نقد جنجالی به کمدی در سینما می‌تواند به عواقب خطرناکی منجر شود

بابک کایدان، فیلمنامه‌نویس سینما در خصوص واکنش‌ها به تولیدات کمدی اظهار داشت: به باور من، جامعه امروز ما به شادی نیاز دارد و این نیاز را به وضوح ابراز می‌کند. مردم تلاش می‌کنند تا به طرق مختلف از شرایط دشوار خارج شوند و بدین ترتیب، تقاضا برای فیلم‌ها و سریال‌های کمدی نیز افزایش‌یافته است؛ چراکه در سال‌های اخیر، پویایی اقتصادی سینما بیشتر بر دوش کمدی‌ها بوده و متأسفانه همواره هدف حملات نادرست قرار گرفته‌اند، در حالی که این تولیدات توانسته‌اند حداقل ارتباط مؤثری با مخاطب برقرار کنند.
وی اضافه کرد که تماشاگران ایرانی به آثار کمدی تمایل دارند و این مساله غیرقابل انکار است.

کایدان ادامه داد: به عقیده من، دلایل استقبال مخاطب از آثار کمدی صرفاً به تبلیغات یا حضور بازیگران معروف مربوط نمی‌شود. فیلم‌ها و سریال‌های کمدی ما عمدتاً توانسته‌اند کیفیت قابل توجهی ارائه دهند تا مردم به تماشای آن‌ها رغبت نشان دهند و آن را به دیگران نیز توصیه کنند. برای مثال، در شرایطی که می‌دانیم سینما با چالش‌های اقتصادی روبرو بوده، این ژانر کمدی بود که به گیشه‌ها زندگی بخشید و همه دستاوردهای وزارت ارشاد که در راستای رونق سینما تبلیغ می‌شود، به نوعی وابسته به سینمای کمدی است. ولی کم‌لطفی‌هایی نیز شامل حال این سینما بوده و همواره از سوی گروه‌های مختلف مورد انتقاد قرار گرفته است.

وی افزود: حملات به آثار کمدی حتی در میان کارشناسان و منتقدان نیز مشاهده می‌شود و به نظر می‌رسد جریانی شکل گرفته که نسبت به ژانر کمدی نظری منفی دارد. در واقع، زمانی که منتقدان به ارزیابی کیفی فیلم‌ها و سریال‌های کمدی می‌پردازند، غالباً این ارزیابی‌ها سلیقه‌ای هستند و الگویی ارائه می‌دهند که یا با اصول ژانر کمدی مغایر است یا در صورت پیاده‌سازی، توان جذب مخاطب را نخواهد داشت. به‌راستی در این انتقادات، از واژه‌هایی استفاده شده که شایسته آثار کمدی ما نیست و این حملات عمدتاً به کلیت ژانر کمدی آسیب می‌زنند و جریانی وجود دارد که قصد مصادره تولیدات نمایشی را دارد و بر این باورند که فقط آثار باید به ارسال پیام و اندرز اجتماعی بپردازند.

نویسنده فیلم سینمایی «آینه بغل» در توضیح ویژگی‌های ژانر کمدی تصریح کرد: ژانر کمدی نباید به سمت پند و اندرز پیش برود. ویژگی اساسی این ژانر، برقراری ارتباطی صادقانه با مخاطب و فراهم کردن سرگرمی است؛ زیرا هدف تماشاگر از انتخاب این آثار، بهبود حال و رفع خستگی است. به طور مثال، اگر به دو فیلم پرفروش امسال در سینما نگاه کنید، این ویژگی را به خوبی می‌بینید. در حالی‌که به نقد سینمای کمدی پرداخته می‌شود، منتقدان معمولاً به مفاهیم آن می‌پردازند و این آثار را از این منظر مورد انتقاد قرار می‌دهند. من این را انکار نمی‌کنم که باید پیشرفت کنید و کیفیت کارهای خود را بیفزایید، اما به عقیده من، آثار کمدی اخیر توانسته‌اند به خوبی با مخاطبان ارتباط برقرار کنند و باید اذعان کرد که خنداندن تماشاگران در این شرایط کار چندان آسانی نیست.

این نویسنده درخصوص ارائه مفاهیم روشنفکری در آثار کمدی ابراز داشت: هرگاه که فیلم‌ها و سریال‌های کمدی بخواهند مفاهیم روشنفکری یا ایدئولوژیک را به چالش بکشند، معمولاً نتیجه نخواهد داد. در مقابل، زمانی‌که کمدی‌ها به تعریف بنیادی خود نزدیک می‌شوند و تن به قواعد و مرزهای تعریف شده می‌دهند، موفقیت بیشتری کسب می‌کنند. نمونه‌هایی در این زمینه وجود دارد که آثار با تم نوستالژیک هم موفق بوده‌اند. اگر جریاناتی که به ژانر کمدی حمله می‌کنند (چه برخی منتقدان و چه جریان‌های وابسته به وزارت ارشاد) بخواهند، در آن صورت مشخص می‌شود مولفه‌ها و انتظارات این ژانر از مخاطب چیست.

وی ادامه داد: امیدوارم آن دسته از افرادی که به آثار کمدی حمله می‌کنند، بدانند که در نهایت، این مردم هستند که تعیین می‌کنند چه فیلم یا سریالی ساخته شود. به نظر می‌رسد امروز مخاطبان ایرانی بیشتر تمایل دارند که با آثار کمدی سرگرم شوند و این انتظاری است که از این ژانر در تمامی دنیا وجود دارد. اگر به آثار پرفروش کمدی در جهان نظر بیفکنید، متوجه می‌شوید که این آثار به طور خاصی به مفاهیم عمیق فکر نمی‌کنند و به طور زنند روش سرگرم کننده آن‌ها به وضوح بارز است و بازیگران بزرگ همچون آل پاچینو و رابرت دنیرو هم در آثار کمدی ایفای نقش می‌کنند و در اینجا هیچ انتقادی متوجه آن‌ها نیست.

کایدان تأکید کرد: ژانر کمدی نمی‌تواند به ضدیت با دیگر ژانرها بپردازد و جایی برای نادیده‌گیری دیگر نوع‌ها وجود ندارد. به وضوح وجود آثار اجتماعی ضروری است و ما به آن نیاز داریم، اما این به‌معنای محدود شدن به این گونه نیست و کسانی که نظریه‌هایی ارائه می‌دهند، بهتر است نمونه‌هایی از آن‌ها تولید کنند تا مشخص شود آیا نظریات‌شان می‌تواند به موفقیت برسد یا خیر. متأسفانه این افراد فقط به تولیدکنندگان آثار حمله می‌کنند و در تفکر آن‌ها نوعی انحصاری دیده می‌شود که به واقعیت جهان کمدی نمی‌پردازند و همین امر می‌تواند به کلیت سینما و شبکه نمایش خانگی آسیب بزند و حتی به جریان‌های مستقل و آثار اجتماعی نیز آسیب وارد می‌کند.

نویسنده سریال «مانکن» در پایان در مورد تفاوت استقبال از سریال‌های کمدی در شبکه نمایش خانگی و سینما گفت: یکی از ویژگی‌های مشترک ژانرهای کمدی و ترسناک این است که مخاطب از تماشای آن‌ها در جمع لذت بیشتری می‌برد. از این رو، علاقه‌مندی به فیلم‌های سینمایی کمدی معمولاً بیشتر از سریال‌های کمدی است. نکته دیگری که باید اشاره کرد این است که کاربران پلتفرم‌ها با خرید اشتراک به سریال‌هایی با ژانرهای مختلف دسترسی پیدا می‌کنند و نیازی نیست برای هر سریال هزینه جداگانه‌ای بپردازند. بدین ترتیب، آثار اجتماعی نیز در شبکه نمایش خانگی با استقبال خوبی روبرو می‌شوند و مشاهده می‌شود که سینمای کمدی و اجتماعی در پلتفرم‌ها چندان فاصله‌ای با یکدیگر ندارند، در حالی که فاصله بین سینمای کمدی و اجتماعی در گیشه مشهودتر است.