داروهای گروه GLP-1 مانند اوزمپیک (Ozempic) در سالهای اخیر تحول بزرگی در درمان بیماریهایی مانند دیابت نوع ۲ و چاقی ایجاد کردهاند.
به گزارش انتخاب و به نقل از sciencealert ؛ این داروها در اصل برای کاهش قند خون و کنترل اشتها تجویز میشوند، اما پژوهشهای جدید نشان میدهد تأثیر آنها بسیار فراتر از این موارد است و میتوانند بر جنبههای مختلف سلامت بدن اثر بگذارند؛ اثراتی که پیشتر انتظارش نمیرفت.
اکنون مطالعهای تازه، اثر ناخواسته دیگری از این داروها را آشکار کرده و نشان میدهد هنوز شناخت ما از عملکرد کامل داروهای آگونیست گیرنده GLP-1 بسیار محدود است.
پژوهشی که در مجله Diabetes, Obesity and Metabolism منتشر شده نشان میدهد مصرف داروهای GLP-1 با کاهش خطر ابتلا به دژنراسیون ماکولا وابسته به سن (AMD) ارتباط دارد؛ بیماری شایعی که مهمترین علت نابینایی غیرقابلبرگشت در سالمندان به شمار میرود.
در این مطالعه، گروهی از پژوهشگران به سرپرستی چنگ-هسین هونگ از دانشگاه علوم پزشکی چونگشان تایوان، اطلاعات پزشکی بیش از ۱۵۷ هزار نفر را بررسی کردند.
همه شرکتکنندگان ۶۰ سال یا بیشتر سن داشتند، همگی مبتلا به چاقی بودند، اما هیچیک به دیابت نوع ۲ مبتلا نبودند.
افراد به دو گروه تقریباً مساوی، هر کدام شامل حدود ۷۹ هزار نفر، تقسیم شدند.
گروه اول از داروهای GLP-1 مانند لیراگلوتاید، سماگلوتاید یا تیرزپاتاید برای کاهش وزن استفاده میکردند، در حالی که گروه دوم از داروهای کاهش وزن غیر از GLP-1 بهره میبردند.
پس از چند سال پیگیری، مشخص شد افرادی که داروهای GLP-1 مصرف کرده بودند، نسبت به گروه دیگر بهطور قابلتوجهی کمتر به دژنراسیون ماکولا مبتلا شدند.
بهطور کلی، مصرف این داروها با ۱۸ درصد کاهش خطر ابتلا به AMD همراه بود. در مواردی که نوع دقیق بیماری در پرونده پزشکی مشخص نشده بود، این کاهش خطر حتی به ۳۰ درصد نیز میرسید.
البته این ارتباط در مورد نوع مرطوب (Wet یا Exudative) دژنراسیون ماکولا مشاهده نشد.
در مورد نوع خشک (Dry یا Nonexudative) که شایعترین شکل این بیماری است، روندی به سمت کاهش خطر دیده شد، اما این اختلاف از نظر آماری معنادار نبود.
مطالعات قبلی نیز نشانههایی از اثر محافظتی داروهای GLP-1 در برابر AMD یافته بودند، اما بیشتر آن تحقیقات روی بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ انجام شده بود؛ بیماریای که این داروها ابتدا برای درمان آن توسعه یافتند.
در پژوهش جدید، محققان عمداً افراد فاقد دیابت را انتخاب کردند تا تأثیر قند خون و خود بیماری دیابت بر نتایج حذف شود.
اما این داروها چگونه ممکن است از بینایی محافظت کنند؟
پژوهشگران هنوز پاسخ قطعی برای این سؤال ندارند.
یکی از فرضیهها این است که داروهای GLP-1 با کاهش التهاب در شبکیه چشم و مهار مجموعهای از مولکولهای التهابی به نام NLRP3 inflammasome، از سلولهای عصبی شبکیه محافظت میکنند.
با این حال، احتمال دیگری نیز وجود دارد.
افراد مبتلا به چاقی که داروهای GLP-1 مصرف میکنند معمولاً نسبت به کسانی که از سایر داروهای کاهش وزن استفاده میکنند، وزن بیشتری از دست میدهند و شاید همین کاهش وزن، عامل اصلی کاهش خطر ابتلا به AMD باشد.
پژوهشگران مینویسند: «کاهش وزن بهخودیخود التهاب عمومی بدن و استرس اکسیداتیو را کاهش میدهد و همین موضوع ممکن است بهطور مستقل خطر ابتلا به دژنراسیون ماکولا را کمتر کند.»
آنها تأکید میکنند اگر مشخص شود اثر مشاهدهشده بیشتر ناشی از کاهش وزن است تا خود داروی GLP-1، نتیجهگیری کاملاً متفاوت خواهد بود. در آن صورت، پیام اصلی این خواهد بود که کاهش وزن، صرفنظر از روشی که به دست آمده باشد، میتواند از سلامت شبکیه چشم محافظت کند؛ موضوعی که نیازمند تحقیقات بیشتری است.
این یافته با نتایج مطالعهای که حدود ۱۰ سال پیش، پیش از ورود سماگلوتاید به بازار، انجام شده بود نیز همخوانی دارد. آن پژوهش نشان داده بود که در افراد دارای اضافهوزن یا چاقی، با هر یک واحد افزایش شاخص توده بدنی (BMI)، خطر ابتلا به دژنراسیون ماکولا حدود ۲ درصد بیشتر میشود.
با وجود این نتایج امیدوارکننده، پژوهشگران هشدار میدهند که هنوز برای نتیجهگیری قطعی زود است.
میانگین مدت پیگیری شرکتکنندگان در گروه مصرفکننده GLP-1 تنها یک سال و در گروه مقایسه دو سال و نیم بود. بنابراین مشخص نیست این اثر محافظتی در بلندمدت نیز ادامه پیدا کند یا خیر.
به گفته نویسندگان مقاله، با دادههای فعلی نمیتوان مشخص کرد که کاهش خطر AMD ناشی از اثر مستقیم دارو بر شبکیه چشم است، نتیجه کاهش وزن بیشتر است یا ترکیبی از هر دو عامل.
آنها تأکید میکنند برای روشن شدن این موضوع، به مطالعات طولانیمدت، بررسی دقیق تغییرات وزن، معاینات تخصصی چشم و پژوهشهای بیشتری روی گروههای سنی مختلف نیاز است.
این مطالعه در مجله Diabetes, Obesity and Metabolism منتشر شده است.