فتالات‌ها گروهی از مواد شیمیایی هستند که در بسیاری از محصولات روزمره استفاده می‌شوند. در سال‌های اخیر، نگرانی‌ها درباره تأثیر احتمالی این مواد بر سلامت باروری افزایش یافته است.
به گزارش انتخاب و به نقل از ساینس الرت؛ یکی از رایج‌ترین فتالات‌ها، ماده‌ای به نام DEHP است که برای نرم و انعطاف‌پذیر کردن پلاستیک‌ها به کار می‌رود. این ماده در محصولاتی مانند لوله‌های پلاستیکی، بسته‌بندی مواد غذایی، پرده حمام، برخی تجهیزات پزشکی و چسب مژه وجود دارد.
این ماده می‌تواند از طریق غذا و آب وارد بدن شود و پس از تجزیه، به ترکیبی به نام MEHP تبدیل شود. مطالعات پیشین روی حیوانات و در محیط آزمایشگاه نشان داده‌اند که این ترکیب ممکن است عملکرد هورمون‌ها را مختل کند و بر باروری تأثیر بگذارد.
اکنون پژوهش جدیدی که در مجله علمی eBioMedicine منتشر شده است، نشان می‌دهد این ماده می‌تواند بر عملکرد سلول‌های مختلف تخمدان انسان تأثیر بگذارد.
این تحقیق را پژوهشگران مؤسسه کارولینسکا در سوئد انجام داده‌اند.
ماده شیمیایی موجود در پلاستیک‌ها چگونه بر تخمدان تأثیر می‌گذارد؟
مطالعات قبلی بیشتر بر فولیکول‌های تخمدان تمرکز داشتند؛ ساختارهایی که تخمک‌ها در آن‌ها رشد می‌کنند. اما تخمدان از انواع مختلفی از سلول‌ها تشکیل شده است که برای عملکرد طبیعی این اندام ضروری هستند.
پژوهشگران در مطالعه جدید دریافتند که اثرات فتالات‌ها ممکن است فراتر از سلول‌های مرتبط با تخمک‌گذاری باشد.
پائولینا دامدیموپولو، پژوهشگر حوزه زیست‌شناسی تولیدمثل و نویسنده ارشد این مطالعه، می‌گوید: «نتایج ما نشان می‌دهد که فتالات‌ها بر انواع سلول‌های بسیار بیشتری در تخمدان تأثیر می‌گذارند؛ نه‌فقط سلول‌های تخمک و فولیکول‌ها که تاکنون بیشتر مورد توجه پژوهش‌ها بوده‌اند.»
او افزود که یکی از یافته‌های غیرمنتظره، حساسیت بالای سلول‌های مرتبط با سیستم عصبی تخمدان به این ماده شیمیایی بود.
پژوهشگران چه چیزی کشف کردند؟
دانشمندان بافت تخمدان هفت نفر را در محیط آزمایشگاه بررسی کردند و آن را در معرض مقادیر مختلف MEHP قرار دادند.
نتایج نشان داد که این ماده فعالیت ژن‌ها را در انواع مختلف سلول‌های تخمدان تغییر می‌دهد. شدت برخی از این تغییرات نیز با افزایش میزان مواجهه بیشتر می‌شد.
پژوهشگران دریافتند که MEHP می‌تواند فرایندهای مهمی را که برای حفظ ساختار سلول‌ها و تولید انرژی در آن‌ها ضروری هستند، مختل کند.
همچنین، این ماده توانایی سلول‌ها برای برقراری ارتباط با یکدیگر را کاهش داد.
یکی از نکات قابل‌توجه این بود که سلول‌های گلیال، یعنی سلول‌های مرتبط با سیستم عصبی که نقش آن‌ها در تخمدان هنوز به‌خوبی شناخته نشده است، حساسیت زیادی به این ماده نشان دادند.
بااین‌حال، این پژوهش در محیط آزمایشگاه و با تعداد محدودی نمونه انجام شده است. بنابراین، برای اطمینان از اینکه این اثرات در تخمدان سایر افراد نیز رخ می‌دهد، تحقیقات بیشتری لازم است.
آیا فتالات‌ها باعث تخمدان پلی‌کیستیک می‌شوند؟
پژوهشگران معتقدند یافته‌های جدید می‌تواند به درک بهتر ارتباط احتمالی میان مواجهه با فتالات‌ها و مشکلات تخمدان کمک کند.
برخی مطالعات پیشین نیز ارتباط‌هایی میان مواجهه با این مواد شیمیایی و تغییرات مرتبط با تخمدان پلی‌کیستیک گزارش کرده‌اند.
بااین‌حال، این پژوهش ثابت نمی‌کند که فتالات‌ها باعث سندرم تخمدان پلی‌کیستیک یا ناباروری می‌شوند. برای مشخص شدن این موضوع، به مطالعات گسترده‌تری نیاز است که اثرات این مواد را در بدن انسان بررسی کنند.
آیا باید نگران فتالات‌های موجود در محصولات روزمره باشیم؟
استفاده از DEHP در کشورهای مختلف با محدودیت‌های متفاوتی روبه‌روست. بااین‌حال، مقررات مربوط به کاربرد آن در محصولاتی مانند تجهیزات پزشکی، لوازم آرایشی و بسته‌بندی مواد غذایی یکسان نیست.
از آنجا که این ماده در محصولات متعددی استفاده می‌شود، دانشمندان همچنان در حال بررسی خطرات احتمالی آن برای سلامت انسان هستند.
مطالعه جدید نشان می‌دهد که برای ارزیابی ایمنی مواد شیمیایی، نباید تنها یک بخش از تخمدان را بررسی کرد؛ بلکه لازم است تأثیر این مواد بر انواع مختلف سلول‌های این اندام نیز مورد توجه قرار گیرد.
جمع‌بندی
پژوهش جدید نشان می‌دهد ماده‌ای که در بدن از تجزیه یکی از ترکیبات رایج در پلاستیک‌ها تولید می‌شود، می‌تواند فعالیت ژن‌ها و عملکرد سلول‌های مختلف تخمدان را تغییر دهد.
این یافته نگرانی‌های تازه‌ای درباره تأثیر احتمالی مواد شیمیایی موجود در محصولات روزمره بر سلامت باروری ایجاد کرده است.
بااین‌حال، هنوز مشخص نیست که میزان مواجهه معمول افراد با این مواد تا چه اندازه بر عملکرد تخمدان، باروری یا احتمال ابتلا به مشکلاتی مانند تخمدان پلی‌کیستیک تأثیر می‌گذارد. برای پاسخ به این پرسش‌ها، به تحقیقات بیشتری نیاز است.