از میلیونها سال پیش، برخی از حیوانات در میان خود به همنوعخواری پرداختهاند. قدیمیترین نمونهای که تاکنون شناسایی شده، به تریلوبیتها برمیگردد که قدمتی نزدیک به نیم میلیارد سال دارند.
امروزه، رفتار همنوعخواری یا کانیبالیسم در تعداد زیادی از موجودات مشاهده میشود. این رفتار بهندرت اتفاق میافتد، زیرا برخی از حیوانات فقط در شرایط خاص به همنوعخوار تبدیل میشوند. در این مقاله، به نقل از وبسایت لایوساینس، به چند مورد از همنوعخواری در دنیای حیوانات میپردازیم.
میمون
رفتار همنوعخواری در میمونها معمولاً در ارتباط با کشتن نوزادانشان است. بهعنوان مثال، در سال ۲۰۱۹، گروهی از پژوهشگران در پارک سانتا روزا واقع در کاستاریکا شاهد بودند که میمونهای کپوچین روسفید پانامایی (Cebus imitator) پس از افتادن یک نوزاد ده روزه از درخت، به خوردن آن اقدام کردند. پژوهشگران مشکوک بودند که آیا یکی از نرهای بالغ نوزاد را هل داده یا به او حمله کرده و موجب مرگش شده است. در بسیاری از گونهها، نرهای بالغ اقدام به کشتن فرزندان غیرخویشاوند میکنند تا شانس خود را برای تولیدمثل افزایش دهند.
خرس قطبی
معمولاً همنوعخواری در خرسهای قطبی (Ursus maritimus) به نرهایی مربوط میشود که جوانان و در برخی موارد مادههای بالغ را میکشند. اما بر اساس مطالعهای که در سال ۲۰۱۱ در مجله Arctic منتشر شد، همنوعخواران خرسهای قطبی، چه نر و چه ماده، به خوردن لاشههای آنها که از سوی انسانها کشته و پوست انداخته شدهاند، اقدام میکنند.
طبق گزارشی از گاردین در سال ۲۰۲۰، همنوعخواری در خرسهای قطبی در شمال روسیه در حال افزایش است و احتمالا دلیل این امر کمبود غذاست؛ چرا که ذوب یخهای دریا بهخاطر تغییرات اقلیمی و فعالیتهای انسانی آنها را وادار به دور کردن از شکارگاههای سنتی کرده است.
جگوار
یک مطالعه که در سال ۲۰۱۰ در مجله The Southwestern Naturalist منتشر شده، نخستین مورد از همنوعخواری در جگوارهای بالغ (Panthera onca) را گزارش میکند. بهنظر میرسید دو جگوار نر یک ماده جگوار را کشته و بخشی از لاشه او را خوردهاند. پژوهشگران حدس میزنند که با توجه به وجود طعمههای زیاد در این ناحیه، این نوع از رفتار در نتیجه استرس اجتماعی ناشی از مواجهه با جگوارهای ناآشنا در جنگل رخ داده است. همنوعخواری در جگوارها ممکن است به شکل خورده شدن تولهها هم دیده شود، هرچند این امر نادر است.
کوسه ببری شنی
کوسههای ببری شنی (Carcharias taurus) همنوعخواری را حتی قبل از اینکه از رحم مادر خارج شوند، آغاز میکنند. پژوهشگران مدتهاست که وجود نوزادان کوسه ببری در معده نوزادان دیگر را شناسایی کردهاند؛ چرا که تولهها در حین رشد به همتایان خود در رحم حمله کرده و آنها را میخورند. این نوع همنوعخواری به این معنا است که فقط قویترین و بزرگترین فرزندان زنده خواهند ماند. مادههای بالغ میتوانند با چند نر جفتگیری کنند و لذا همنوعخواری ممکن است در میان نوزادان بهدست آمده از پدران مختلف رخ دهد.
پژوهشگران مشاهده کردهاند که در اوایل بارداری، پنج تا هفت نوزاد از چند پدر در رحم مادهها وجود دارد و سپس در مراحل بعدی بارداری، دو نوزاد از یک پدر دیده میشوند. این احتمال وجود دارد که فرزندان اولین نر که با مادهای جفتگیری میکند، مدت بیشتری برای رشد داشته باشند و فرزندان نرهایی که بعد از آن جفتگیری میکنند، کوچکتر باشند و به خوراک آنها تبدیل گردند. همچنین، کوسههای بالغ همچنین ممکن است اعضای کوچکتر گونهی خود را بخورند.
الیگاتور
این تمساحهای پوزهپهن (الیگاتورها) طعمههای متنوعی را شامل الیگاتورهای دیگر میخورند. در گزارشی که در سال ۲۰۲۲ منتشر شد، یکی از ساکنان بندر شارلوت، این رفتار همنوعخواری را در پارکی در فلوریدا به ثبت رساند. در ویدئویی که مشاهده شد، الیگاتور بزرگی درحالیکه یکی از الیگاتورهای کوچکتر را در دهان خود نگه داشته بود، بر روی سطح آب ظاهر شد.
آدام روزنبلات، استادیار زیستشناسی در دانشگاه فلوریدا شمالی که به مطالعه الیگاتور آمریکایی (Alligator mississippiensis) پرداخته است، اظهار میکند که این رفتار از میلیونها سال پیش اتفاق میافتد. الیگاتورها قادرند بهطور کامل موجودات کوچکتر را ببلعند و غذاهای بزرگتر را در دهان خود به تکههای کوچکتر تبدیل کنند.
ببر
تحقیقات در مورد رفتار همنوعخواری در ببرها (Panthera tigris) همچنان ادامه دارد، اما شواهدی وجود دارد که نشان میدهد ببرهای بالغ گاهی به کشتن تولهها و دیگر ببرها میپردازند. بهعنوان مثال، در سال ۲۰۱۹، در پارک ملی کانها در هند، یک ببر ماده بالغ ابتدا دو توله ببر را کشت و سپس آنان را خورد. با در نظر گرفتن طعمههای فراوان در این ناحیه، رفتار همنوعخواری ببرها نظر مقامهای محیط زیست و حامیان حیاتوحش را به خود جلب کرده است.
عنکبوت
ارتباط همنوعخواری در میان عنکبوتها انواع گوناگونی دارد. تعداد زیادی از گونههای عنکبوت ماده وجود دارند که بعد از جفتگیری به خوردن نرها میپردازند (بهعنوان مثال، بعضی از گونههای عنکبوت بیوه سیاه به این رفتار شهرت دارند). جالب اینجاست که یکی از نرهای گونه Philoponella prominens سازگاریهای خاصی برای فرار از چنگال عنکبوت ماده تکامل یافته است و پس از جفتگیری به سرعت از دست او میگریزد. اما آن دسته از نرها که نتوانند فرار کنند، به غذای عنکبوتهای ماده تبدیل میشوند.
همچنین، دربارهی عنکبوتهای بیابابی (Stegodyphus lineatus) مشاهده شده است که نر با خوردن کیسه تخم ماده قبل از به دنیا آمدن فرزندان، اقدام به فرزندکشی میکند و در صورتیکه فرزندان موفق به خروج از تخم شوند، تحت رفتار معروف به «مادرخواری» مادر خود را میخورند.
نیشترماهی
نیشترماهی پوزه بلند (Alepisaurus ferox) به عنوان یکی از همنوعخوارهای ساکن اعماق دریا، در اقیانوسهای گرمسیری و نیمه گرمسیری به طول ۲٫۱ متر میرسد و عمدتاً در نواحی گرگ و میش آب، در عمق حدود ۲۰۰ تا ۱۰۰۰ متر زندگی میکند.
نیشترماهیهای کوچکتر غالباً در معده نیشترماهیهای بزرگتر مشاهده میشوند که نشاندهنده این است که این موجودات به طور معمول یکدیگر را میخورند. پژوهشگران حتی نیشتر ماهی را در معده نیشترماهی دیگری شناسایی کردهاند.
سمندر آبی
سمندرهای آبی (Cryptobranchus alleganiensis) نر به طور متوسط حدود ۱۴ درصد از فرزندان خود را میخورند. این رفتار معمولاً از لحاظ بقای گونه آنها مشکلساز نمیشود، زیرا افرادی را که احتمال زندهماندنشان کمتر است، مورد هدف قرار میدهند. با این حال، جنگلزدایی موجب افزایش اشتهای آنها شده است.
پژوهشگران بر این باورند که تخریب جنگلها سبب تغییر شیمی آب در زیستگاههای این سمندرها میشود و کاهش منابع غذایی باعث میشود نرها بیشتر بچههای خود را بخورند. همچنین، حیواناتی چون وزغ نیشکر (Rhinella marina) و گردوی دریایی (Mnemiopsis leidyi) نیز بچههای خود را میخورند.
اسب آبی
پژوهشگران تا دهه ۱۹۹۰ بر این عقیده بودند که اسبهای آبی (Hippopotamus amphibius) کاملا گیاهخوار هستند؛ اما مشاهدهها نشان داد که این جانوران نیز در حال مصرف لاشهخوری از جمله بقایای گونه خود بودهاند. این همنوعخواری ممکن است تا حدی به شیوع سیاه زخم در جمعیت اسبهای آبی اوگاندا در سال ۲۰۰۴ مربوط باشد.
فک
فکهای خاکستری (Halichoerus grypus) معمولاً به خوردن ماهی میپردازند، اما گاه به همنوعخواری نیز اقدام میکنند. به گزارش مطالعهای که در سال ۲۰۱۹ در مجله Journal of Sea Research منتشر شد، فک نر جوانی اقدام به کشتن توله فکی کرده و به مدت تقریباً ۹۰ دقیقه چربی پر انرژی او را خورده است.
نویسندگان این پژوهش خاطرنشان کردهاند که ۲۸ گرم چربی بلابر فک معادل با همان مقدار کالری در ۱۰۰ گرم شاهماهی (غذای معمول فک ها) است و درحالیکه ۱۲ گرم بلابر معادل ۱۰۰ گرم ماهی کاد است بنابراین، رفتار همنوعخواری از نظر انرژی برای فکها بسیار به صرفه است.
انسان
انسانها در طول تاریخ خود به همنوعخواری روی آوردهاند. آنها گاهی از روی خشونت اقدام به این کار میکردند و در برخی موارد، به احترام عزیزان فوتشده، به مصرف جسد آنان میپرداختند. همچنین، در شرایط قحطی، سفرهای دشوار و بلاتکلیفی نیز به این رفتار متوسل میشدند. شواهدی وجود دارد که نشان میدهد نئاندرتالها و دیگر بستگان منقرضشده انسانها نیز به گاهی همنوعخواری دست زدهاند.
منبع: زومیت