محمدعلی اسلامی نُدوشن وصیت کرده بود تا در نیشابور و در نزدیکی آرامگاه عطار و خیام در آرامش بیاساید. این آرامگاهها به ثبت ملی رسیدهاند و قوانین موجود فعالیتهایی نظیر کندوکاو، حفاری و دفن افراد در حریم این مکانها را ممنوع کرده است.
در تاریخ پنجم اردیبهشت سال ۱۴۰۱، محمدعلی اسلامی نُدوشن در کانادا درگذشت و پیکرش که بهصورت موقتی در آرامگاهی به خاک سپرده شده بود، در تاریخ ۲۸ آبانماه ۱۴۰۲ به ایران بازگردانده شد تا در راستای وصیتنامهاش، در نیشابور به خاک سپرده شود. این شهر به عنوان «بلاکشیدهترین شهر» و در جوار آرامگاه خیام و عطار قرار دارد که هر دو در سال ۱۳۵۴ بهعنوان آثار ملی ایران شناخته شده و قانونی بودن دفن اموات در محدوده آنها ممنوع است.
این موضوع، چالشهایی را بههمراه داشته که به طور مشابه، در زمان دفن محمدرضا شجریان در محوطه آرامگاه فردوسی در توس، که خود نیز ثبت ملی شده است، بروز کرد و این امر مانع دفن امیرهوشنگ ابتهاج (سایه) در کنار درخت ارغوان در حیاط خانهاش در خیابان انوشیروان تهران شد. همچنین، خاکسپاری پرویز مشکاتیان در باغ عطار نیز به یک منازعه تبدیل شد.
اما دلیل این منع قانونی چیست؟ در سال ۱۳۸۴، قانونی تصویب شد که حریم محوطههای تاریخی را مشخص نمود و طبق آن، هرگونه کندوکاو و حفاری در این نواحی ممنوع اعلام گردید. علاوه بر این، بر اساس مقرراتی که در سال ۱۳۳۷ تصویب شده، دفن اموات در آثار تاریخی بهطور کلی منع شده است.
در سال ۱۳۹۹ زمانی که قرار بر این بود که محمدرضا شجریان در آرامگاه فردوسی و در کنار مزار مهدی اخوان ثالث به خاک سپرده شود، برخی از فعالان حوزه میراث فرهنگی خواستار جلوگیری از این عمل شدند. اما در همان سال، نامهای از دفتر رئیسجمهور وقت منتشر شد که در آن از وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و همچنین استانداری خراسان رضوی خواسته شد تا برای تدفین استاد آواز ایران در محوطه آرامگاه فردوسی همکاری لازم را انجام دهند و به این ترتیب، محمدرضا شجریان در آرامگاه فردوسی به خاک سپرده شد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، محمدمهدی اسماعیلی، نیز اخیراً در پیام خود در شبکه ایکس (توئیتر) در مورد محل دفن نُدوشن اظهار داشت: «پس از تقدیم وصیت استاد مبنی بر آرامگرفتن در نیشابور به اطلاع آقای رئیسجمهور، ایشان بر ضرورت اجرای این وصیت تأکید نمودند و فوری با تدفین فرزند ایران در «باغ مشاهیر نیشابور» و در کنار عطار و خیام موافقت کردند.»
آرامگاه خیام در باغی واقع شده که در زمان حیات وی در محله شادیاخ نیشابور بوده و مکان فعلی آرامگاه او همان جایی است که نظامی درباره آن شعر گفته است: «هر بهار در آن گلافشانی میشده است». بنای یادبود خیام در سال ۱۳۴۱ شمسی با طرح و نقشه مهندس هوشنگ سیحون ساخته شد و در سال ۱۳۵۴ با شماره ۱۱۷۵ در فهرست آثار ملی ایران ثبت گردید.
آرامگاه عطار، شاعر ایرانی که روزگار دشواری را گذرانده است، در ابتدا به دست یحییابن صاعد، قاضیالقضات نیشابور در سده هفتم هجری بنا شد. پس از آن، امیر علیشیر نوایی، وزیر آخرین حکمران تیموری، بنای دیگری بر آرامگاه عطار افزود که اکنون تنها سنگ سیاه نصبشده با کتیبهای از آن باقی مانده است. در سال ۱۳۴۱ خورشیدی، انجمن آثار ملی، بنای ویران شده را مرمت و با کاشیهای رنگین تزئین کرد و این بنا نیز در تاریخ ۱۸ آذر ۱۳۵۴ با شمارهٔ ثبت ۱۱۷۳ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید.
علاوه بر این، آرامگاه کمالالملک نیز در باغ عطار و به طراحی استاد هوشنگ سیحون ساخته شده و در فاصلهای نزدیک از آرامگاه عطار قرار دارد و به دلیل تزئینات و معماری خاص خود، در فهرست میراث ملی ایران جای گرفته است.
در باغ مشاهیر نیشابور، که قرار است از دوم آذرماه 1402، پیکر محمدعلی اسلامی نُدوشن در آن خاک شود، شخصیتهای همچون یغمای نیشابوری، فریدون گرایلی، پهلوان یعقوبعلی شورورزی، پرویز مشکاتیان و دیگر مشاهیر نیز به خاک سپرده شدهاند. در زمان دفن مشکاتیان، با وجود اینکه میراث فرهنگی بهسبب قانون با خاکسپاری نزدیک آرامگاه عطار موافقت نکرده بود، به عنوان آرامگاه مشاهیر این زمین اختصاص یافته و تصمیم بر این شد که باغ عطار گسترش یابد.
