. هرچند احساس می‌کردم در مورد برخی بازیگرانی که انتخاب می‌شدند، گزینه‌های مناسبی نیستند، نهایتاً پیشنهاد دادم که من هم در انتخاب و معرفی بازیگران درصدی از نظر خود را اعلام کنم. برخی بازیگران، مانند ابوالفضل موسوی که در نقش احمدرضا عابدزاده ایفای نقش کرد، توسط من به پروژه معرفی شدند. انتخاب سیروس قایقران نیز که به پیشنهاد علی ثقفی انجام شد، انتخاب بسیار مناسبی بود. زمانی که بحث انتخاب بازیگران پیش آمد، از علی ثقفی پرسیدم ملاک او در انتخاب بازیگران چیست و او در پاسخ گفت که در یک جا، توانایی بازیگری فرد مهم است، در جایی دیگر، فوتبالیست بودن او و در برخی موارد نیز ظاهر بازیگر حائز اهمیت است.

این طراح گریم درباره روزبه رئوفی که به عنوان یکی از بازیگران این فیلم در نقش سیروس قایقران انتخاب شده بود و اینکه چطور به این شخصیت نزدیک شد، بیان کرد: او در ابتدا شباهتی با سیروس قایقران نداشت، اما علی ثقفی اصرار داشت که او باید در این نقش بازی کند. من نیز خواسته کارگردان را پذیرفتم و سعی کردیم تا او را به سیروس قایقران نزدیک کنیم. یادم می‌آید روزی که روز تست گریم سیروس قایقران بود، رسول کربکندی، پیشکسوت فوتبال کشورمان، تازه از اصفهان به دفتر رسیده بود. به محض اینکه چهره گریم شده روزبه را دید، بدون هیچ ارتباطی گفت «این سیروس قایقران است؟» و در آن لحظه بود که احساس کردم کارم را به خوبی انجام داده‌ام. به شخصه کاراکتر سیروس قایقران برایم بسیار مهم بود، زیرا به وضوح متوجه شدم او برای مردم انزلی یک اسطوره است و برای همین حساس بودم که کار به درستی پیش برود تا مورد پذیرش ساکنان انزلی قرار گیرد و خوشبختانه این مهم به وقوع پیوست.

وی درباره ابوالفضل موسوی در نقش عابدزاده و اینکه با وجود تفاوت فیزیکی چگونه تصور می‌کردند که او مناسب این نقش است، گفت: من ابوالفضل را به عنوان دستیار کارگردان در سریال «مستوران» می‌شناختم. همیشه با هم در حال گفتگو بودیم. او را دوست داشتم و معاشرت می‌کردیم، تا اینکه پروژه «پرویزخان» پیش آمد و در تلاش بودم تا ببینم چه کسی می‌تواند به عابدزاده نزدیک باشد. در ابتدا بازیگری برای نقش عابدزاده معرفی شده بود که هیچ شباهتی به او نداشت، تا اینکه ابوالفضل به خاطر من به جمع پیوست. این موضوع را با همکاران در سریال «مستوران» در میان گذاشتم و آن‌ها معتقد بودند اندام ابوالفضل متفاوت است، اما من خواستم که فرصت بیشتری بدهیم تا با او صحبت کنیم. وقتی به صورت تلفنی با او صحبت کردم، انگیزه‌ای به وجود آمد و با اشتیاق و ذوق آمد و پس از انجام تست بازیگری، حدود سه ماه و نیم زمان داشتیم. در این مدت، من همواره کاهش وزن او را می‌دیدم و وقتی از او می‌پرسیدم حالش چطور است، می‌گفت با مراقبت و دقت در حال کاهش وزن است. البته تفاوتی که وجود داشت قد او بود که در مقایسه با احمدرضا عابدزاده متفاوت بود، اما با این حال فکر می‌کنم این موضوع در فیلمبرداری حس نشد و نتیجه‌ای قابل قبول به دست آمد.

گلزاده درباره دشواری‌های گریم در فیلمی با بازیگران بسیاری نیز گفت: به دلیل تعدد بازیگران، کار فوق‌العاده سخت و ویژه‌ای بود. بر خود لازم می‌دانم از دستیارانم که زحمت کشیدند، قدردانی کنم. چهار نفر از دستیارانم با بهترین شکل ممکن بخش اجرا را مدیریت کردند و از آن‌ها سپاسگزارم. در کل، برای این فیلم سینمایی، ۲۰۰ بازیگر گریم شدند. باید به این نکته توجه داشت که گریم کردن به معنای فقط فوم زدن نیست. گروه چهره‌پردازی برای ۲۰۰ نفر مربوط به دهه ۶۰ گریم انجام داد. بازیگران ایرانی، ژاپنی، عرب و… همه گریم شدند. همه شخصیت‌ها خلق شدند و جلوی دوربین قرار گرفتند. خیلی از بازیگران نیاز داشتند که ساعت‌ها زیر گریم بمانند و برخی دیگر تنها به یک ساعت گریم نیاز داشتند. اما حداقل زمان لازم برای هر بازیگر ۴۵ دقیقه بود که گاهی ۱۲ بازیکن باید در یک صبح تا ظهر جلوی دوربین می‌رفتند، و وقتی ناهار شد از نو نیاز به روتوش داشتند و در آن شرایط، فرصت استراحت جای خود را به ساعت‌های طولانی کار می‌داد.

وی در پاسخ به اینکه چه تعداد اتد برای شبیه‌تر شدن سعید پروصمیمی به پرویز دهداری زده شد، گفت: یکی از خاص‌ترین تجربیات دوران کاری من همکاری با سعید پورصمیمی بود. او مرد بزرگی در سینمای ایران است که بسیار محترم و با انگیزه است. من در این سن ندیدم کسی تا این حد با انگیزه و روحیه خوب کار کند. معاشرت روزانه با او، برای من یک درس بود. اما روزی که فهمیدم برای نقش پرویز دهداری، سعید پورصمیمی قرار است بیاید، کمی نگران شدم. من همایون ارشادی را که شباهت بیشتری به پرویز دهداری داشت پیشنهاد داده بودم. علی ثقفی هم نگرانی‌های خاص خود را داشت که به جا و درست بودند و به من گفتند می‌خواهند این نقش را سعید پورصمیمی بازی کند. من هم نظر کارگردان را قبول کردم. در اولین جلسه‌ای که با سعید پورصمیمی برگزار شد، از من خواسته شد که حضور داشته باشم. من او را دیدم و نگران شدم، چون با خودم گفتم پرویز دهداری جوانتر و قدش کمتر بود؛ ولی کارگردان گفت نگران نباشم. من به توانایی بازیگری سعید پورصمیمی ایمان داشتم و بیشتر نگرانی من در زمینه ظاهر او بود. وقتی تست گریم انجام شد، اتفاق ویژه‌ای افتاد و من بعد از ۳۸ سال اولین بار سبیل او را زدم. او به من گفت آخرین باری که سبیلش را زد، سال ۱۳۶۴ بوده است. گریم او را بسیار دوست داشتم، چون هنگامی که گریم می‌شد و لباس می‌پوشید، به معنای واقعی پرویز دهداری به نظر می‌رسید. او کاملاً در نقش پرویز دهداری حس و حال خاصی داشت و خوشحالم که با نسلی همچون سعید پورصمیمی کار کرده‌ام، زیرا این همکاری برای من تجربه‌ای بزرگ و مهم بود.

او همچنین در مورد عدم دریافت جایزه پورصمیمی در جشنواره فجر گفت: آرزوی من در درون آرامش است و همیشه دعا می‌کنم که افرادی با شایستگی و با دیدگاه درست وارد عرصه شوند و اگر قرار است کسی تقدیر شود، به درستی از او قدردانی شود. ای کاش برای سعید پورصمیمی پس از یک عمر فعالیت هنری، در جشنواره فجر جایگاه ویژه‌ای تدارک دیده می‌شد. این اتفاق باید به وقوع می‌پیوست و تمام عوامل فیلم بر این باور بودند که جایزه بهترین بازیگر مرد باید به سعید پورصمیمی تعلق می‌گرفت. واقعاً متاسفم که او را نادیده گرفتند.

فیلم «پرویزخان»، که محصول سازمان اوج است، به عنوان یکی از هفت فیلم نوروزی در حال اکران در سینماهاست.