دلایل احتمال آگاهی موجودات فضایی از وجود انسان‌ها چیست؟

احتمال آن وجود دارد که نجوم‌دانان بیگانه از دوردست‌ها در حال مشاهده ما باشند. اگر این فرضیه صحت داشته باشد، آن‌ها چه چیزی را در زمین خواهند دید؟

مدت زمان زیادی است که در تلاش برای کشف رازهای آسمان‌ها به سر می‌بریم. اما با وجود سال‌ها گوش دادن به امواج رادیویی و پیگیری نشانه‌هایی از ساکنان احتمالی سایر جهان‌ها، نتایج به‌دست‌آمده تا به امروز بسیار کم و ناچیز بوده است.

اگرچه اخترشناسان، به‌جز یک سیگنال رادیویی مرموز، موارد محدودی را به عنوان نشانه‌هایی از وجود حیات در گوشه و کنار کیهان شناسایی کرده‌اند، اما هیچ مدرک قطعی از وجود حیات بیگانه فعلاً شناسایی نشده است.

اما در صورت وجود چنین موجوداتی، آیا آن‌ها هم در تلاش برای یافتن ما هستند؟ آیا به وجود حیات در زمین پی خواهند برد؟

این سؤالی است که دانشمندان با توجه به این احتمال که ما در حال ناخواسته ارسال نشانه‌های خود به کهکشان هستیم، با آن روبه‌رو شده‌اند. جکلین فهرتی، اختر فیزیکدان در موزه تاریخ طبیعی آمریکا بیان می‌کند: «تصور کنید که یک آینه را به سمت خودتان در فضا می‌گیرید. آن‌ها از ما چه خواهند دید؟ ما در حال جستجو هستیم و این به این معنی است که ممکن است موجودات دیگری نیز در حال جستجو باشند».

تاکنون بیشتر از ۵۵۰۰ سیاره فراخورشیدی شناسایی شده‌اند؛ سیاره‌هایی که به دور ستاره‌های مختلف در کهکشان ما می‌چرخند. اما این مشاهدات هنوز در مراحل اولیه خود هستند. احتمالاً تریلیون‌ها سیاره دیگر در کهکشان راه شیری وجود دارند. ما اکنون در حال بررسی نشانه‌های شیمیایی حاکی از زندگی بیولوژیکی در جو برخی از این سیاره‌ها هستیم و همچنین به دنبال نشانه‌هایی از فناوری‌های احتمالاً موجود در ساکنان هوشمند آن‌ها هستیم؛ مانند امواج رادیویی که به‌صورت عمدی یا اتفاقی به سوی ما ارسال می‌شود.

زمین به مدت حدود یک قرن است که به‌طور واضح حضور خود را در کهکشان اعلام کرده است. بر اساس اظهارات هوارد آیزکسون، ستاره‌شناس در دانشگاه کالیفرنیا، این موضوع به‌ویژه از سال ۱۹۰۰ تا آغاز جنگ جهانی دوم، زمانی که ارسال امواج رادیویی با شدت بیشتری انجام می‌شد، به طور خاص قابل شناسایی بود. او می‌گوید: «این فرستنده‌ها باید قدرت بیشتری داشتند زیرا گیرنده‌های رادیویی که مردم از آن‌ها استفاده می‌کردند به اندازه گیرنده‌های امروزی حساس نبودند».

از برنامه‌های تلویزیونی تا سیستم‌های ماهواره‌ای، ما همچنان به ارسال امواج ادامه می‌دهیم، هرچند به شیوه‌ای که شناسایی آن‌ها دشوارتر باشد. توماس بیتی، ستاره‌شناس در دانشگاه ویسکانسین آمریکا، می‌گوید: «ایستگاه‌های رادیویی امواج‌شان را به فضا ارسال نمی‌کنند، بلکه این امواج را به سمت زمین می‌فرستند». شانس شناسایی امواج در سیستم‌های ارتباطی جدیدتر مانند تلفن‌های همراه نیز به‌طور قابل توجهی کاهش یافته است.

اما تمام امواجی که ما تولید می‌کنیم، چندان هم ضعیف نیستند. در سراسر منظومه شمسی چندین فضاپیمای کاوشگر وجود دارند که برای اکتشاف مناطق مختلف نظیر مریخ، مشتری و مکان‌های نزدیک به خورشید از آن‌ها استفاده می‌شود. دورترین آن‌ها وویجر ۱ نام دارد که در فاصله ۲۴ میلیون کیلومتری زمین قرار دارد و برای برقراری ارتباط با آن نیاز به شبکه‌ای گسترده از آنتن‌های ماهواره‌ای در سطح زمین داریم که به‌عنوان «شبکه فضای دوردست ناسا» شناخته می‌شوند.

اَیزکسون در آوریل سال جاری محاسباتی انجام داد تا ببیند آیا شانس آن وجود دارد که بخشی از امواج مخابراتی با قدرت ۲۰ کیلووات، پس از رسیدن به فضاپیماهای دوردست و ادامه مسیرشان در فضا، به ستاره‌های دیگر دسترسی پیدا کند. او دریافته که تاکنون چهار ستاره و تمام سیاره‌های در حال گردش به دور آن‌ها این امواج را دریافت کرده‌اند و به احتمال زیاد تا سال ۲۳۰۰، هزاران ستاره دیگر نیز این امواج را خواهند گرفت. آیزکسون تصریح می‌کند: «این امواج به وضوح به عنوان امواج مصنوعی شناسایی خواهند شد». تا سال ۲۰۳۱، نزدیک‌ترین ستاره‌ ممکن است نه تنها این امواج را دریافت کند، بلکه پیام خود را به سمت ما ارسال کند که می‌تواند نکته جالبی برای مطالعات آینده ما باشد.

اما اگر اخترشناسان بیگانه به‌طور فعال در جستجوی شناسایی حیات در سایر نقاط کیهان باشند، آن‌ها ممکن است پیش از اینکه امواج رادیویی ما به آن‌ها برسد، برای مشاهدۀ سیاره ما تلاش کنند. اگر آن‌ها در حین عبور زمین از مقابل تابش خورشید — که به این رخداد لقب گذر داده شده است — نور خورشید را از پشت جو زمین مشاهده کنند، قادر خواهند بود به تنوع گازهای موجود در آن پی ببرند.

فهرتی در سال ۲۰۲۱ دریافت که نزدیک به ۲ هزار ستاره واقع در ۳۰۰ سال نوری از زمین، در حقیقت قادر به مشاهده این گذر خواهند بود که به گفته او این می‌تواند نمایان‌گر جهانیان بسیاری باشد.

پال ریمر، اخترشیمیدان در دانشگاه کمبریج بریتانیا بیان می‌کند که اکسیژن، نیتروژن و بخار آب از نشانه‌های بارز حیات در سیاره ما هستند و در حین گذر زمین از مقابل خورشید قابل شناسایی خواهند بود. وی توضیح می‌دهد که شناسایی بخار آب به منزله وجود اقیانوس‌های باثبات روی زمین است.

دی اکسید نیتروژن نیز می‌تواند دلیلی برای شناسایی نوعی از موجودات هوشمند در سیاره قابل سکونت ما باشد. هکتور سوکاس ناوارو، اخترفیزیکدان در موسسه اخترفیزیک جزایر قناری در اسپانیا بیان می‌کند: «این گاز در واقع یکی از محصولات جانبی حاصل از احتراق است. بنابراین ممکن است آن‌ها این‌گونه نتیجه‌گیری کنند که ما در حال سوزاندن بعضی مواد هستیم».

کلروفلوئوروکربن‌های ناشی از اسپری‌ها، مبردها و دیگر منابع نیز می‌توانند نشانه‌هایی از وجود فعالیت‌های صنعتی در سیاره ما باشند. میسی هیوستون، ستاره‌شناس در دانشگاه کالیفرنیا، می‌گوید: «ما مطمئن هستیم که این ترکیبات تنها در نتیجه استفاده از فناوری قابل تولید هستند».

با این وجود، یکی از بارزترین نشانه‌های وجود فناوری در زمین، نه از طریق شناسایی آلودگی‌های جو یا امواج رادیویی بلکه از طریق مشاهده آلودگی نوری شهرها است. بر طبق محاسبات بیتی در سال ۲۰۲۱، سدیم منتشر شده از چنین نوری در جو یک سیاره قابل تشخیص است. او اظهار می‌کند: «این نوع نور دارای ویژگی‌های طیفی بسیار خاصی است که هرگز در فرایندهای طبیعی به وجود نمی‌آید».

به احتمال زیاد زمین در حال حاضر به اندازه کافی شناخته‌شده نیست که نور آن بر اساس ابزارهای تلسکوپی موجود ما قابل شناسایی باشد. شهرها تنها کمتر از یک درصد از کل سطح زمین را تشکیل می‌دهند. چنین وضعیتی با مفهوم جهان‌شهر – که به معنای شهری است که تمام سطح یک سیاره را می‌پوشاند – که در شهر خیالی کوروسانت در جنگ ستارگان منعکس شده است، کاملاً متفاوت است. اما با این حال، بیتی می‌گوید اگر روند توسعه شهرها با سرعت کنونی ادامه یابد، تا سال ۲۱۵۰، شهرنشینی به اندازه ۱۰ برابر سطح فعلی گسترش خواهد یافت و آن زمان ما احتمالاً با تلسکوپ‌های پیشرفته مانند یک چراغ درخشان قابل توجه خواهیم بود.

با این حال، ممکن است تمدن‌های بیگانه دارای تلسکوپ‌های پیشرفته‌ای باشند که هم‌اکنون امکان رصد ما را فراهم می‌کنند. بیتی می‌گوید: «این احتمال وجود دارد که اخترشناسان بیگانه با تلسکوب فضایی ۱۰۰ متری هم‌اکنون در حال رصد ما باشند».

حتی اگر ستاره‌شناسان بیگانه تلسکوبی کوچک‌تر داشته باشند که فقط قادر به مشاهده زمین به‌صورت یک نقطه خیالی باشد، آن‌ها هنوز هم می‌توانند به قابلیت سکونت زمین پی ببرند. جاناتان جیانگ، اخترفیزیکدان در آزمایشگاه پیش‌رانش جت ناسا معتقد است که با در نظر گرفتن شیب و چرخش زمین، می‌توان با استفاده از نور ساطع شده از سیاره ما یک نقشه نسبتاً ساده از سطح آن ترسیم کرد که در آن خشکی‌ها، اقیانوس‌ها و حتی خطوط ساحلی نشان داده شده است. جیانگ که در سال ۲۰۱۸ این روش را با استفاده از یک فضاپیما در منظومه شمسی نشان داده بود، می‌گوید: «تنها با دیدن یک نقطه نورانی، می‌توانید آن را تحلیل کنید».

همه این نکات و سؤالات، این موضوع را مطرح می‌کند که آیا ما واقعاً تمایل داریم قابل شناسایی باشیم. بیتی معتقد است: «فیلم‌ها همیشه این را نشان می‌دهند که ما مورد حمله قرار می‌گیریم».

اما در واقعیت، دانشمندان در بیشتر موارد مایلند که حضور خود را برای دیگر جهان‌ها قابل شناسایی کنند. آن‌ها حتی گاهی اقدام به ارسال پیام‌هایی به‌طور عمدی به سمت کیهان کرده‌اند. یکی از معروف‌ترین تلاش‌ها، ارسال یک سیگنال رادیویی قدرتمند حاوی تصویری ساده از بشر در سال ۱۹۷۴ توسط رصدخانه رادیویی آرسیبو در پورتوریکو بود. بث بیلر، ستاره‌شناس در دانشگاه ادینبورگ می‌گوید: «من واقعاً نگران سناریوهای روز استقلال نیستم».

در حالی که بشر همچنان به شکل‌دادن به کره زمین ادامه می‌دهد اگر فرض بگیریم که خودمان نخواهیم از راه‌هایی نظیر جنگ به تهدید موجودیت‌مان در این سیاره بپردازیم، ممکن است زمین بیشتر و بیشتر قابل شناسایی شود. سوکاس ناوارو می‌افزاید: «حتی ممکن است که روزی اخترشناسان بیگانه بتوانند ابر ماهواره‌هایی که در اطراف سیاره ما در حال چرخش‌اند را شناسایی کنند. برای تحقق چنین اتفاقی شاید لازم باشد که تعداد ماهواره‌ها به یک میلیارد برابر تعداد کنونی برسد. اما ما در طی چند دهه از یک اتومبیل به بیش از یک میلیارد اتومبیل رسیده‌ایم».

شاید اگر واقعاً مایل باشیم که اولین تماس را برقرار کنیم، نیاز باشد تا پیام‌هایی به‌مانند آنچه که از رصدخانه آرسیبو ارسال شد، دوباره ارسال کنیم. تاکنون تنها چند مورد همین‌گونه تلاش‌ها صورت گرفته است. ریمر می‌گوید: «اگر فقط من تصمیم‌گیرنده بودم، همیشه حضورمان را اعلام می‌کردم و امیدوار بودم که کسی به آن پاسخ دهد. اما این تنها نظر من است. این موضوع به اعتقاد من به یک تصمیم‌ جهانی نیاز دارد».

بیتی بیان می‌کند اگر توافق عمومی حاصل شود، ایده‌ای می‌تواند ساخت سازه‌های وسیع در فضا باشد، نظیر مثلاً مثلث یا مربع به اندازه یک سیاره با استفاده از موادی که می‌تواند برای نجوم‌دانان بیگانه به‌راحتی قابل شناسایی باشد. او می‌گوید: «اگر واقعاً بخواهیم، این می‌تواند اصلی‌ترین روش برای جلب توجه باشد».

در حال حاضر نشانه‌های وجود ما ساده‌تر از این ایده هستند، اما هنوز هم قابل شناسایی هستند. ست شوستاک، ستاره‌شناس ارشد در موسسه ستی در آمریکا می‌گوید: «آن‌ها {بیگانگان} برای شناسایی ما نیاز به معجزه ندارند. بلکه باید فناوری مشابه ما را داشته باشند، اما در مقیاس وسیع‌تر».

سؤال اصلی که باید به آن پاسخ دهیم این است: آیا کسی در جستجوی ماست؟

منبع: بی بی سی