با گذشت بیش از یک روز از توقف سراسری پروازها در آمریکا، شبکه هوانوردی این کشور هنوز با پیامدهای اختلال گسترده ارتباطی دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ بحرانی که به لغو و تأخیر هزاران پرواز انجامید و اکنون علاوه بر فرسودگی زیرساخت‌های کنترل ترافیک هوایی، پرسش‌هایی درباره احتمال خرابکاری و امنیت شبکه‌های حیاتی آمریکا مطرح کرده است. مقام‌های آمریکایی تاکنون نشانه‌ای از حمله سایبری یا دخالت عوامل خارجی پیدا نکرده‌اند، اما تحقیقات درباره علت دقیق اختلال همچنان ادامه دارد.
بیشتر بخوانید:
طولانی‌ترین توقف سراسری پروازها از زمان حملات ۱۱ سپتامبر در آمریکا؛ هزاران پرواز زمین‌گیر و ده‌ها هزار مسافر سرگردان شدند/ این آشفتگی به اروپا هم رسید
به گزارش رویترز و سی‌ان‌ان، توقف سراسری پروازها در آمریکا که عصر جمعه ۱۳ نوامبر (۲۲ آبان) آغاز شد، پس از نزدیک به پنج ساعت پایان یافت، اما رفع محدودیت پروازها به معنای بازگشت فوری شبکه هوانوردی به شرایط عادی نبود.
بر اساس آخرین آمار منتشرشده از سوی وب‌سایت ردیابی پرواز FlightAware، تا ساعت ۹:۳۵ شب شنبه به وقت شرق آمریکا، بیش از ۶۴۰۰ پرواز لغو و بیش از ۸ هزار پرواز دیگر با تأخیر مواجه شده بودند. این آمار به اختلالات روز شنبه مربوط می‌شود و در کنار آن، حدود ۹۲۰۰ پرواز در روز جمعه لغو و ۷۵۰۰ پرواز نیز با تأخیر روبه‌رو شده بود. همچنین تا آن زمان، ۸۷۵ پرواز برنامه‌ریزی‌شده برای روز یکشنبه نیز لغو شده بود.
به این ترتیب، اختلال دو روزه هزاران مسافر را در فرودگاه‌های آمریکا سرگردان کرد و شرکت‌های هواپیمایی را با مشکل جابه‌جایی هواپیماها، خدمه پرواز و تنظیم دوباره برنامه‌های پروازی مواجه ساخت.
برایان بدفورد، رئیس اداره هوانوردی فدرال آمریکا (FAA)، شنبه اعلام کرد که انتظار می‌رود برنامه پروازها تا اواخر یکشنبه به وضعیت عادی بازگردد. او در عین حال تأکید کرد که سامانه اکنون پایدار است و مقام‌های هوانوردی برای اطمینان از نبود خطرهای بیشتر، آزمایش‌های تکمیلی را انجام می‌دهند.
برخورد هواپیمای باری UPS با هواپیمای مسافربری در میامی
در ادامه حوادث اخیر در شبکه هوانوردی آمریکا، فرودگاه بین‌المللی میامی نیز شنبه‌شب شاهد برخورد دو هواپیما روی زمین بود. بر اساس گزارش رسانه‌های آمریکایی، یک فروند هواپیمای باری بوئینگ ۷۶۷ متعلق به شرکت UPS با یک فروند هواپیمای مسافربری بوئینگ ۷۳۷ متعلق به شرکت کوپا ایرلاینز برخورد کرد.
هواپیمای مسافربری با شماره پرواز CM427 از پاناما به میامی رسیده بود و هواپیمای باری نیز برای پرواز به مقصد بوگوتا آماده می‌شد. بر اساس گزارش نیویورک‌پست، این برخورد هنگام حرکت دو هواپیما در مسیرهای تاکسی‌وی و در محل تقاطع دو مسیر رخ داد و بال دو هواپیما با یکدیگر تماس پیدا کرد.
گرگ چین، مدیر ارتباطات فرودگاه میامی، اعلام کرد که گزارشی از مصدومیت سرنشینان دریافت نشده و هواپیماها برای ادامه عملیات به مسیرهای دیگر هدایت شده‌اند. هنوز علت دقیق برخورد مشخص نیست و تحقیقات درباره این حادثه ادامه دارد. همچنین ارتباط احتمالی این برخورد با اختلال سراسری پروازهای آمریکا در روز جمعه تأیید نشده است.
تهدید بمب‌گذاری در فرودگاه دالاس؛ توقف پروازهای ورودی و خروجی
هم‌زمان، فرودگاه دالاس لاو فیلد در ایالت تگزاس نیز پس از دریافت تهدید بمب‌گذاری، با توقف عملیات پروازی مواجه شد. مقام‌های فرودگاه پس از دریافت این تهدید، دستور توقف تمام پروازهای ورودی و خروجی را صادر کردند و نیروهای امنیتی محوطه فرودگاه را برای بررسی احتمال وجود مواد منفجره تحت بازرسی قرار دادند.
بر اساس فایل صوتی برج مراقبت پرواز، هواپیماهای ورودی به فرودگاه‌های دیگر منطقه دالاس-فورت‌ورث هدایت شدند و عملیات پروازی تا زمان ارزیابی امنیتی متوقف ماند.
در زمان انتشار گزارش اولیه، اطلاعاتی درباره هویت عامل تهدید، صحت آن یا وجود مواد منفجره منتشر نشده بود.
چند حادثه در فاصله‌ای کوتاه؛ آیا امنیت هوانوردی آمریکا با بحران روبه‌روست؟
وقوع این حوادث در فاصله کوتاهی از توقف سراسری پروازها، توجه‌ها را به وضعیت امنیت و ایمنی شبکه هوانوردی آمریکا جلب کرده است. از یک سو، اختلال ارتباطی در سامانه کنترل ترافیک هوایی، هزاران پرواز را تحت تأثیر قرار داد؛ از سوی دیگر، برخورد دو هواپیما در میامی و تهدید بمب‌گذاری در دالاس، بار دیگر ضرورت بررسی دقیق سازوکارهای ایمنی و امنیتی فرودگاه‌ها را برجسته کرده است.
با این حال، تاکنون هیچ مدرکی مبنی بر ارتباط این سه رویداد با یکدیگر یا دخالت یک عامل مشترک منتشر نشده است. مقام‌های آمریکایی نیز در پرونده اختلال سراسری FAA اعلام کرده‌اند که شواهدی از حمله سایبری یا فعالیت خرابکارانه به دست نیامده است.
یک روتر و اختلالی که ۱۷ مرکز کنترل پرواز را درگیر کرد
بررسی‌های اولیه نشان می‌دهد منشأ اختلال احتمالاً به عملیات به‌روزرسانی شبکه مخابراتی اداره هوانوردی فدرال مربوط بوده است؛ عملیاتی که پیمانکار این نهاد، شرکت L3Harris، برای جایگزینی خطوط قدیمی مسی با کابل‌های فیبر نوری انجام می‌داد.
شان دافی، وزیر حمل‌ونقل آمریکا، شنبه اعلام کرد که در جریان این عملیات، دست‌کم یک روتر جدید در یکی از مراکز دورافتاده شبکه دچار مشکل شده و با ارسال حجم زیادی از درخواست‌های اتصال، سایر روترها را تحت فشار قرار داده است.
به گفته او، این دستگاه در هر چهار تا پنج ثانیه بیش از هزار درخواست اتصال ایجاد می‌کرد؛ وضعیتی که به ناپایداری ارتباط میان مراکز کنترل، هواپیماها و سامانه‌های راداری انجامید.
رویترز گزارش داده است که اختلال ارتباطی ۱۷ مرکز از مجموع ۲۲ مرکز کنترل مسیرهای هوایی آمریکا را تحت تأثیر قرار داد. مقام‌های هوانوردی می‌گویند هیچ‌یک از این مراکز به‌طور کامل از کار نیفتادند، اما ناپایداری اطلاعات و ارتباطات باعث شد اداره هوانوردی برای جلوگیری از هرگونه خطر احتمالی، توقف سراسری پروازها را صادر کند.
دافی اعلام کرده است که هنوز مشخص نیست مشکل از خطای انسانی در نصب تجهیزات بوده یا روتر معیوبی در شبکه قرار گرفته است. شرکت L3Harris نیز اعلام کرده که در تحقیقات اداره هوانوردی همکاری می‌کند.
این شرکت می‌گوید بیش از ۷۰ درصد از پروژه تبدیل شبکه ارتباطی قدیمی مسی به فیبر نوری را تکمیل کرده است؛ به این معنا که حدود ۳۰ درصد از این شبکه همچنان به زیرساخت قدیمی وابسته است.
احتمال خرابکاری؟ چه شواهدی وجود دارد و چه نهادی تحقیق می‌کند؟
با توجه به گستردگی اختلال و تأثیر آن بر بخش بزرگی از شبکه کنترل پرواز آمریکا، احتمال حمله سایبری یا خرابکاری نیز در بررسی‌های امنیتی مطرح شده است. با این حال، تا این لحظه هیچ مدرک علنی و تأییدشده‌ای از دخالت یک عامل خارجی یا حمله عمدی به شبکه هوانوردی منتشر نشده است.
مارک‌وین مولین، وزیر امنیت داخلی آمریکا، پیش‌تر گفته بود که نشانه یا ردپایی از نفوذ غیرمجاز به شبکه مشاهده نشده و شواهد اولیه بیشتر به یک نقص فنی شباهت دارد. با این حال، او تأکید کرده بود که تحقیقات ادامه دارد و هنوز نمی‌توان احتمال حمله سایبری را به‌طور قطعی کنار گذاشت.
به گزارش وب‌سایت تخصصی امنیت سایبری SecurityWeek، آژانس امنیت ملی آمریکا (NSA)، وزارت دفاع، آژانس امنیت سایبری و امنیت زیرساخت‌ها (CISA) و چند نهاد دیگر در بررسی این اختلال مشارکت داشته‌اند.
این رسانه همچنین به نقل از بلومبرگ گزارش داده است که اف‌بی‌آی در بررسی‌های خود، احتمال ارتباط اختلال با یک به‌روزرسانی نرم‌افزاری را بررسی کرده و بر اساس اطلاعات یک منبع آگاه، در آن مقطع نشانه‌ای از حمله سایبری یا فعالیت مجرمانه پیدا نکرده بود.
هشدار کارشناسان درباره آسیب‌پذیری زیرساخت‌های قدیمی
آنچه بیش از همه در گزارش‌های رسانه‌های آمریکایی برجسته شده، شکنندگی زیرساختی است که وظیفه هدایت و نظارت بر پروازهای سراسر آمریکا را بر عهده دارد.روزنامه واشنگتن‌پست در گزارشی تحقیقی نوشته است که مقام‌های هوانوردی آمریکا پیش از این نیز درباره خطرهای ناشی از نوسازی شتاب‌زده سامانه کنترل ترافیک هوایی هشدار دریافت کرده بودند.
بیشتر بخوانید:
کمبود نیروی متخصص و مقررات‌زدایی خطوط هوایی آمریکا را فلج کرد / آتلانتیک: توقف سراسری پروازها تنها نوک کوه یخ است
بر اساس این گزارش، دفتر پاسخگویی دولت آمریکا (GAO) در گزارشی در ماه سپتامبر هشدار داده بود که شیوه جایگزینی سامانه‌های قدیمی ممکن است به اختلال در عملیات هوانوردی، از جمله توقف پروازها، منجر شود. همچنین یک ارزیابی ایمنی که به سفارش خود اداره هوانوردی فدرال در سال ۲۰۲۳ انجام شده بود، بر ضرورت حفظ عملکرد سامانه‌های قدیمی در دوره انتقال به فناوری جدید تأکید داشت.
یک مقام فنی اداره هوانوردی که نخواست نامش فاش شود، در گفت‌وگو با واشنگتن‌پست، رویکرد این سازمان را پرخطر توصیف کرد؛ زیرا تغییرات در شبکه‌ای انجام می‌شود که باید به‌صورت پیوسته و بدون وقفه فعالیت کند.
او برای توضیح این خطر از مثالی ساده استفاده کرد: «نمی‌توانم وقتی یک خودرو در حال حرکت است، موتور جدیدی در آن قرار بدهم.»
تام لینتنر، مقام پیشین ایمنی اداره هوانوردی فدرال، نیز به واشنگتن‌پست گفت که اگر شیوه اجرای پروژه نوسازی تغییر نکند، احتمال تکرار چنین اختلالی وجود دارد. او خواستار بررسی دقیق ارزیابی‌های ایمنی پیش از اجرای پروژه شد تا مشخص شود چه خطرهایی ممکن بوده رخ دهد و برای جلوگیری از آنها چه تدابیری در نظر گرفته شده بود.
بحران هوانوردی؛ فراتر از یک نقص فنی
اختلال اخیر در شرایطی رخ داده که اداره هوانوردی آمریکا سال‌هاست با مشکل فرسودگی تجهیزات، کمبود نیروی انسانی و تأخیر در نوسازی سامانه‌های کنترل پرواز روبه‌روست. رویترز یادآوری می‌کند که این نخستین بار نیست که یک نقص کوچک در زیرساخت‌های ارتباطی هوانوردی آمریکا پیامدهای گسترده‌ای ایجاد می‌کند. در سال ۲۰۲۳، حذف ناخواسته فایل‌ها توسط یک پیمانکار دولتی موجب توقف سراسری پروازها به مدت حدود ۹۰ دقیقه و اختلال در بیش از ۱۱ هزار پرواز شد. در سپتامبر امسال نیز قطع فیبر نوری در نیوجرسی و اختلال در یک مدار ارتباطی در فیلادلفیا، هزاران پرواز در شمال شرق آمریکا را با تأخیر و لغو مواجه کرد.
اداره هوانوردی آمریکا برای نگهداری از شبکه قدیمی سیم‌های مسی سالانه حدود یک میلیارد دلار هزینه می‌کند و با وجود دریافت ۱۲.۵ میلیارد دلار اعتبار از کنگره برای نوسازی سامانه‌های کنترل پرواز، هنوز بخش قابل توجهی از تجهیزات قدیمی در حال استفاده است.
دافی اکنون خواستار اختصاص ۵۰ میلیارد دلار دیگر برای نوسازی زیرساخت‌های هوانوردی شده است؛ درخواستی که با حمایت مایک جانسون، رئیس مجلس نمایندگان، روبه‌رو شده است.
با این حال، گزارش واشنگتن‌پست نشان می‌دهد که مسئله فقط کمبود بودجه نیست؛ نحوه برنامه‌ریزی، نظارت بر پیمانکاران و مدیریت دوره انتقال از سامانه‌های قدیمی به فناوری جدید نیز می‌تواند در بروز بحران نقش داشته باشد.
در حال حاضر، نه تحقیقات امنیتی وجود خرابکاری را تأیید کرده و نه بررسی فنی علت نهایی اختلال را به‌طور قطعی مشخص کرده است. آنچه روشن است، این است که یک نقص در جریان نوسازی شبکه ارتباطی توانست بخش بزرگی از سیستم کنترل پرواز آمریکا را مختل کند؛ اتفاقی که بار دیگر آسیب‌پذیری زیرساخت‌های حیاتی این کشور را در برابر خطاهای فنی و احتمالاً تهدیدهای امنیتی به نمایش گذاشت.
315