قطعنامه ۵۹۸ در حالی از سوی ایران پذیرفته شد که شرایط بین المللی به نقطه ای حساس رسیده بود؛ شعله های جنگی نابرابر که علیه ایران برافروخته شده بود، سر باز می زد و نیاز به تدبیری بلند داشت. در این بزنگاه تاریخی، تیمی از دیپلمات های زبده و چهره های آشنا با پیچ و خم های سیاست بین الملل به میدان آمدند تا با زبان عقلانیت، کارزار گلوله و آتش را به میز مذاکره بکشانند.
در طول سال های جنگ تحمیلی، شورای امنیت سازمان ملل بار ها قطعنامه هایی صادر کرد که به سبب جانبداری آشکار، هیچ گاه از سوی ایران پذیرفته نشد، اما قطعنامه ۵۹۸ سرنوشتی متفاوت یافت. برای نخستین بار، بخش هایی از حقوق ایران در متن گنجانده شده بود، تا جایی که امام خمینی (ره) شخصاً مهر تأیید بر آن نهادند.
در این شرایط، عراق که به دنبال تعویق آتش بس تا تحقق خواسته هایش بود، ناچار شد پای میز گفت و گو بنشیند. هدایت این مذاکرات را خاویر پرز دکوئیار، دبیرکل وقت سازمان ملل بر عهده داشت. هیأت ایرانی، اما ترکیبی از چهره های آشنا بود: علی اکبر ولایتی، حجت الاسلام حسن روحانی، محمدجواد ظریف، سیروس ناصری، جمشید ممتاز، مجید تخت روانچی و دیگران.
در همان نخستین دیدار با دبیرکل، هیأت ایرانی با خبری غافلگیر شد: علی رغم پذیرش آتش بس از سوی ایران، عراق بار دیگر تجاوزی جدید را آغاز کرده بود. ولایتی به تندی اعتراض کرد و پرز دکوئیار پس از استعلام از سرویس اطلاعاتی آمریکا، ادعای ایران را تأیید و خواستار عقب نشینی فوری عراق شد.
نقش محمدجواد ظریف که در آن زمان نفر دوم نمایندگی دائم ایران در سازمان ملل بود، از همین نقطه پررنگ تر می شود. تسلط او به زبان انگلیسی و مهارتش در نگارش متن های حقوقی، باعث شد که نوشتن بخش هایی کلیدی از مواضع ایران به او سپرده شود.
در حالی که آمریکا مشغول تهیه پیش نویس قطعنامه ای برای تحریم ایران بود، تیم ایرانی با هماهنگی تهران و تأیید امام خمینی، تصمیم گرفت پاسخی هوشمندانه ارائه دهد: تأکید بر اینکه پذیرش «طرح اجرایی دبیرکل»، معادل پذیرش قطعنامه است؛ بدون آن که به صورت رسمی و حقوقی، قطعنامه را پذیرفته باشند.
در این میان، ظریف که به عنوان نفر دوم نمایندگی ایران در سازمان ملل و مسلط ترین عضو هیأت به زبان انگلیسی بود، نقشی کلیدی یافت. او مسئول نوشتن بندی از سند شد که حاوی خواسته ایران بود، بدون آنکه به صراحت معنای حقوقی «پذیرش قطعنامه» را در بر داشته باشد. اینجا بود که واژه طلایی «تانتامونت» (tantamount) وارد تاریخ دیپلماسی ایران شد؛ کلمه ای که هوشمندانه به معنای «به مثابه» به کار رفت تا موضع ایران را بدون پذیرش رسمی قطعنامه، به جهانیان منتقل کند.
این نامه که بعد ها در اسناد وزارت خارجه به نام «تانتامونت لتر» مشهور شد، نمونه ای درخشان از دیپلماسی ظریف و زبان در خدمت منافع ملی است؛ روایتی از زمانی که یک واژه، تعادل یک جنگ و صلح را رقم زد.
تیم مذاکره در قطعنامه ۵۹۸؛ حسن روحانی، سیروس ناصری، علی اکبر ولایتی و محمدجواد ظریف