فارس: ویروس HPV که به عنوان ویروس پاپیلومای انسانی شناخته می‌شود، شامل بیش از ۱۵۰ نوع زیرگروه مختلف است که برخی از آن‌ها می‌توانند موجب بروز بیماری‌های خوش‌خیم و بدخیم در ناحیه مقعد، تناسلی، حلق و دهان شوند. با این حال، با استفاده از واکسن این ویروس، می‌توان از بروز بسیاری از این بیماری‌ها پیشگیری کرد.
ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV، نوعی ویروس است که عفونت آن ممکن است به رشد زگیل‌هایی بر روی پوست یا غشای مخاطی منجر شود. باید به این نکته توجه داشت که ویروس HPV شامل صد نوع متنوع از ویروس‌ها است که برخی از آن‌ها عامل ایجاد زگیل‌های تناسلی و نوعی از سرطان‌های مرتبط با این ناحیه می‌باشند.
نکته جالب این است که اکثر این ویروس‌ها نمی‌توانند منجر به تشکیل سرطان شوند؛ اما برخی از انواع HPV موجود در دستگاه تناسلی قادرند به سرطان دهانه رحم یا پایینی رحم منجر شوند.
علائم ویروس HPV چیست؟
اگر در مراحل ابتدایی感染 به این ویروس هستید، خوب است بدانید که در بسیاری از موارد، سیستم ایمنی بدن شما پیش از ظهور زگیل، عفونت HPV را برطرف می‌کند، البته این امر به نوع HPV بستگی دارد. زگیل‌ها ممکن است در اشکال مختلف مانند زخم‌های صاف، برآمدگی‌های کوچک شبیه به گل کلم و مختلفی روی پوست یا در داخل بدن نمایان شوند که این اشکال در آقایان و خانم‌ها متفاوت است.
انواع زگیل‌های رایج
این زگیل‌ها معمولاً به صورت برآمدگی‌های زبر و ناصاف ایجاد می‌شوند و غالباً بر روی انگشتان یا دستان مشاهده می‌گردند. این زگیل‌ها به طور معمول دردناک بوده و مستعد جراحت و خون‌ریزی هستند.
بر اساس گزارش مرکز تحقیقات بیماری‌های زنان دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، ویروس HPV یا ویروس پاپیلومای انسانی شامل بیش از ۱۵۰ نوع زیرگروه است که برخی از آن‌ها در مناطق مقعدی، تناسلی، حلق و دهان بیماری‌های خوش‌خیم و بدخیم را ایجاد می‌کنند و واکسن این ویروس می‌تواند از بسیاری از این بیماری‌ها جلوگیری کند.
این ویروس می‌تواند به ایجاد زگیل یا سرطان در ناحیه تناسلی زنان (سرویکس، فرج و واژن) و همچنین آلت تناسلی‌های مردان و نیز مقعد، حلق و دهان در هر دو جنس منجر شود.
از جمله شایع‌ترین و مهم‌ترین انواع HPV که در ایجاد سرطان ناحیه مقعدی-تناسلی دخالت دارند، نوع ۱۶ و ۱۸ هستند، سپس انواع ۵۹، ۵۸، ۵۶، ۵۲، ۵۱، ۴۵، ۳۹، ۳۵، ۳۳، ۳۱ و ۶۸ در رده‌های بعدی قرار دارند. علاوه بر این، انواع مهمی که باعث زگیل‌های تناسلی می‌شوند شامل ۶ و ۱۱ هستند.
واکسن HPV چند نوع دارد؟
در حال حاضر سه نوع واکسن برای این ویروس تولید شده است؛ یکی از این‌ها واکسن ۹ گانه است که علیه ویروس‌های ۵۳، ۵۲، ۴۵، ۳۳، ۳۱، ۱۸، ۱۶، ۱۱ و ۶ دارای نقش حفاظتی می‌باشد.
واکسن ۴ گانه یکی دیگر از این واکسن‌ها است که بر ضد ویروس‌های ۱۸، ۱۶، ۱۱ و ۶ نقش حفاظتی دارد و واکسن ۲ گانه نیز بر علیه ویروس‌های ۱۸ و ۱۶ عمل می‌کند.
چگونه نوبت و زمان تزریق واکسن HPV تعیین می‌شود؟
این واکسن به صورت عضلانی تزریق می‌شود و تعداد دفعات آن بستگی به سن فرد دارد؛ در افراد زیر ۱۵ سال با سیستم ایمنی طبیعی، دو نوبت با فاصله شش ماه تزریق می‌شود. همچنین در افراد بالای ۱۵ سال با سیستم ایمنی طبیعی، سه نوبت با فاصله (نوبت دوم یک تا دو ماه بعد از نوبت اول و نوبت سوم با فاصله ۶ ماه پس از نوبت اول) باید تزریق شود.
برای مبتلایان به ویروس HIV و افراد دارای نقص ایمنی، این واکسن به صورت سه نوبت و بدون ارتباط با سن، با فواصل ۰-۲-۶ ماه همانند آنچه در بالا ذکر شد تزریق می‌گردد.
چه افرادی باید این واکسن را دریافت کنند؟
بر اساس پروتکل‌های بین‌المللی، آغاز واکسیناسیون از ۹ سالگی تا ۴۶ سالگی برای زنان و از ۹ سالگی تا ۲۱ سالگی برای مردان مورد تایید قرار گرفته است. حتی در صورت ابتلا به این ویروس و وجود پاپ اسمیر نرمال یا زگیل تناسلی، دریافت این واکسن بلامانع است و می‌تواند تا حدی از تثبیت ویروس و ایجاد تغییرات بدخیم و زگیل جلوگیری کند.
آیا پس از واکسیناسیون هنوز هم نیاز به انجام تست پاپ اسمیر وجود دارد؟
بله، حتی پس از تزریق واکسن، انجام پاپ اسمیر بر اساس برنامه کشوری لازم است، زیرا ممکن است انواع نادر HPV نیز قادر به ایجاد تغییرات در دهانه رحم باشند که ممکن است در نهایت به سرطان منجر شود. به همین دلیل اطمینان از انجام پاپ اسمیر پس از واکسیناسیون الزامی است.
عوارض این واکسن چیست؟
ممکن است این واکسن موجب التهاب، تورم و درد در محل تزریق شود. پس از تزریق واکسن، بهتر است برای ۱۰ تا ۱۵ دقیقه به صورت نشسته یا درازکش در درمانگاه باقی بمانید تا در صورت بروز ضعف یا غش، مراقبت‌های لازم انجام شود. در حال حاضر تجویز این واکسن در دوران بارداری توصیه نمی‌شود، اما در صورت تزریق اتفاقی، تا کنون عارضه جنینی گزارش نشده است.
مدت زمان ایمنی این واکسن چقدر است؟
با توجه به اینکه اطلاعات ما در مورد این واکسن به دو دهه اخیر برمی‌گردد، محققان به‌طور دقیق نمی‌دانند که اثر بخشی این واکسن تا چه زمانی ادامه خواهد داشت. ولی در مطالعات، سطح ایمنی تا ۱۰ سال گزارش شده است.
آیا این واکسن واقعاً مؤثر است؟
تحقیقات نشان داده‌اند که استفاده از این واکسن در پیشگیری از عفونت HPV و ضایعات پیش‌بدخیم دهانه رحم مؤثر است؛ بنابراین، این واکسن در مردان موجب کاهش موارد زگیل تناسلی، عفونت پایدار آلت تناسلی با HPV و نیز خطر سرطان آلت تناسلی می‌گردد، و در زنان نیز به کاهش خطر سرطان دهانه رحم، واژن و فرج منجر می‌شود. همچنین در هر دو جنس، میزان سرطان مقعد، دهان و گلو ناشی از HPV را کاهش می‌دهد. کاهش احتمال انتقال این ویروس به شریک جنسی نیز از دیگر مزایای این واکسن است.
آیا این واکسن از سایر عفونت‌های مقاربتی جلوگیری می‌کند؟
این واکسن فقط در برابر HPV عمل می‌کند و هیچگونه اثری در پیشگیری از بیماری‌هایی چون تراخم، سوزاک و سفلیس ندارد.