در مجموع، زندگی در سال ۲۰۲۶ از بسیاری جهات نسبت به گذشته بهتر است. انسانها بهطور میانگین سالمتر از نسلهای پیشین هستند، امید به زندگی افزایش یافته، بیماریهای عفونی کمتر شده و با در نظر گرفتن سن، احتمال مرگ بر اثر بسیاری از بیماریهای مزمن نیز کاهش پیدا کرده است.
به گزارش انتخاب و به نقل از sciencealert؛ سرطان نمونه خوبی از این پیشرفت است. میزان ابتلا به بسیاری از سرطانها طی چند دهه ثابت مانده یا کاهش یافته و مرگومیر ناشی از سرطان نیز به شکل چشمگیری پایین آمده است.
بسیاری از سرطانهایی که در دهه ۱۹۹۰ تقریباً به معنای حکم مرگ بودند، به لطف درمانهای جدید امروز در برخی موارد بیشتر شبیه بیماریهای مزمنی مانند دیابت یا آمفیزم قابلکنترل هستند.
اما یک استثنای مهم وجود دارد: سرطان روده بزرگ در افراد جوان.
چرا سرطان روده بزرگ در جوانان بیشتر شده است؟
اگرچه میزان کلی ابتلا به سرطان روده بزرگ، یعنی سرطانهای روده بزرگ و راستروده، در حال کاهش است، اما در سالهای اخیر موارد ابتلا در افراد زیر ۵۰ سال افزایش یافته است.
از نظر تعداد کلی بیماران، این افزایش تأثیر چندانی بر آمار سرطان روده بزرگ ندارد؛ زیرا تعداد مبتلایان جوان همچنان نسبتاً کم است.
اما از دیدگاه علمی، این روند بسیار عجیب است.
بهطور معمول، سرطان روده بزرگ در افراد مسن شایعتر است، اما اکنون در حالی که میزان ابتلا در گروههای سنی بالاتر کاهش پیدا میکند، در جوانان رو به افزایش است.
و مشکل اصلی اینجاست: دانشمندان هنوز نمیدانند چرا.
آیا آفتکشها عامل این افزایش هستند؟
یکی از فرضیهها، نقش مواد شیمیایی محیطی مانند برخی آفتکشها و علفکشهاست. برای مثال، مادهای به نام پیکلورامبا خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ مرتبط دانسته شده است.
اما این فرضیه با چند مشکل روبهروست.
اول اینکه مصرف پیکلورام و بسیاری از مواد شیمیایی مشابه در مقایسه با دهههای ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ کمتر شده است. بنابراین مشخص نیست چگونه کاهش مصرف این مواد میتواند باعث افزایش سرطان در یک گروه سنی خاص در دهه ۲۰۲۰ شود.
از سوی دیگر، افراد مسن معمولاً در طول زندگی خود بیشتر در معرض این مواد قرار گرفتهاند. در دهههای گذشته قوانین مربوط به استفاده از مواد شیمیایی نیز سختگیرانهتر نبود و احتمالاً نسلهای قدیمیتر در معرض مقدار بیشتری از آفتکشها قرار داشتهاند.
بنابراین اگر آلودگیهای محیطی علت اصلی باشند، منطقی نیست که سرطان روده بزرگ در جوانان افزایش یابد، اما در افراد مسن کاهش پیدا کند.
همین مسئله درباره بسیاری از عوامل محیطی دیگر نیز صدق میکند.
نقش «مواد شیمیایی همیشگی» چیست؟
برخی پژوهشها PFAS یا مواد پر و پلیفلوروآلکیل را که اغلب «مواد شیمیایی ماندگار» نامیده میشوند، با سرطان روده بزرگ مرتبط دانستهاند.
اما اینجا هم همان مشکل وجود دارد: میزان قرار گرفتن در معرض PFAS به شکل مشخصی میان گروههای سنی تقسیم نشده است و حتی در برخی موارد ممکن است افراد مسن در طول زندگی خود بیشتر از جوانان در معرض این مواد قرار گرفته باشند.
به همین دلیل، پیدا کردن یک عامل محیطی که بتواند بهطور مشخص افزایش سرطان روده بزرگ در جوانان را توضیح دهد، دشوار است.
آیا چاقی میتواند مقصر باشد؟
یکی دیگر از احتمالات، چاقی است.
میدانیم که چاقی خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ را افزایش میدهد و جوانان امروزی نیز نسبت به نسلهای گذشته بیشتر با اضافهوزن و چاقی مواجهاند.
اما این توضیح نیز کامل نیست؛ زیرا میزان چاقی در افراد مسن هم بالاست و بنابراین نمیتواند بهتنهایی دلیل افزایش سرطان در جوانان باشد.
بر اساس برخی مدلسازیها، افزایش وزن افراد حداکثر میتواند حدود ۱۵ درصد از موارد سرطان روده بزرگ را توضیح دهد و احتمالاً سهم آن حتی کمتر است.
چرا این روند در همه کشورها یکسان نیست؟
معمای سرطان روده بزرگ در جوانان زمانی پیچیدهتر میشود که آمار کشورهای مختلف را با یکدیگر مقایسه کنیم.
این روند در همه کشورها یکسان نیست.
یک مطالعه در سال ۲۰۱۹ نشان داد میزان ابتلا به سرطان روده بزرگ در افراد جوان در تقریباً نیمی از کشورهای بررسیشده ثابت مانده یا کاهش یافته است.
مطالعه جدیدتری که در سال ۲۰۲۵ انجام شد نیز نتایج مشابهی داشت.
این موضوع پرسشهای بیشتری ایجاد میکند: چرا میزان ابتلا در جوانان در کشورهایی مانند آمریکا و بریتانیا افزایش یافته، اما در کشورهایی مانند ایتالیا و لیتوانی کاهش پیدا کرده است؟
آیا افزایش آزمایشها باعث افزایش آمار شده است؟
یکی از محتملترین توضیحات، افزایش آزمایش و تشخیص است.
اگرچه تغییر دستورالعملهای غربالگری سرطان احتمالاً دلیل اصلی این افزایش نیست، زیرا توصیههای مربوط به غربالگری افراد جوانتر تنها در سالهای اخیر تغییر کردهاند، در حالی که روند افزایش موارد از دهه ۱۹۹۰ آغاز شده است، اما این تنها تغییر ایجادشده در سیستم سلامت نیست.
ممکن است افراد جوان امروزی به دلایل مختلف بیشتر از گذشته برای مشکلات گوارشی آزمایش شوند و همین موضوع باعث شود موارد بیشتری از سرطان روده بزرگ شناسایی و ثبت شود.
تغییر شیوه ثبت بیماریها هم ممکن است نقش داشته باشد
عامل دیگری که باید در نظر گرفت، نحوه ثبت و گزارش موارد سرطان است.
وقتی درباره آمار بیماریها صحبت میکنیم، در واقع درباره میزان مواردی صحبت میکنیم که شناسایی و ثبت شدهاند.
سامانههای ثبت سرطان در بسیاری از کشورها طی سالهای گذشته پیشرفت کردهاند. بنابراین ممکن است بخشی از افزایش موارد ثبتشده در جوانان، ناشی از بهبود روشهای تشخیص و ثبت بیماری باشد.
با این حال، این توضیح هم کاملاً قانعکننده نیست؛ زیرا همچنان مشخص نیست چرا چنین تغییراتی باید بر جوانان و افراد مسن تأثیر متفاوتی بگذارد.
پس علت واقعی چیست؟
واقعیت این است که افزایش موارد ثبتشده سرطان روده بزرگ در جوانان در برخی کشورها واقعاً مشاهده شده، اما علت دقیق آن هنوز مشخص نیست.
دانشمندان عوامل مختلفی مانند آفتکشها، مواد شیمیایی ماندگار، چاقی، تغییرات سیستم سلامت و افزایش آزمایشها را بررسی کردهاند، اما هیچکدام بهتنهایی نمیتوانند این روند را بهطور کامل توضیح دهند.
از طرف دیگر، تفاوت چشمگیر میان کشورهای مختلف نیز پیدا کردن یک علت واحد را دشوارتر کرده است.
بنابراین، اگرچه شواهد نشان میدهند سرطان روده بزرگ در افراد جوان در برخی کشورها در حال افزایش است، دلیل واقعی این روند همچنان یک معمای علمی باقی مانده است.
این موضوع به تحقیقات بیشتری نیاز دارد تا مشخص شود آیا افزایش واقعی خطر ابتلا در جوانان رخ داده، یا بخشی از آن نتیجه تغییر در شیوه تشخیص و ثبت بیماری است؛ یا اینکه مجموعهای از عوامل محیطی، سبک زندگی و ژنتیکی در این روند نقش دارند.