رئیس سازمان غذا و دارو: میزان مصرف آنتی بیوتیک در ایران سه برابر میانگین جهانی است

در پیامی که به مناسبت هفته آگاه‌سازی داروهای آنتی‌بیوتیکی توسط دکتر سیدحیدر محمدی صادر شده، اشاره شده است: «در حال حاضر، بی‌رویه مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها به حدی رسیده که خود به یک تهدید جدی برای سلامت بشر تبدیل شده است. تجویز نا به جا و استفاده غیر منطقی از داروهای ضد میکروبی، چه در میان انسان‌ها و چه در مزارع پرورش دام و طیور، سبب شده که بسیاری از میکروب‌ها نسبت به این داروها مقاوم شوند و گسترش این پدیده می‌تواند پیامدهای فاجع‌بار به همراه داشته باشد.

در سال‌های اخیر، مسئله مقاومت نسبت به داروهای ضدمیکروبی به یک چالش جهانی تبدیل شده که نگرانی‌های کارشناسان سازمان جهانی بهداشت را به همراه داشته است؛ به گونه‌ای که این سازمان تاریخ ۱۸ تا ۲۴ نوامبر را به عنوان هفته جهانی آگاه‌سازی درباره داروهای ضدمیکروبی و پیشگیری از مقاومت میکروبی نامگذاری کرده است.

شعار این هفته در سال ۲۰۲۳، “همه با هم برای پیشگیری از مقاومت به داروهای ضد میکروبی” بوده که هدف آن افزایش حساسیت سیاست‌گذاران، متخصصان پزشکی و عموم مردم نسبت به این موضوع حائز اهمیت است.

سازمان بهداشت جهانی چهار دلیل اصلی کاهش کارایی داروهای ضد میکروبی را به مصرف خودسرانه، تجویز غیر منطقی از سوی پزشکان، عدم پایبندی بیماران به دوره درمان و مصرف باقی‌مانده داروهای ضدمیکروبی در گوشت دام و طیور نسبت می‌دهد.

بر اساس آخرین آمار، مصرف آنتی بیوتیک‌ها در ایران، نسبت به برخی کشورهای دیگر بالاتر است؛ به طوری که میزان سالانه مصرف آنتی بیوتیک‌های سیستمیک در کشور ما سه برابر بیشتر از میانگین مصرف سالانه در کشورهای عضو OECD (سازمان همکاری و توسعه اقتصادی) گزارش شده است.

این افزایش بی‌رویه در مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها می‌تواند عوارض ناخواسته جدی و حتی تهدیدکننده حیات را به دنبال داشته باشد. از طرف دیگر، این معضل عواقب بسیار بدی بر سلامت عمومی دارد؛ چرا که برخی از بیماری‌های قابل درمان، به چالشی بزرگ برای پزشکان، داروسازان و سیاست‌گذاران تبدیل شده است. از این رو، ارتقای آگاهی عمومی به منظور کنترل میزان مقاومت میکروبی امری ضروری به شمار می‌آید. از این رو، هفته آگاه‌سازی آنتی‌بیوتیک در تلاش برای ترویج فرهنگ استفاده صحیح و بهینه از آنتی‌بیوتیک‌ها و کاهش مصرف غیرمجاز آنها و همچنین کنترل مقاومت میکروبی قرار دارد.

طبق اطلاعات منتشر شده از سوی سازمان جهانی بهداشت، میانگین نسخ حاوی آنتی بیوتیک در ایران از ۵۵ درصد در سال ۱۳۷۵ به ۳۶ درصد در سال ۱۴۰۱ کاهش یافته است. این نشانه‌ای از اثر بخشی آموزش‌ها و نظارت‌های انجام‌شده توسط وزارت بهداشت، سازمان غذا و دارو و دانشگاه‌های علوم پزشکی در سرتاسر کشور است.

اگرچه کاهش شاخص نسخ حاوی آنتی‌بیوتیک اقدام مثبتی است، اما کافی نیست و توجه به نوع آنتی بیوتیک تجویز شده بر اساس توصیه‌های سازمان جهانی بهداشت نیز امری ضروری است. گروه درمانگر باید بیشتر نسبت به گروه آنتی‌بیوتیکی که احتمال مقاومت بالایی دارند و در معرض ریسک نسبتا بیشتری از مقاومت باکتریایی هستند، دقت و حساسیت به خرج دهند. عدم مصرف مسئولانه از این دسته می‌تواند تهدیدی جدی به شمار آید و در نهایت ما را در برابر میکروب‌ها به طور کامل ناچار به تسلیم کند.

بنابراین، شیوه‌های جدی برای پیشگیری از بروز مقاومت میکروبی و کاهش مصرف داروهای ضد میکروبی شامل رعایت پروتکل‌های بهداشتی، تجویز و مصرف منطقی داروهای ضدمیکروبی، عدم مصرف خودسرانه و کنترل عفونت‌های بیمارستانی است. مسئولیت سازمان غذا و دارو در این زمینه، آموزش و آگاه‌سازی عمومی، نظارت و پایش مصرف داروهای آنتی میکروبیال و تدوین پروتکل‌های مناسب برای استفاده بهینه از ضدعفونی‌کننده‌ها در مراکز درمانی است.

بدین ترتیب، برای پیشگیری از مقاومت به داروهای ضد میکروبی، نیاز است که تمامی افراد با هم و با همکاری مسئولانه جامعه پزشکی و عموم مردم، گام‌های مؤثری در این راستا برداریم.»