دلایل عقب‌افتادگی سینمای ایران نسبت به قطار آسیاپاسیفیک چیست؟

مراسم اهدای جوایز سینمای آسیاپاسیفیک ۲۰۲۴ در کشور استرالیا برگزار گردید و در این دوره، فیلم «آوریل» به کارگردانی دئا کولومبگاشویلی از گرجستان توانست افتخار به‌دست آوردن جوایز بهترین فیلم و بهترین بازیگر را راهی خود کند.

جایزه بزرگ هیات داوران به فیلم هندی «همه آنچه که به‌عنوان نور تصور می‌کنیم» به کارگردانی پایال کاپادیا اعطاء شد، در حالی که عنوان بهترین کارگردانی به تاتو کوتتیشویلی برای «برق مقدس» از گرجستان، بهترین فیلم جوان به «بونگ» ساخته لاکشمیپریا دوی از هند، و بهترین انیمیشن به اثر کارل جوزف پاپا به نام «گمشده» رسید. همچنین جایزه بهترین مستند به «نه سرزمین دیگری» از چهار کارگردان فلسطینی و جایزه فیلمنامه به سلمان ناصر برای «زخم تردید» از ترکیه تعلق گرفت. در نهایت میشل کاپرون از فرانسه برای فیلم «مخلوط کن» جایزه بهترین فیلمبرداری را از آن خود کرد.

سینمای ایران که در این دوره تنها با یک فیلم مشترک در بخش بازیگری نامزد شده بود، همچنان به روند چند سال اخیر خود در عدم کسب جایزه ادامه داد.

سال گذشته نیز سینمای ایران در شانزدهمین دوره جوایز سینمایی آسیاپاسیفیک در هیچ شاخه‌ای نامزد دریافت جایزه نشد، در حالی که از زمان آغاز این رویداد در سال ۲۰۰۷، همواره به‌طور مستمر حضوری فعال داشته است.

در سال ۲۰۲۲ نیز سینمای ایران با فیلم «شب، داخلی، دیوار» به کارگردانی وحید جلیلوند توانست در دو شاخه بهترین فیلمنامه (وحید جلیلوند) و بهترین بازیگر مرد (نوید محمدزاده) نامزد گردد، با این حال، به‌دلیل عدم موفقیت، جایزه‌ای کسب نکرد.

با این وجود، سینمای ایران سابقه‌ای پربار در جوایز آپسا (جوایز سینمایی آسیاپاسیفیک) دارد و در برخی دوره‌ها با درخشش خود، موفق به دریافت چندین جایزه شده است.

در سال ۲۰۲۱ و در چهاردهمین دوره این جوایز، سینمای ایران در هفت شاخه نامزد دریافت جایزه بود و فیلم «قهرمان» به کارگردانی اصغر فرهادی، در کنار «ماشین منو بران»، هر کدام با نامزدی در چهار شاخه، پیشتاز نامزدها به حساب می‌آمدند. فیلم «قهرمان» در رشته‌های بهترین فیلم، کارگردانی، فیلمنامه و بهترین بازیگر مرد (امیر جدیدی) نامزد جایزه آسیاپاسیفیک شد و در نهایت اصغر فرهادی موفق به کسب جایزه بهترین کارگردانی شد.

فیلم «شیطان وجود ندارد» به کارگردانی محمد رسول اُف نیز در بخش بهترین فیلم، و نسیم احمدپور و شهرام مکری برای «جنایت بی دقت» در رشته بهترین فیلمنامه، و همچنین فیلم «وقت چیغ انارها» به کارگردانی گراناز موسوی در شاخه بهترین فیلم بلند جوانان نامزد دریافت جوایز این رویداد سینمایی بودند.

جوایز سینمایی آسیاپاسیفیک در سال ۲۰۲۰ به‌دلیل شیوع ویروس کرونا برگزار نشد. اما در سال ۲۰۱۹ و در سیزدهمین دوره این مراسم، سینمای ایران در شش شاخه نامزد جوایز بود. نوید محمدزاده برای فیلم «متری شیش و نیم» و محسن تنابنده برای «رونا، مادر عظیم» در شاخه‌های مختلف مستند «خط باریک قرمز» به کارگردانی فرزاد خوش‌دست در بخش مستند بلند و «کاغذ پاره‌ها» به کارگردانی و تهیه‌کنندگی بهزاد نعلبندی و همچنین فیلمنامه «قصر شیرین» به کارگردانی رضا میرکریمی نامزد این جوایز بودند. همچنین فیلم «رونا مادر عظیم» به تهیه‌کنندگی نوید محمودی یکی از پنج نامزد جایزه تنوع فرهنگی یونسکو نیز بود و در نهایت موفق به کسب این جایزه شد و به این ترتیب سهم سینمای ایران از این دوره از جوایز آسیاپاسیفیک به یک جایزه جنبی محدود گردید.

در دوزادهمین دوره جوایز سینمایی آسیاپاسیفیک که در سال ۲۰۱۸ برگزار شد، فیلم «بمب: یک داستان عاشقانه» در دو شاخه بهترین فیلمنامه (پیمان معادی) و موسیقی متن (النی کارایندرو) و بهمن فرمان آرا به عنوان بازیگر در فیلم خود «حکایت دریا»، همچنین فیلم «آوا» به کارگردانی صدف فروغی که محصول مشترک ایران، قطر و فرانسه بود، نامزد دریافت جوایز شدند، اما هیچ یک از آن‌ها موفق به دریافت جایزه نشدند.

در یازدهمین دوره این رویداد، فیلم «لِرد» به کارگردانی محمد رسول‌اُف در بخش بهترین فیلم بلند، نوید محمدزاده برای بازی در «بدون تاریخ، بدون امضاء» در رشته بهترین بازیگر مرد و «اسکی‌باز» به کارگردانی فریدون نجفی نیز در بخش بهترین فیلم بلند جوانان نامزد جوایز آسیاپاسیفیک شدند که در نهایت نوید محمدزاده تقدیر ویژه داوران را به دست آورد. همچنین در این دوره به پاس هنرمندی عباس کیارستمی، کارگردان نامدار سینمای ایران، تقدیر ویژه‌ای صورت گرفت.

در دهمین دوره جوایز سینمایی آسیاپاسیفیک، سینمای ایران با وجود نامزدی در چند بخش، تنها موفق به دریافت جایزه بهترین مستند گردید.

سینمای ایران در دهمین دوره جوایز سینمایی آسیاپاسیفیک در بخش‌های بهترین فیلم (محمد رسول الله و دختر)، بهترین فیلم بلند جوانان (نفس به کارگردانی نرگس آبیار)، بهترین فیلمبرداری (ویتوریو استورارو- محمد رسول‌الله)، بهترین بازیگر مرد (فرهاد اصلانی – دختر)، بهترین فیلمنامه (مهران کاشانی – دختر) و بهترین مستند (رویاهای دم صبح) نامزد جوایز این دوره شد که در نهایت مهرداد اسکویی برای مستند «رویاهای دم صبح» موفق به کسب جایزه گردید. همچنین منوچهر محمدی در این دوره جایزه فدراسیون بین‌المللی تهیه‌کنندگان سینما را به خود اختصاص داد.

در نهمین دوره جوایز سینمایی «آسیاپاسیفیک» تنها نامزدی سینمای ایران، فاطمه معتمدآریا برای دریافت عنوان بهترین بازیگر زن برای فیلم «بهمن» به کارگردانی مرتضی فرشباف بود. همچنین نگار جواهریان، بازیگر سینمای ایران، یکی از اعضای هیات داوران این رویداد سینمایی به شمار می‌رفت.

در سال ۱۳۹۳ و در هشتمین دوره جوایز، فیلم “عصبانی نیستم!” به کارگردانی رضا درمیشیان موفق به کسب نامزدی در دو بخش بهترین فیلم و بهترین بازیگر مرد (نوید محمدزاده) گردید و “قصه‌ها” ساخته رخشان بنی‌اعتماد نیز در شاخه بهترین کارگردانی نامزد شد. همچنین “ملبورن” ساخته نیما جاویدی در رشته بهترین فیلمنامه و مریلا زارعی برای “شیار ۱۴۳” به کارگردانی نرگس آبیار نامزد بهترین بازیگر زن بود.

این دوره همچنین با ریاست اصغر فرهادی و حضور محمد اطبایی به‌عنوان یکی از اعضای هیات داوران نتپک، منجر به دریافت تقدیرنامه هیات داوران برای مریلا زارعی و جایزه فیلمنامه برای نیما جاویدی شد. در همین راستا، رضا درمیشیان نیز توانست جایزه استعداد جوان را به خود اختصاص دهد.

در هشتمین دوره جوایز آسیاپاسیفیک، فیلم «گذشته» به عنوان کاندیدای بهترین فیلم و همچنین اصغر فرهادی برای فیلمنامه «گذشته» دارای نامزدی بود. در همین راستا، شهرام مکری برای «ماهی و گربه» نامزد بهترین کارگردانی شد و نگار جواهریان برای بازی در «حوض نقاشی» نیز در بخش بهترین بازیگر زن نامزد این دوره بود که متاسفانه هیچ یک موفق به دریافت جایزه نشدند، اما فیلم «حوض نقاشی» به کارگردانی مازیار میری موفق به کسب جایزه معتبر یونسکو گردید.

در دوره هفتم، فیلم سینمایی «خرس» به کارگردانی خسرو معصومی و تهیه‌کنندگی جواد نوروزبیگی به‌عنوان نامزد بهترین فیلم و بهترین کارگردانی در جوایز سینمای آسیاپاسیفیک معرفی شد.

تورج اصلانی نیز به عنوان نامزدی برای بهترین فیلمبرداری بجای فیلم «فصل کرگدن» خود را به رقابت گذاشت و موفق به کسب این جایزه گردید.

در سال ۹۰، سینمای ایران در نُه بخش نامزد دریافت جایزه «آسیا پاسفیک» گردید. فیلم «جدایی نادر از سیمین» ساخته اصغر فرهادی در بخش‌های بهترین فیلم بلند داستانی، دستاورد کارگردانی، فیلم‌نامه و همچنین بازیگر مرد برای پیمان معادی به نامزدی درآمد که در نهایت اصغر فرهادی آبرام جایزه بهترین فیلم بلند داستانی را از آن خود کرد.

نماینده دیگر سینمای ایران در جوایز آسیا-پاسیفیک در همان سال، فیلم «به امید دیدار» به کارگردانی محمد رسول‌اف بود که در سه شاخه بهترین فیلم بلند داستانی، بهترین دستاورد کارگردانی و بازیگری زن برای جایزه نامزد گردید.

شایسته ایرانی، بازیگر فیلم «آینه‌های روبرو» و «باد و مه» به کارگردانی محمد علی طالبی دیگر نامزدهای ایرانی در مراسم همان سال جوایز آسیاپاسیفیک بودند.

سال ۸۹ تنها نماینده سینمای ایران در جوایز آسیا-پاسیفیک فیلم «دیگری» به کارگردانی مهدی رحمانی و تهیه‌کنندگی «محمد علی نجفی» بود که با بازی محمدرضا فروتن و مریلا زارعی موفق به کسب جایزه بهترین فیلم بلند کودک گردید.

در سه دوره ابتدایی جوایز «آسیا-پاسیفیک»، سینمای ایران حضور فعالی را به نمایش گذاشت.

در دوره سوم که در سال ۱۳۸۸ برگزار شد، «اصغر فرهادی» با فیلم «درباره الی» در چهار رشته مورد نامزدی قرار گرفت.

این فیلم علاوه بر نامزدی در بهترین فیلم، در بخش‌های بهترین فیلم‌نامه (اصغر فرهادی)، بهترین کارگردانی (اصغر فرهادی) و بهترین بازیگر زن (گلشیفته فراهانی) نیز نامزد بود. همچنین سینمای ایران در سال ۲۰۰۹ نماینده دیگری به غیر از این فیلم داشت. «علی‌محمد قاسمی» برای فیلم «چراغی در مه» نامزد بهترین فیلم‌برداری شد که در نهایت اصغر فرهادی موفق به کسب جایزه ویژه هیات داوران و جایزه بهترین فیلم‌نامه را برای «درباره ‌الی» در سومین دوره جوایز آسیا-پاسیفیک گردید. تهمینه میلانی یکی از اعضای هیات داوری در این رویداد سینمایی بود و محمد اطبایی نیز بخشی از هیات داوران نتپک به شمار می‌رفت.

به علاوه، سینمای ایران در دومین دوره جوایز سینمایی «آسیا-پاسیفیک» در سال ۱۳۸۷ در چهار رشته نامزد دریافت جوایز شد و توانست دو جایزه را برای خود به ارمغان بیاورد. رضا ناجی برای فیلم «آواز گنجشک‌ها» به کارگردانی مجید مجیدی، فیلم «تنها دو بار زندگی می‌کنیم» ساخته بهنام بهزادی در دو رشته بهترین فیلمنامه و بهترین بازیگر مرد (علیرض آقا خانی) و مستند «تینار» نیز در بخش بهترین مستند موفق به نامزدی شدند.

رضا ناجی برای فیلم «آواز گنجشک‌ها» که در رشته بهترین بازیگر مرد نامزد شده بود، موفق به کسب جایزه این بخش گردید و مستند «تینار» به کارگردانی مهدی منیری به خاطر تلاش‌های چشم‌گیر خود در جهت حفظ تنوع فرهنگی، جایزه‌ی یونسکو را از آن خود کرد.

در مراسم اهدای اولین دوره جایزه جشنواره سینما آسیاپاسفیک در سال ۱۳۸۶، سینماگران ایرانی در هفت رشته نامزد شده و جوایز بهترین کارگردانی به رخشان بنی‌اعتماد و محسن عبدالوهاب برای «خون‌بازی»، هومن بهمنش برای فیلمبرداری «آن سه» و «اتوبوس شب» به کارگردانی کیومرث پوراحمد موفق به دریافت جایزه بزرگ هیات داوران شدند. در آن سال، جعفر پناهی به‌عنوان یکی از اعضای هیات داوری این جوایز مدعو بود.

شایان ذکر است که در دوره‌هایی که عضو ایرانی در هیات انتخاب یا داوری جوایز آسیاپاسیفیک حضور داشته، فیلم‌های ایرانی وضعیت بهتری داشته‌اند.