ایران در میان ۱۰۷ کشور در زمینه تحول دیجیتال، در جایگاه ۷۳ قرار دارد/ سرمایه‌گذاری به عنوان کلید بهبود شاخص‌ها

، پژمان گودرزی و وحید رادمهر، از محققان پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات، گزارشی تحت عنوان «رتبه‌بندی کشورهای در حال توسعه بر اساس تحلیل داده تحول دیجیتال» تهیه کرده‌اند.

بر پایه این گزارش، با توجه به لزوم تعیین وضعیت تحول دیجیتال در مناطق آسیا و اقیانوسیه، مدل تشخیصی تحول دیجیتال برای کشورهای عضو ESCAP و شیوه‌های نوین برای ایجاد یک شاخص جدید به منظور سنجش کشورهای پیشرفته، به تفصیل ارائه می‌شود. در این راستا، چارچوبی معرفی خواهد شد که به نام «چارچوب شاخص تحول دیجیتال» شناخته می‌شود و بر اساس ویژگی‌های پویا و تکاملی تحول دیجیتال طراحی شده است. پیش‌بینی می‌شود که نتایج و جداول ارائه شده به دولتها در شناسایی حوزه‌ها و چالش‌های کلیدی برای تسریع تحول دیجیتال کمک کند.

گزارش مذکور، به تحلیل رتبه‌بندی کشورهای بر مبنای روش تحلیل داده تحول دیجیتال می‌پردازد.

معرفی چارچوب شاخص تحول دیجیتال و انتخاب مؤلفه‌ها

تحول دیجیتال نتیجه فرآیند پیاده‌سازی و پذیرش فناوری‌های دیجیتالی است و در این چارچوب، سه مرحله بلوغ دیجیتالی در شاخص تحول دیجیتال (DTI) شناسایی می‌شود: پایه‌گذاری، پذیرش و شتابدهی.

علاوه بر این، با در نظر داشتن ابزارهای تحلیل اقتصاد کلان از جمله تحلیل PESTEL و مدل جریان دایره‌ای، از پنج محور موضوعی شامل «شبکه»، «زیرساخت»، «دولت»، «کسب و کار» و «مردم و اکوسیستم» بهره می‌گیریم. DTI در بر گیرنده ۱۰۵ مؤلفه بوده و داده‌های ۱۰۷ کشور مختلف از اقصا نقاط جهان را شامل می‌شود که میان آن‌ها ۲۹ کشور به کمیسیون اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل برای آسیا و اقیانوسیه (ESCAP) تعلق دارند.

در حال حاضر، سازمان ملل متشکل از ۱۹۳ کشور عضو است. محققان در تلاش بوده‌اند تا هر آنچه امکان داشته، کشورها را در DTI برای تجزیه و تحلیل مقایسه‌ای بین کشورها و مناطق گنجانند، اما کشورهایی که داده کافی برای مشخص کردن وضعیت تحول دیجیتال خود ارائه نکرده‌اند، به ناچار از DTI حذف گردیدند. به این ترتیب، از میان ۱۹۳ کشور، ۱۸۳ کشور در مراحل اولیه به DTI اضافه شدند ولی کشورهای که ۸۰ درصد از داده‌های لازم برای ۱۰۵ مؤلفه را تامین نمی‌کردند، از تحلیل نهایی کنار گذاشته شدند.

در نتیجه، مجموعاً ۱۰۷ کشور در DTI قرار گرفتند. یکی از مشهودترین نتایج DTI نشان می‌دهد که بیشتر کشورهای حذف شده به دلیل نبود داده، از دسته کشورهای کم‌درآمد به شمار می‌آیند.

بیش از ۴۹ درصد از کشورهای با درآمد متوسط، داده‌های لازم برای ۱۰۵ مؤلفه ارتباط با تحول دیجیتال را نداشتند و در مقابل، ۷۸ درصد از کشورهای با درآمد بالا، داده‌های کافی برای بررسی وضعیت تحول دیجیتال‌شان در دست داشتند. با در نظر گرفتن این که ۴۵ درصد از کشورهای عضو سازمان ملل اطلاعات کافی برای شناسایی پیشرفت‌های تحول دیجیتال در دست ندارند، باید ایجاد زیرساخت داده برای این کشورها به عنوان یک اولویت در نظر گرفته شود.

جدول رتبه‌بندی کشورها در تحول دیجیتال

در این بررسی، کشورهای مختلف بر اساس سطح درآمد و منطقه مورد بررسی قرار گرفته و نتایج به‌دست آمده در خصوص شکاف تحولی دیجیتال میان کشورهای مختلف ارزیابی شده است. جدول زیر به نمایش ۱۰ کشور برتر در این رتبه‌بندی می‌پردازد:

ایران در زمره کشورهای دارای درجه C، پس از کشورهای جامائیکا، مراکش، ترینیداد و توباگو، مصر، تونس و جمهوری دومینیکن جای دارد:

ایران به عنوان یکی از کشورهای دارای درجه C در شاخص تحول دیجیتال (کشورهایی همچون بوتسوانا، جمهوری دومینیکن، اکوادور، گواتمالا، ایران، جامائیکا، لبنان، نامیبیا و پاراگوئه نیز در این گروه قرار دارند)، با امتیاز DTI نسبتا پایین‌تری در این گروه درآمدی مواجه است و نیازمند اقدامات بهبود برای ارتقاء این امتیاز است. به ویژه، ایران در زمینه اکوسیستم دچار آسیب‌پذیری است، زیرا از لحاظ تولید ناخالص داخلی در واحد انرژی مصرفی، در پایین‌ترین رتبه‌ها قرار گرفته است.

به طور کلی، کشورهای با رتبه پایین در بین مراحل و ارکان نیز دارای نمرات پایینی هستند. برای دستیابی به تحلیل مؤثرتر، نیاز است ویژگی‌های خاص هر کشور مانند وضعیت توسعه، به دقت مورد بررسی قرار گیرد.

از سوی دیگر با توجه به این که کشورمان در زمینه‌های زیرساخت، شبکه، دولت، کسب و کار، مردم و اکوسیستم امتیاز مناسبی ندارد، پیشنهاد می‌شود که برای بهبود امتیاز DTI، سرمایه‌گذاری‌های لازم در این حوزه‌ها، چه در کوتاه‌مدت و چه در بلندمدت به ترتیب انجام شود تا شاهد رشد شاخص‌های توسعه‌ای کشور در آینده باشیم.