نیایش‌ها و مناسک خاص در آغازین شب ماه رجب

مهر گزارش می‌دهد: فردا، شنبه ۲۳ دی‌ماه، آغاز ماه رجب است. رَجَب یا رَجَب المُرَجَّب به معنای ارجمند داشتن و بزرگ شمردن بوده و این ماه به عنوان ماهی پرعظمت و محترم به شمار می‌رود. بر اساس منابع لغوی، عرب‌ها در زمان‌های پیش از اسلام، این ماه را مورد احترام قرار داده و از جنگ و نزاع در آن اجتناب می‌کردند. واژهٔ مُرَجَّب نیز به معنای مورد تعظیم قرار داده‌شده است. در این ماه، انجام عبادت‌هایی مانند حج عمره و روزه بسیار توصیه شده است.

مرحوم شیخ عباس قمی در کتاب ارزشمند مفاتیح‌الجنان به ذکر اعمال مخصوص شب اول ماه رجب پرداخته است:

شب اول این ماه از شب‌های برتر بوده و در آن چند عمل خاص وجود دارد:

اول:.

زمانی که هلال ماه را مشاهده کند، بگوید:

اللّٰهُمَّ أَهِلَّهُ عَلَیْنا بِالْأَمْنِ وَالْاِیمانِ وَالسَّلامَةِ وَالْإِسْلامِ، رَبِّی وَرَبُّکَ اللّٰهُ عَزَّوَجَلَّ.

خدایا! آغاز این ماه را با ایمنی و ایمان و سلامت و اسلام بر ما نازل کن، (ای ماه) خداوند من و تو، خدای بزرگوار و توانا است؛ و روایت شده است که پیامبر گرامی (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در زمان رویت هلال ماه رجب می‌فرمود:

اللّٰهُمَّ بارِکْ لَنا فِی رَجَبٍ وَشَعْبانَ، وَبَلِّغْنا شَهْرَ رَمَضانَ، وَأَعِنَّا عَلَی الصِّیامِ، وَالْقِیامِ، وَحِفْظِ اللِّسانِ، وَغَضِّ الْبَصَرِ، وَلَا تَجْعَلْ حَظَّنا مِنْهُ الْجُوعَ وَالْعَطَشَ.

خدایا، بر ما در ماه رجب و شعبان برکت فرما و ما را به ماه رمضان برسان و در روزه‌داری، شب زنده‌داری، نگهداری زبان و فروبستن چشم یاری فرما و بهره‌امان از رمضان را گرسنگی و تشنگی قرار مده.

دوّم:

چنان‌چه برخی از علما ذکر کرده‌اند، غسل کردن است. از پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) نقل شده که هر کس در ماه رجب در ابتدای آن، میانه‌اش و انتهایش غسل کند، از گناهانش چون روزی که از مادر به دنیا آمده پاک خواهد شد.

سوم:

زیارت حضرت حسین (علیه‌السلام) را بجا آورد.

چهارم:

پس از نماز مغرب، بیست رکعت نماز بخواند، به این شیوه که در هر رکعت پس از سوره «حمد»، یک بار سوره «توحید» را تلاوت کرده و بعد از هر دو رکعت سلام دهد تا خود و اهل و مالش حفظ شود و از عذاب قبر در امان بماند و به سرعت و بدون حسابرسی از صراط عبور کند.

پنجم:

پس از نماز عشاء، دو رکعت نماز بخواند به این نحو که در رکعت اول پس از سوره «حمد»، یک بار سوره «أَلَمْ نَشْرَحْ» و سه بار سوره «توحید» را بخواند و در رکعت دوم، سوره «حمد» و سپس سوره‌های «اَلَم نَشرَح»، «توحید» و «قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ» و «قُلْ أَعُوذُ بِرَ‌بِّ الْفَلَقِ» را هرکدام یک بار تلاوت کند و در پایانسلام، سی بار بگوید: «لَاإِلهَ إِلّا اللّٰه» و سی بار صلوات بفرستد تا حق‌تعالی او را به گونه‌ای بیامرزد که مانند روزی که از مادر متولد شده، پاک شود.

ششم:

سی رکعت نماز به این ترتیب که در هر رکعت، پس از سوره «حمد»، یک بار سوره «قُلْ یٰا أَیُّهَا الْکٰافِرُونَ» و سه بار سوره «توحید» را تلاوت کند.

هفتم:

عملی را که شیخ در کتاب «مصباح المتهجد» ذکر کرده است انجام دهد. شیخ در این کتاب آورده که برای آن حضرت شایسته بود خود را چهار شب در طول سال از مشغله‌ها فارغ کند و آن شب‌ها را به عبادت بپردازد و این چهار شب شامل: «شب اول رجب، شب نیمه شعبان، شب عید فطر و شب عید قربان» است.

از حضرت جواد (علیه‌السلام) نقل شده که مستحب است هر کسی این دعا را در شب اول رجب بعد از نماز عشاء بخواند:

اللّٰهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُک بِأَنَّکَ مَلِکٌ، وَأَنَّکَ عَلَیٰ کُلِّ شَیْءٍ مُقْتَدِرٌ، وَأَنَّکَ مَا تَشاءُ مِنْ أَمْرٍ یَکُونُ. اللّٰهُمَّ إِنِّی أَتَوَجَّهُ إِلَیْکَ بِنَبِیِّکَ مُحَمَّدٍ نَبِیِّ الرَّحْمَةِ صَلَّی اللّٰهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ. یَا مُحَمَّدُ، یَا رَسُولَ اللّٰهِ، إِنِّی أَتَوَجَّهُ بِکَ إِلَی اللّٰهِ رَبِّکَ وَرَبِّی لِیُنْجِحَ لِی بِکَ طَلِبَتِی. اللّٰهُمَّ بِنَبِیِّکَ مُحَمَّدٍ وَالْأَئِمَّةِ مِنْ أَهْلِ بَیْتِهِ صَلَّی اللّٰهُ عَلَیْهِ وَعَلَیْهِمْ أَنْجِحْ طَلِبَتِی.

خدایا! از تو می‌خواهم به‌حق اینکه تو فرمانروایی و بر هر کاری توانایی و هر کاری که بخواهی می‌شود، خدایا! من به تو رو می‌کنم به‌وسیله پیامبرت محمّد، پیامبر رحمت، درود خدا بر او و خاندانش،‌ای محمّد،‌ای فرستاده‌ی خدا، من برای توجه به خدای پروردگارت و پروردگارم به تو روی می‌آورم تا خدا به سبب تو حاجتم را برآورده کند؛ خدایا به‌حق محمّد و پیشوایان از اهل‌بیتش که درود خدا بر او و آنان است، حاجتم را برآور.

سپس حاجت خود را از خدا بخواه.

علی بن حدید روایت کرده است که حضرت موسی‌بن‌جعفر (علیه‌السلام) پس از اتمام نماز شب در حال سجده چنین می‌گفت:

لَکَ الْمَحْمَدَةُ إِنْ أَطَعْتُکَ، وَلَکَ الْحُجَّةُ إِنْ عَصَیْتُکَ، لَاصُنْعَ لِی وَلَا لِغَیْرِی فِی إِحْسانٍ إِلّا بِکَ، یَا کائِنُ قَبْلَ کُلِّ شَیْءٍ، وَیَا مُکَوِّنَ کُلِّ شَیْءٍ، إِنَّکَ عَلَیٰ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ.

ستایش مخصوص توست اگر از تو اطاعت کنم و دلیل و برهان فقط برای توست اگر تو را نافرمانی کنم، در نیکی کردن نه قدرتی از من است و نه از دیگران مگر به لطف تو،‌ای موجود پیش از هر چیز،‌ای آفریننده هر چیز، تو بر هر کاری توانا هستی.

اللّٰهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِکَ مِنَ الْعَدِیلَةِ عِنْدَ الْمَوْتِ، وَمِنْ شَرِّ الْمَرْجِعِ فِی الْقُبُورِ، وَمِنَ النَّدامَةِ یَوْمَ الْآزِفَةِ، فَأَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَیٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَأَنْ تَجْعَلَ عَیْشِی عِیشَةً نَقِیَّةً، وَمِیْتَتِی مِیتَةً سَوِیَّةً، وَمُنْقَلَبِی مُنْقَلَباً کَرِیماً غَیْرَ مُخْزٍ وَلَا فاضِحٍ.

خدایا! از انحراف و ناباوری در لحظه مرگ و از آفت بازگشت در گورها و از پشیمانی در روز قیامت به تو پناه می‌آورم، از تو می‌خواهم که بر محمّد و خاندان محمّد درود فرستی و زندگی‌ام را زندگی پاکی و مرگم را مرگی صحیح و بازگشتم را بازگشتی باکرامت و به دور از خفت و رسوایی قرار دهی.

اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلَیٰ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الْأَئِمَّةِ یَنابِعِ الْحِکْمَةِ، وَأُوْلِی النِّعْمَةِ، وَمَعادِنِ الْعِصْمَةِ، وَاعْصِمْنِی بِهِمْ مِنْ کُلِّ سُوءٍ، وَلَا تَأْخُذْنِی عَلَی الْغِرَّةٍ وَلَا عَلَیٰ غَفْلَةٍ، وَلَا تَجْعَلْ عَواقِبَ أَعْمالِی حَسْرَةً، وَارْضَ عَنِّی، فَإِنَّ مَغْفِرَتَکَ لِلظَّالِمِینَ وَأَنَا مِنَ الظَّالِمِینَ.

خدایا! بر محمّد و خاندانش درود فرست، آن امامانی که چشمه‌های حکمت و صاحبان نعمت و ریشه‌های عصمت‌اند و مرا به وسیله آنان از هر بدی نگهدار و در حالت غرور و غفلت مگیر و سرانجام کارهایم را حسرت و اندوه قرار مده و از من راضی شو، زیرا همانا آمرزشت برای ستمکاران است و من از ستمکارانم.

اللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِی مَا لَایَضُرُّکَ، وَأَعْطِنِی مَا لَایَنْقُصُکَ، فَإِنَّکَ الْوَسِیعُ رَحْمَتُهُ، الْبَدِیعُ حِکْمَتُهُ، وَأَعْطِنِی السَّعَةَ وَالدَّعَةَ، وَالْأَمْنَ وَالصِّحَّةَ، وَالبُّخُوعَ وَالْقُنُوعَ، وَالشُّکْرَ وَالْمُعافاةَ وَالتَّقْویٰ وَالصَّبْرَ وَالصِّدْقَ عَلَیْکَ وَعَلَیٰ أَوْلِیائِکَ وَالْیُسْرَ وَالشُّکْرَ، وَاعْمُمْ بِذٰلِکَ یَا رَبِّ أَهْلِی وَوَلَدِی وَإِخْوانِی فِیکَ وَمَنْ أَحْبَبْتُ وَأَحَبَّنِی وَوَلَدْتُ وَوَلَدَنِی مِنَ الْمُسْلِمِینَ وَالْمُؤْمِنِینَ یَا رَبَّ الْعالَمِینَ.

خدایا! بر من بیامرز آنچه را به تو زیان نمی‌رساند و به من عطا کن آنچه را که کاستی‌ات ندهد، همانا رحمتت گسترده و حکمتت نوین است. خدایا! و به من عطا کن: گشایش، راحتی، امنیت، سلامت، فروتنی، قناعت، سپاسگزاری، تندرستی کامل، پروا پیشگی، شکیبایی، راستی بر تو و دوستانت، آسانی، شکر و همه این‌ها را پروردگارا به خانواده و فرزند و برادران دینی‌ام و هر که را دوست دارم و دوستم دارد و هر که فرزندم باشد و فرزندش باشم از مسلمانان و مؤمنان فراگیر کن،‌ای پروردگار جهانیان.

ابن اُشَیم گفته: در زمان خواندن این دعا، پس از هشت رکعت نماز شب و پیش از نماز وتر است، پس از آن وتر را بخوان، و زمانی که سلام دادی، در حالی که نشسته‌ای بگو:

الْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِی لَاتَنْفَدُ خَزائِنُهُ، وَلَا یَخافُ آمِنُهُ، رَبِّ إِنِ ارْتَکَبْتُ الْمَعاصِیَ فَذٰلِکَ ثِقَةٌ مِنِّی بِکَرَمِکَ، إِنَّکَ تَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِکَ، وَتَعْفُو عَنْ سَیِّئاتِهِمْ وَتَغْفِرُ الزَّلَلَ، وَ إِنَّکَ مُجِیبٌ لِدَاعِیکَ وَمِنْهُ قَرِیبٌ، وَأَنَا تائِبٌ إِلَیْکَ مِنَ الْخَطایا، وَراغِبٌ إِلَیْکَ فِی تَوْفِیرِ حَظِّی مِنَ الْعَطایا.

ستایش ویژه خداوندی است که خزانه‌هایش خستگی‌ناپذیر است و آنکه مورد امان او قرار گیرد هیچ‌گاه هراسی ندارد. پروردگارا، اگر مرتکب خطاهایی شدم، این ناشی از اطمینان بندهٔ تو به کرم تو بوده، که همانا تو توبه بندگانت را می‌پذیری و از گناهانشان در می‌گذری و لغزش‌ها را می‌آمرزی. به یقین تو دعای کنننده را اجابت می‌کنی و به او نزدیک هستی و من تنها به سوی تو از خطاواری‌ها بازمی‌گردم و در به حداکثر رساندن عطاهای خویش به تو فقط تمایل دارم.

یَا خالِقَ الْبَرایا، یَا مُنْقِذِی مِنْ کُلِّ شَدِیدَةٍ، یَا مُجِیرِی مِنْ کُلِّ مَحْذُورٍ، وَفِّرْ عَلَیَّ السُّرُورَ، وَاکْفِنِی شَرَّ عَواقِبِ الْأُمُورِ، فَأَنْتَ اللّٰهُ عَلَیٰ نَعَمائِکَ وَجَزِیلِ عَطائِکَ مَشْکُورٌ، وَ لِکُلِّ خَیْرٍ مَذْخُورٌ.‌ای آفریننده آفریدگان،‌ای نجات‌بخش من از هر دشواری،‌ای پناه من از هر آنچه که هراسناک است، شادی مرا افزون کن و مرا از سرنوشت‌های ناخوشایند دور نگه‌دار، تویی خدایی که بر نعمت‌ها و عطا‌های بیکرانت سپاس می‌گذارم و برای هر خیری ذخیره‌ای داری.
علما برای هر شب این ماه، نماز ویژه‌ای ذکر کرده‌اند که جایگاه راگنجایش بیان آن نیست.