دلایل بروز تیک های عصبی چیست؟

تیک ها به حرکات یا صداهای ناگهانی و غیرارادی اشاره دارند که به دلیل ویژگی تکراری شان ممکن است شوک آور به نظر برسند. اما چه عواملی سبب بروز این نوع حرکات می گردد و در زمان حضور تیک ها در مغز ما چه تحولاتی روی می دهد؟

این نوع رفتارها تحت عنوان اختلالات عصبیرشدی شناخته می شوند که به اختلال در مدارهای مغزی مرتبط با کنترل حرکات مربوط می شود. تیک ها می توانند به سادگی نمایان شوند، نظیر پلک زدن ناگهانی، اخم کردن یا بالا انداختن شانه، و یا حتی پیچیده تر مانند تکرار عبارات خاص یا تولید صداهایی نظیر سرفه کردن.

این تیک ها به ویژه در میان کودکان شیوع بالایی دارند و در حدود ۵ درصد از آن ها به این عارضه مبتلا هستند، با این حال ممکن است تا سنین بزرگسالی ادامه داشته باشند یا حتی در این دوران ظاهر شوند.

علت چیست؟

تیک ها ناشی از اختلال در عملکرد مدارهای مغزی به ویژه آنهایی هستند که به عقده های قاعده ای یا گانگلیون های پایه (Basal ganglia) مربوط می شوند؛ ناحیه ای حیاتی برای هماهنگی حرکات بدن. همچنین حساسیت یا عدم تعادل در آزادسازی ناقل های عصبی چون دوپامین نیز نقش اساسی ایفا می کند. علاوه بر جنبه های عصبی، عوامل ژنتیکی و محیطی نیز در ظهور این تیک ها تأثیرگذار هستند.

تحقیقات نشان می دهند که تیک ها معمولاً در زمانی که فرد دچار استرس، اضطراب یا خستگی است، تشدید می شوند. این وضعیت ها منجر به افزایش فعالیت در مدارهای مرتبط می شود و تیک ها را محسوس تر می سازند. به طور مخالف، دوره های آرامش و آسودگی خاطر می توانند به کاهش شدت تیک ها منجر شوند. همچنین در برخی موردها، روش هایی نظیر رفتار درمانی، تکنیک های آرام سازی یا در موارد شدیدتر مصرف دارو می تواند به کاهش اثرات تیک ها بر روی زندگی روزمره کمک نماید.

انواع مختلف تیک

تیک ها می توانند به شکل موقت یا مزمن بروز پیدا کنند. تیک های موقتی که عمدتاً در کودکان دیده می شود معمولاً پس از چند ماه ناپدید می گردند. در مقایسه، تیک های مزمن به مدت بیش از یک سال ادامه پیدا می کنند و معمولاً با سندرم تورت (Tourette syndrome) همراه می شوند. این اختلال عصبی با ترکیبی از تیک های حرکتی و صوتی پایدار ظاهر می شود و به طور متوسط، از هر ۲۰۰۰ نفر یک نفر به این اختلال دچار می شود، به ویژه در پسران نسبت به دختران رایج تر است. هرچند این تیک ها ممکن است به صورت غیرقابل کنترلی به نظر برسند، اما معمولاً با افزایش سن از میزان شدت آن ها کاسته می شود.

چگونه با تیک زندگی کنیم؟

افراد مبتلا به تیک ممکن است در زندگی روزمره خود با چالش هایی مواجه گردند، به ویژه به دلیل واکنش های اطرافیان. کودکان به راحتی ممکن است مورد تمسخر یا آزار و اذیت قرار بگیرند. ارتقاء آگاهی در میان افراد نزدیک و گسترش درک بهتر نسبت به این اختلالات می تواند به کاهش این نوع برخوردها کمک کند.

تشخیص و مدیریت تیک نیازمند رویکردی شخصی است. متخصصانی چون نورولوژیست ها یا روانشناسان به ارزیابی اثرات تیک ها بر کیفیت زندگی بیماران پرداخته و راهکارهای مناسب را پیشنهاد می کنند. این گونه مشاوره ها معمولاً شامل درمان های رفتاری برای کمک به کنترل تیک ها و همچنین حمایت روان شناختی برای مدیریت آثار عاطفی آن ها می باشد.