در روز گذشته، دکتر محمدرضا کشت‌مندی، متخصص اطفال و مدیر بیمارستان کودکان اکبر مشهد، از رشد چشمگیر مراجعه کودکان مبتلا به آبله‌مرغان خبر داده و اعلام کرد که میزان این مراجعه نسبت به سال گذشته، هفت برابر افزایش یافته است. همچنین، گزارش‌ها از شیوع بیماری مخملک در این شهر حکایت دارد؛ بیماری‌ای که با تب طولانی و بروز دانه‌های پوستی همراه است. این مسائل نگرانی‌هایی نسبت به بروز شیوع بیشتر و تهاجمی‌تر این بیماری‌ها ایجاد کرده و در میان عواملی که برای این افزایش مطرح شده، حضور چشمگیر مهاجران از کشورهای همسایه در این شهر پناهنده نیز ذکر شده است. به‌گفته کارشناسان، این مسأله در سال‌های اخیر تهدیدات و فرصت‌های متعددی را برای کشور ایجاد کرده و نگرانی‌های عمومی را افزایش داده است. این موضوعات، پرسش‌هایی هم از سوی مردم ایجاد کردند که برای پاسخ به آن‌ها در گفت‌وگوهای جداگانه، به بررسی علل این وضعیت پرداخته‌ایم.
آیا مهاجران مسئولند؟
نفیسه برهانی، متخصص اطفال، به تشریح علت‌های بروز همه‌گیری آبله‌مرغان پرداخت و گفت: «در دو سال اخیر، به‌خاطر استفاده از ماسک و مجازی شدن مدارس، کودکان کمتر با یکدیگر در تماس بودند و این امر موجب ضعف در سیستم ایمنی آن‌ها شده است. حالا بعد از دوران قرنطینه، با رفتن به مدارس و مواجهه با جمعیت بیشتر مواجه می‌شوند. امسال همچنین شاهد حجم بالای مهاجرت به مشهد از کشورهای مختلف و حتی از دیگر نقاط ایران هستیم، چراکه در سال‌های اخیر به‌دلیل بحران کرونا، فرصت سفر برای مردم فراهم نبوده است. یکی از دلایل افزایش شیوع آبله در مشهد، حجم بالای مهاجران و زائران است. کافی است یک نفر از زائران در حرم مطهر ویروس را به دیگران انتقال دهد و این فرآیند ادامه یابد. مشهد به‌عنوان یک مقصد زیارتی، در فصول اوج سفر پذیرای تعداد زیادی از زائران به‌خصوص از عراق است و این تجمع در فضاهای محدود همچون حرم می‌تواند منجر به انتقال بیماری‌ها شود. البته باید توجه داشت که این نوع انتقال بیماری که در این شرایط اتفاق می‌افتد ممکن است در واقع به بدن کمک کند که آنتی‌بادی‌ها را تولید کنند.»
مخملک نیز در کنار آبله فعالیت می‌کند
برهانی در ادامه به شیوع بیماری مخملک اشاره کرد و افزود: «مخملک نیز در حال حاضر بیشتر از قبل شایع شده و معمولاً این بیماری در کودکان کمتر دیده می‌شود، اما در مشهد به‌صورت نگران‌کننده‌ای افزایش یافته است. این بیماری با گلودرد چرکی و ورود میکروب به خون افراد بدون آنتی‌بادی، همراه است. به‌دلیل گلودرد چرکی، مدت زمان بیماری نیز طولانی‌تر شده و کودکان دچار تب و دانه‌های پوستی می‌شوند که معمولاً خطری ندارد، مگر اینکه به بیماری‌های جدی‌تری دچار شوند و ریه‌ها را تحت تاثیر قرار دهند.»
دکتر محمدرضا کشت‌مندی، مدیر بیمارستان کودکان اکبر مشهد، در رابطه با شیوع بیماری‌های آبله مرغان در کودکان عنوان کرد: «بیماری‌های ویروسی به‌خصوص در سنین پایین، رایج و شامل بیماری‌هایی مانند آبله‌مرغان و مخملک هستند. این دو بیماری در کودکان به‌صورت سالیانه شایع می‌شوند و در بسیاری از موارد موجب مشکل جدی نمی‌شوند. ممکن است تنها در برخی شرایط، عفونت‌های دیگری به آن‌ها افزوده شود که منجر به بستری شدن بیمار می‌شود. بنابراین، نمی‌توان گفت که فرد فقط به‌دلیل آبله‌مرغان یا مخملک بستری شده است، زیرا عوامل مختلفی در این وضعیت دخیل‌اند. معمولاً آبله‌مرغان در شیرخوارگان شایع است و در اکثر موارد، بدون عارضه پیش می‌رود، اما ما امسال با ویروس‌هایی مواجه شدیم که به‌صورت تهاجمی‌تر ظاهر شده‌اند. مشکل این است که در بسیاری از مجتمع‌های بیمارانی که به‌صورت سرپایی و با بستری موقت و دائمی مراجعه کرده‌اند، بیمارانی با شدت بیماری بیشتری وجود دارند. بیمارستان ما به‌عنوان یک مرکز فوق‌تخصصی در شرق کشور، بیماران اطفال از استان‌های همجوار را هم پذیرش می‌کند و این آمار محدود به مشهد نیست. ما توانسته‌ایم آمار بستری سال گذشته را با امسال مقایسه کنیم.»
چگونه با این ویروس‌ها مواجه شویم؟
این پزشک متخصص، نکاتی را درباره نحوه برخورد با کودکان مبتلا به آبله‌مرغان توضیح داد: «همان‌طور که گفتم، آبله‌مرغان بیماری شایعی در کودکان است و عموماً بدون عارضه است؛ اما مهم است بدانیم چگونه باید با آن برخورد کنیم. این بیماری در کودکان زیر دو سال و بزرگ‌ترها ممکن است عوارض جدی‌تری داشته باشد. بنابراین، در مواردی که دچار تب و بثورات مشابه آبله‌مرغان هستند، باید به پزشک مراجعه شود. پزشک معمولاً درمان‌های معمول را انجام می‌دهد و اگر با مشکلات جدی‌تر مواجه باشد، بیمار را به تخصص‌های مرتبط ارجاع خواهد داد. برخی از موارد بستری ناشی از عفونت‌های پوستی است. ایجاد خارش یکی از علائم شناخته‌شده این بیماری است و اگر درمان مناسب صورت نگیرد، خارش می‌تواند به خراش‌های پوستی منجر شود که اولین خط دفاعی بدن را تضعیف و زمینه‌ساز عفونت‌های پوستی خواهد شد. این عفونت‌ها به یکی از مسائل نگران‌کننده تبدیل شده و ما بر آن دقت می‌کنیم. در هر حال، دوره نقاهت باید به‌درستی طی شود و تا زمانی که مراقبت‌های لازم انجام شود، خطر خاصی نخواهد بود، به‌جز در موارد خاصی که نیاز به مراقبت‌های بیشتری دارند.»
به چه دلیل مراجعه‌ها هفت برابر شده است؟
مدیر بیمارستان فوق تخصصی اکبر مشهد گلوبال بودن این بیمارستان را دلیلی بر افزایش تعداد مراجعان به این مرکز دانسته و در مورد علل افزایش بیماران گفت: «یک بخش از این افزایش به وجود عفونت‌های پوستی شدید برمی‌گردد که بعد از بیماری‌های قبلی ایجاد شده‌اند، لذا ما در این زمینه احتیاط بیشتری داریم. عفونت‌های پوستی که سال‌های گذشته کمتر به آن‌ها توجه می‌شد، امسال مورد توجه بیشتری قرار گرفته‌است تا از عوارض کمتری جلوگیری شود. احصای آماری که انجام دادیم شامل بستری‌های موقت و سرپایی است و می‌دانیم که کودکان معمولاً اشتهای خود را کم می‌کنند و این low grade fever نیز سبب افزایش شدت بیماری می‌شود. بستری آن‌ها به سبب توجه بیشتر و در صورت نیاز به آنتی‌بیوتیک به‌صورت تزریقی انجام می‌شود چرا که مشکلات مربوط به بی‌اشتهایی ممکن است مانع از مصرف داروهای مورد نیاز شود. به‌عنوان بزرگ‌ترین مرکز فوق تخصصی اطفال در شرق کشور، این موارد ممکن است از نقاط دیگر به ما ارجاع دهند. این بیماری اکنون تحت کنترل است و مشکلی جدی وجود ندارد. اما از نظر آماری، بخش اهمیت آن بیشتر است و باید چاره‌های لازم برای مواجهه در سال‌های آتی صورت گیرد تا اگر نیاز به آموزش باشد، فراهم گردد. این آمار در یک دوره زمانی کوتاه نیست که بخواهیم آن را بحران یا التهاب بنامیم.»
آیا هجوم مهاجران باعث شیوع آبله شده است؟
کشت‌مندی درخصوص نقش مهاجران در هفت برابر شدن شیوع این ویروس در مشهد گفت: «برای مشخص کردن نوع ویروس باید به‌طور دقیق و علمی بررسی شود. ما هنوز کار دقیقی در این زمینه انجام نداده‌ایم و نمی‌توانیم نظری قطعی بدهیم. بیماران ما شامل نمونه‌های مختلفی از جاهای متفاوتی هستند، اما نمی‌توانیم بگوییم که این سویه خاصی از یک مکان مشخص باشد. بنابراین، برای بررسی وضعیت، اطلاعات آماری ما در اختیار مراکزی است که در دانشگاه‌ها و مراکز تخصصی فعال هستند تا اگر نیاز به اقداماتی هست، به موقع انجام شود. ویروس‌شناسی عملاً از کارهای پیچیده است و اگر بخواهید شدت بیماری‌زایی ویروس را به‌طور مجزا با سویه سال گذشته مقایسه کنید، نیاز به نمونه‌های کافی وجود دارد. این موضوع علمی خاص دارد و نمی‌توان درباره آن به‌طور سطحی صحبت کرد. ما بیماران زیادی از نقاط مختلف داریم و نمی‌توان گفت که این ویروس در بیماران افغانستانی شایع‌تر بوده، چراکه شواهدی در این زمینه نداریم.»